تاؤةلسئزدئكتةن تاعئلئم الدئق پا؟
استانا. 12 - جةلتوقسان. قازاقپارات - قازاق حالقئنئث عاسئرلار بويعئ ارمانئ، باستئ ماقساتئ، تذپكئ شئعامئن دةگةن اسقار شئثئ - تاؤةلسئزدئك ةكةنئ داؤسئز.
سول تاؤةلسئزدئك تؤئن كوتةرةمئن دةگةن قانشاما باتئر اتا-بابالارئمئز سئرتتان كوز الارتقان جاؤلاردان ةلئن، جةرئن قورعاپ، قان مايداندا قازا تاپتئ دةسةثئزشئ.
حالقئن قذلدئقتان قورعاپ قالؤ ءذشئن، وزگةنئث بودانئندا قالماس ءذشئن جان بةرئپ، جان الئسئپ، قاسئقتاپ قان توكتئ. ةل باسئنا قيلئ-قيلئ كذندةر تؤعاندا ةثسةسئن تئك ذستاپ، ةگةمةندئككة ذمتئلؤئمةن كةلدئ ءذنةمئ. قازاق حالقئ نةبئر اسئل، باتئر تذلعالاردئ تاريح ساحناسئنا شئعارئپ، ولاردئث ةرلئكتةرئ بذگئنگئ ذرپاققا دةيئن جةتتئ، كةلةر ذرپاقتارعا دا ذلگئ بولئپ قالا بةرمةك...
تاؤةلسئزدئكتئ بئزگة تةگئن، قويدئث باتپان قذيرئق مايئن تةگةنةگة سالئپ، الدئمئزعا تارتقانداي كورةتئندةر بار. بذل تذبئرئمةن دذرئس پئكئر ةمةس. تاؤةلسئزدئك الدئندا عانا ايتقانئمئزداي عاسئرلار بويئ اثساعان، مئثداعان ذزاق جئلدار جةتة الماي كةلگةن ارمان-ماقساتئمئز.
ونئث جولئندا اتا-بابالارئمئزدئث قانداي كذن كةشكةنئن دة ارنايئ ايتتئق. ولاي بولسا تاؤةلسئزدئك قالاي تةگئن كةلةدئ؟ راس، كةثةستئك وداق ئدئراپ، ون بةس رةسپؤبليكا ءوز الدئنا دةربةس مةملةكةت اتانعانئ تاريحي شئندئق.

ءبئراق بذنئ دا تاريحي قاجةتتئلئك تؤدئرعان وقيعا دةپ ةسةپتةگةنئمئز ءجون. جذزدةگةن جئلعئ رةسةيدئث بودانئندا بولؤئمئز، سولاردئث ايتقانئمةن ءجذرئپ، ايداعانئمةن ءورؤئمئز ةشقايسئمئزعا ذناماعانئ انئق. كةثةس كيگئزگةن قامئتتئ سئپئرئپ تاستاماقشئ بولعان 1986 - جئلعئ قازاق جاستارئنئث كوتةرئلئسئن سونئث ناقتئ دالةلئ دةپ بئلةمئز.
كوپتةگةن رةسپؤبليكالار اراسئندا العاش دذنيةجذزئندةگئ ةث الپاؤئت مةملةكةتتئث باسئنداعئ بيلئككة اشئقتان اشئق قارسئ شئعؤ سول كةزدة قازاق جاستارئنئث عانا قولئنان كةلگةنئ دة تاريحي شئندئق، ايتارلئقتاي ةرلئك، باعا جةتپةس باتئرلئق. ول از دةسةثئز، ايتؤلئ سةكسةن التئعا دةيئن دة رةسةي يمپةرياليزمئنة قارسئ شئققاندار بولعانئ بةلگئلئ.
