ءتئلدئ ءبذلدئرؤ قاشان تئيئلادئ؟
استانا. 28 - جةلتوقسان. قازاقپارات - قازاق ءتئلئ مةملةكةتتئك ءتئل اتاندئ.
بوركئمئزدئ اسپانعا اتئپ قؤاندئق، العاشئندا.
كةيئن رةنجئدئك، الگئ ءتئلئمئز ءوز دارةجةسئندة مةملةكةتتئك ءتئل بولا المادئ دةپ.
ءبارئ تةك ءسوز جذزئندة قالدئ دةدئك. بويئمئزعا بئتكةن داعدئعا سالئپ شةنةؤنئكتةردئ كئنالادئق، سولار قازاقشا سويلةسة وزگة جذرتتئث ءبارئ قازاق بولئپ كةتةتئندةي.
رةنئشئمئز ءالئ دة تارقاي قويعان جوق. قاشان تارقايتئنئ دا بةلگئسئز. ءبئزدئث بئرةؤلةرگة رةنجئمةي جذرة المايتئنئمئزدئ ةسكةرسةك، مذلدة تارقاماؤئ دا مذمكئن.
ءبئراق مةنئث ايتپاعئم تئپتةن دة ول ةمةس. مةنئث ايتپاعئم «قازاقشاعا سؤداي» قازاقتار تؤرالئ جانة سول قازاقتاردئث وزدةرئنئث مةملةكةتتئك ءتئلدئث بةرةكةسئن كةتئرؤگة ةلةؤلئ ذلةس قوسئپ جذرگةندئكتةرئ تؤرالئ.
ةگةر مةن بئردةمة تذسئنسةم، انا ءتئلئمئزدئ تذرالاتئپ جاتقاندار دا سولار. ويتكةنئ، قازاقشا بئلمةيتئندةر قازاقشا سويلةمةيدئ، دةمةك ءتئلدئ بذلدئرة دة المايدئ. ال قازاقشا سويلةيتئندةر...
ماسةلةن، ءبئر جولئ ءبئر دةپؤتات «كةثةس وكئمةتئنئث سولاقاي ساياساتئنئث ارقاسئندا»، دةدئ. تةلةديداردان ةستئدئك. جالپئ، ءئس جذزئندة بئرةؤدئث نةمةسة ءبئر جايتتئث ارقاسئندا ادام بةلگئلئ ءبئر ناتيجةگة، ياعني تابئسقا جةتةدئ. ال سولاقاي ساياسات، ياعني قاتة ساياسات، تةرئس ساياسات ةشقانداي ناتيجةگة جةتكئزبةيدئ. ولاي بولسا، دةپؤتات مئرزانئث نة ايتقئسئ كةلئپ وتئر؟ سول تةلةحاباردئ قاراپ وتئرعان بئزدةر ءسئرا، «سولاقاي ساياساتتئث سالدارئنان» دةگئسئ كةلگةن شئعار دةپ توپشئلادئق وزئمئزشة. وسئنئث ءوزئنةن-اق سويلةمنئث مذگةدةك ةكةنئن ءتذسئنؤ قيئن ةمةس.
ءتايئرئ، ذساق-تذيةك قوي دةپ ايتپاي-اق تا قويؤعا بولار ةدئ. ولاي ةتةيئن دةسةث بئرئنشئدةن، ايتئپ وتئرعان ادام بئلدةي ءبئر تذلعا. ةكئنشئدةن، ةگةر ءوزئمئز انا تئلئمئزگة وسئنداي نةمكةتتئ كوزقاراس تانئتساق، وزگةلةرگة نة جورئق دةپ ويلايسئث...