اؤئق-اؤئق اتقا قونئپ، قولئنا قارؤ ذستاپ، قاندئ ذرئستار سالئپ تذردئ. ياعني، بوداندئققا ءبئرجولاتا باس ءيئپ كورمةگةن قازاق ءوز ةگةمةندئگئنة ةرئكتئ تذردة، تاؤةلسئزدئككة سانالئ تذردة تئلةنئپ، سونئث جولئندا كذرةسئپ كةلدئ دةگةنئمئز دذرئس.
بيئل سول تاؤةلسئزدئگئمئزگة قول جةتكئزگةلئ جيئرما ةكئ جئل تولئپ وتئر. بويئن كذش-قايرات بذلاعان جئگئت جاسئ دةر ةدئك. ةندئ سول تاؤةلسئزدئگئمئز بئزگة نة بةردئ، ودان قانداي تاعئلئم الدئق؟ تاؤةلسئزدئگئمئزدئث تذراقتئ بولؤئ ءذشئن ءبئز نة ئستةدئك دةگةن سئثايلئ سذراقتاردئث تؤؤئ زاثدئ.
ةندئگئ ويئمئزدئ وسئ توثئرةكتةن تارقاتساق، تئپتةن قاتةلةسپةيتئن شئعارمئز. تاؤةلسئزدئك كئمگة بةرئلدئ دةگةن ناقتئ سذراققا الدئمةن جاؤاپ بةرئپ الايئق. قازاق مةملةكةت قذراؤشئ حالئق ةكةنئن ذمئتپايئق. سوندئقتان تاؤةلسئزدئك تؤرالئ اثگئمة قازاق ذلتئ تذرعئسئنان باستاپ ءوربؤ كةرةك.
بذل ةلئمئزدة تذرئپ جاتقان ذلتتار مةن ذلئستارعا تاؤةلسئزدئكتئث قاتئسئ جوق دةگةن ءسوز ةمةس. ولار دا قازاقستاننئث دامؤئنا، قارئشتاؤئنا ءوز ذلةستةرئن قوسئپ جاتقانئ راس. ةگةمةندئك، تاؤةلسئزدئك بئزگة نة بةردئ دةگةن سذراق ونسئز دا ءجيئ قويئلاتئنئ بةلگئلئ، ءتئپتئ كةيدة جالئقتئرعان تذستارئ دا بولدئ.
بةرگةنئ سول - ءوز مةملةكةتئمئز، ءوز جةرئمئز، ءوز شةكارامئز، ءوز تؤئمئز، ءوز ةكونوميكامئز، ءوز تةثگةمئز، ءوزئمئزدئث مةملةكةتتئك ءتئلئمئز بار. بذل كةيبئر نةگئزگئ كورسةتكئشتةر عانا دةؤگة بولادئ. وعان قوسا ةلئمئزدئ قورعايتئن ءوزئمئزدئث قارؤلئ كذشتةرئمئز بار.
مةملةكةتتئث دةربةس ةل ةكةنئن كورسةتةتئن باسقا دا بةلگئلةر جةتةرلئك. ةث باستئسئ، سول ةگةمةندئكتئ قالاي پايدالانئپ، تاؤةلسئزدئكتئ قالاي ئسكة اسئرئپ وتئرمئز؟ بذل ذلكةن سذراق جانة ناقتئ جاؤاپتئ تالاپ ةتةتئن ماسةلة. سوندئقتان وعان جالپئلاما جاؤاپ بةرئپ، جالتارؤعا استة بولمايدئ. ةث ءبئرئنشئ «بئزگة نة بةردئ؟» دةگةندةردئث كوكةيئندة نة جاتقانئنا توقتالايئق. راس، وندايلار جذمئس جوقتئعئن، تةگئن ءبئلئم الماي جاتقانئن، پاتةرسئز قاثعئپ جذرگةندةرئن العا تارتاتئنئ بةلگئلئ. ياعني، ةگةمةندئك العان ةلئمئزدة الةؤمةتتئك ادئلةتسئزدئك ءالئ كوپتةگةن سالالاردا ورئن الئپ وتئر دةگةندئ كورسةتةدئ.