«ايتقان ويئمئز راستئققا جاتپايدئ»، دةدئ ءبئر تةلةارنا. بذرئنعئنئث قازاقتارئ «شئندئققا جاتپايدئ» دةپ سويلةيتئن. ةگةر «ايتقانئمئز راسقا جاتپايدئ» دةسة دة ءبئر سارئ، ال «راستئق» دةگةن سوزدةن نة تذسئنؤگة بولادئ؟ «ماعان ءذندئ اس ءذيئ ذنايدئ» دةپ اؤدارئپتئ تاعئ ءبئر تةلةارنا «منة نراأيتسيا ينديسكايا كؤحنيا» دةگةن سويلةمدئ. بذل جةردة «كؤحنيا» ءسوزئ ذندئلةردئث ذلتتئق تاعامئ دةگةن ماعئنادا ايتئلئپ تذر. ال «اس ءذي» دةگةنئمئز بار بولعانئ تاماق پئسئرةتئن بولمة.
بذل سياقتئ وراشولاق سويلةمدةر مةن سوزدةر، اسئرةسة، جارناما ماتةريالداردا وتة ءجيئ كةزدةسةدئ. مئسالعا، قانداي دا بولماسئن ءدارئ-دةرمةكتئ جارنامالاعاندا ونئث بةلگئلئ ءبئر اؤرؤعا تيگئزةتئن پايداسئمةن قاتار، زيانئ دا بار ةكةنئن ةسكةرتؤ ءذشئن «ةست پروتيأوپوكازانيا» دةپ جازادئ. وسئ سويلةمدئ قازاق تئلئنة «قارسئ كورسةتئلئمدةرئ بار» دةپ اؤدارئپتئ. كذلكئلئ-اق ةمةس پة؟! دذرئسئ «كةرئ اسةرلةرئ بار» بولؤ كةرةك ةدئ. تةلةارنالار مةن گازةتتةردةن بذل سياقتئ قاتةلئكتةردئ كوپتةپ كةزدةستئرؤگة بولادئ. باسقانئ بئلاي قويعاندا، سوناؤ ئقئلئم زاماننان بةرئ ايتئلئپ كةلة جاتقان «اسپاز»، «ديقان» سوزدةرئن «اسپازشئ»، «ديقانشئ» دةپ وزگةرتؤئمئزدئث ءجونئ قالاي؟ ولاي بولسا «ونةرپاز» دةگةن ءسوزدئ دة «ونةرپازشئ» دةؤئمئز كةرةك شئعار، بالكئم؟
ءبئز ايتا-ايتا جاؤئر بولعان كوشةلةردةگئ جارئمجان جازؤلار تؤرالئ بذل جولئ ءتئپتئ، ءسوز دة قوزعاپ وتئرعان جوقپئز. ال، وندايلاردان كوز سذرئنةدئ. «جانا جئلئنئز قذتتئ بولسئن» دةگةن جازؤ قازئردئث وزئندة استانانئث اباي جانة برؤسيلوأسكي كوشةلةرئنئث قيئلئسئنداعئ دذكةن ماثدايشاسئندا مةنمذندالاپ تذر. سول سياقتئ، وسئ كوشةنئث بويئنان «جةنئلدئكتئ» دةگةن ءسوزدئ كةزدةستئرؤگة بولادئ.
سوثعئ جئلدارئ جاپپاي ساؤاتسئزدئقتئث جايلاپ بارا جاتقانئ تؤرالئ ءجيئ ايتئلؤدا. ايتؤئن ايتقانمةن وعان قارسئ قولدان كةلةر شارا جوق. ويتكةنئ، ةشكئمدئ كذشتةپ ءبئلئمدئ قئلا المايسئث. وكئنئشتئسئ سول، بذرئنعئ زامانداردا ساؤاتسئزدار الئس-الئس اؤئلداردا قاراپايئم جذمئسشئ بولئپ كذندةرئن كورةتئن. بذگئندة زاماننئث وزگةرؤئنة بايلانئستئ ولاردئث ءبئرازئ قالالارعا كةلئپ ورنالاسئپ، بئرةؤلةرئ (كوپشئلئگئ) ءارتئس، بئرةؤلةرئ اقئن-جازؤشئ، ةندئ بئرةؤلةرئ جؤرناليست بولئپ الدئ. جاقئندا ءبئر ارئپتةسئم تةلةديداردان «يندؤسترياليزاسيا كارتاسئ بويئنشا...» دةپ سايراپ تذر. ءتئپتئ، قازاق ءتئلئ مةملةكةتتئك ءتئل بولا الماعان كةشةگئ كةثةستئك زاماننئث وزئندة بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا قازاق سوزدةرئ دذرئس ايتئلئپ، دذرئس جازئلاتئن. ول از دةسةثئز تاعئ ءبئر جؤرناليست تاياؤدا قوستاناي وبلئسئ تؤرالئ بايانداي وتئرئپ «زاتوبولسكي رايون» دةپ قالدئ. ال قوستاناي وبلئسئندا ونداي اؤدان جوق. وسئنداي ساؤاتسئزدئقتئث سالدارئنان بذگئندة قاپتاپ كةتكةن قازاق تئلئندةگئ (نةگئزئنةن اؤدارما) تةلةسةريالداردئ قازاقتاردئث وزدةرئ قاراي قويمايدئ ةكةن.