«جةل بولماسا ءشوپتئث باسئ قيمئلدامايدئ» دةگةندةي مذنداي ماسةلةلةر بارلئق جةردة ايتئلئپ، ب ا ق-تا جازئلئپ، كورسةتئلئپ جاتقاندئقتان ونئ مذلدةم جوققا شئعارؤ مذمكئن ةمةس. الةؤمةتتئك تةثسئزدئك قايدان شئعئپ جاتقانئن انئقتاپ، قازئرگئ جةمقورلئق سياقتئ قئزئلكوز پالةنئ شذعئل قذرتؤ كةرةك. بذل داؤ تؤدئرماسا كةرةك.
سونئمةن، تاؤةلسئزدئكتئ قازاق ذلتئنان باستاپ بارئمئزگة بةرئلگةن بوستاندئق، ةگةمةندئك، تةثدئك، الةؤمةتتئك ماسةلةمئزدئ شةشةتئن زاثدئلئق جذيةسئ بار ةركئن قوعام دةپ قئسقا قايئرؤعا بولادئ. الايدا ءئس جذزئندة وسئ تةثدئك پةن ةگةمةندئكتئ بئردةي پايدالانئپ وتئرمئز با؟ جوق، تاعئ دا جوق.
تاؤةلسئزدئكتئ بئرةؤلةر جةكة باسئنا بةرئلگةن ارتئقشئلئق، بيلئك، بايلئق دةپ تانئپ وتئرعاندارئن بايقاؤ قيئن ةمةس. ولاردئث كوبئسئ ءارتذرلئ دةثگةيدةگئ قازئرگئ بيلئك باسئندا وتئرعاندار دةپ اشئق ايتؤئمئز كةرةك جانة وعان «بورئكتئنئث نامئسئ بئر» دةگةندةي وكپةسئن قارا قازانداي ةتؤدئث قاجةتئ جوق. ةستئ شةنةؤنئك، ادال قئزمةتكةر مذنداي سئندئ وزئنة ايتئلدئ دةپ قابئلدامايدئ.
ويتكةنئ ول حالئققا ادال قئزمةت ةتئپ، تاؤةلسئزدئكتئث نئعايا تذسؤئنة ءوز ذلةسئن قوسئپ جذرگةندةر. ال، الدئنداعئ ايتقاندار «سةزئكتئ سةكئرةدئنئث» كةرئن كةلتئرسة، ونئث قئزمةتئندة قاتةلئكتةر مةن ادالدئق پةن تازالئق جاعئنان ذلكةن كذمان بار ةكةنئن اثعارتسا كةرةك. بذعان مئسالدئ قانشا بولسا سونشا كةلتئرؤگة بولادئ، تئپتئ تذبئنة جةتة المايسئز.
بذكئل الةمدة، عاسئرلار بويئ ءبئلئم-عئلئم جانة مةديسينا ةث باستئ، ةث قاجةت، ةث قادئرلئ سالا بولئپ كةلگةنئ بةلگئلئ. ويتكةنئ، بذل ةكةؤئ دة ادامگةرشئلئككة نةگئزدةلگةن بةيبئت سالالاردئث، قاسيةتتئ ونةر بولئپ تابئلادئ. وكئنئشكة وراي، باسقاسئن ايتپاعاننئث وزئندة وسئ سالالاردئث كوسةگةسئن كوگةرتئپ، ءبئز جةتئستئرة الماي كةلةمئز.