سةبةبئن سذراساث «نة ايتئپ، نة قويئپ جاتقانئن تذسئنبةيمئز، ارتئستةردئث رولدةردئ ورئنداؤئندا جاساندئلئق باسئم، ال اؤدارمالارئ مذلدة تذسئنئكسئز»، دةپ جاؤاپ بةرةدئ. بذل پئكئرگة كةلئسپةسكة لاجئث جوق. ءبئزدئث بئلؤئمئزشة، قانداي دا ءبئر رولدئ ويناعان اكتةر سول ءوز كةيئپكةرئنئث وبرازئنا كئرئپ، ونئث قؤانئشئ مةن قايعئسئن، باسقا دا تولعانئستارئن بةرة ءبئلؤئ ءتيئس. ال ءبئزدئث اكتةرلةر جاتتاپ العان سوزدةرئن انشةيئن ايتئپ شئعادئ، داؤئس ئرعاعئ، بةت-الپةتتئث قذبئلئسئ، كةيئپكةردئث مئنةزئ مةن ارةكةتئنة بايلانئستئ باسقا دا ءبئر قيمئل-قوزعالئستار بايقالمايدئ. ساباققا دذرئس دايئندالماعان وقؤشئ سياقتئ، داؤئستارئنئث ءوزئ ازةر-ازةر ةستئلةدئ. ونداي كينولار مةن سپةكتاكلدةر كورةرمةندئ قالاي وزئنة تارتادئ؟ سوندئقتان دا ونداي كينولار مةن سپةكتاكلدةرگة بارؤشئلار وتة از، ال بارئپ جاتقانداردئث تذسئنئك-تالعامدارئ سولاردا وينايتئن ارتئستةردةن تومةن بولماسا، جوعارئ ةمةس.
كوزگة تذسكةن (ادةيئلةپ ئزدةگةن ادام جذزدةگةن مئسال تابار ةدئ) وسئ ءبئر ولقئلئقتاردئ ايتا وتئرئپ، ءبئز الدةبئرةؤلةردئ كئنالاؤدان اؤلاقپئز. ءبئزدئث ايتپاعئمئز، ةگةر قازاق ءتئلدئ بذقارالئق اقپارات قذرالدارئ، دةپؤتاتتار، ونةر ادامدارئ، انا ءتئلئمئزدئ جةتئك بئلةتئندةر قاتارئنداعئ جؤرناليستةر ءتئلئمئزدئ وسئلايشا شذبارلاي بةرةتئن بولسا، ول قالايشا مةملةكةتتئك ءتئل مارتةبةسئنة جةتپةك؟ ءوزئمئز تذسئنبةي جذرگةن ول ءتئلدئ وزگة ذلت وكئلدةرئ قالاي تذسئنبةك؟
ءسوز سوثئندا تاعئ ءبئر ةسكةرتة كةتةر جايت، جوعارئدا ءبئز كةلتئرگةن كةمشئلئكتةر نةگئزئنةن كوممةرسيالئق ةمةس، كادئمگئ مةملةكةتتئك سانالاتئن بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا ورئن الئپ ءجذر. ماسةلةنئث وزةكتئلئگئ دة وسئندا...
سةيفوللا شايئنعازئ،
«ةگةمةن قازاقستان».