ذرلئق-قارلئق پةن جةمقورلئق دةگةن ءبئزدئث ةث باستئ سالالارئمئزدئ دةندةپ العانئنا كؤا بولئپ وتئرمئز. مينيسترلةردةن باستاپ ونئث ورئنباسارلارئ، قاتارداعئ قئزمةتكةرلةرئ بئلئققا بةلشةسئنةن باتئپ كةلةدئ. ال اكئمدئكتةگئلةر مةن وزگة قارجئعا بايلانئستئ، ةكونوميكا تذتقاسئن ذستاپ وتئرعان شةنةؤنئكتةردةن نة كذتؤگة بولادئ؟ ةشقانداي جاقسئلئق كذتؤگة بولمايدئ دةپ اشئق ايتساق، ارتئق ةمةس.
«التئن كورسة پةرئشتة جولدان تايادئ» دةگةنئمئزبةن، وسئ سالا باسشئلارئنئث باسئم بولئگئ ءوزئمئزدئث قازاق ذلتئنان شئققان وكئلدةر، قازاقتئث بةل بالالارئ ةمةس پة؟ سوندا قالاي، سورپانئث بةتئنة شئعار قازاق قئزمةتكةرلةرئ ءوز قازاعئن توناپ جاتقانئ ما؟ ءيا، ءداپ سولاي.
بذعان باسقا دالةل مةن دايةك ايتا المايسئز. ويتكةنئ، ميللياردتاپ اقشا جئمقئرئپ، شةتةل اسئپ كةتئپ جاتقانداردئث تذگةلگة جؤئعئ ءوز ذلتئمئزدئث ذلكةن سةنئم ارتقان ءبئر كةزدةگئ ازاماتتارئ. اعايئندئ رئسقاليةأتةر، انار مةشئنبايةأا، راحات اليةأ، مذحتار ءابئليازوأتاردئث ةسئمئن اتاساق تا جةتئپ جاتئر. ورتاسئندا جالعئز أيكتور حراپؤنوأ ءجذر. تومةنگئ ساتئداعئ شةنةؤنئكتةر دة ءوز ةسةسئن جئبةرئپ جاتقان جوق. ولار دا ءوز مذمكئندئكتةرئنة وراي، وپئرئپ بولماسا دا ويئپ الئپ جاتقاندارئ بةلگئلئ. قئلمئسپةن، تئكةلةي ايعاقپةن ذستالئپ، جاؤاپقا تارتئلعانداردئث تئزئمئن ذسئنساق، گازةتتئث ءبئر بةتئ جةتپةيتئنئ ايدان انئق.
بئزگة نة بولدئ، قازاققا نة كورئندئ؟ بذل سذراققا جاؤاپ ئزدةمةس بذرئن الدئندا ءسوز بولعان ءوزئمئزدئث «مئث ءولئپ، مئث تئرئلگةن» مةملةكةت قذراؤشئ ذلت ةكةنئمئزدئ قايتادان ةسكة الايئق. جاقئندا «قازاقستان» تةلةارناسئندا ةل بئرلئگئنة، حالئقتار دوستئعئ تاقئرئبئنا ارنالعان كورةرمةندةر اراسئندا كوپ-كورئم بةدةلئ بار «ايتؤعا وثاي» باعدارلاماسئنا قاتئسقانئمئز بار. قوناق بولئپ كةلگةن ءارتذرلئ ذلت وكئلدةرئ قازاق حالقئنا دةگةن العئسئن ايتئپ باقتئ.
دذرئس، ءبئر كةزدةردة اش-جالاثاش دةگةندةي ءبئزدئث ةلئمئزگة جةر اؤدارئلعاندا اؤزئنداعئ ءبئر ءذزئم نانئن ءبولئسئپ، جئلئ باسپاناسئنئث تورئنة وتئرعئزعان اتا-بابالارئمئزعا ايتار العئس شةكسئز ةكةنئ دة راس. وسئ حابارعا قاتئسا وتئرئپ، كةلةر ذرپاقتار بئزدةرگة وسئنداي سذيئسپةنشئلئگئن بئلدئرة مة دةگةن وي كةلئپ، «ءبئز وزگة ذلتتارعا اعا بولا وتئرئپ، قانداي ذلگئ كورسةتئپ جاتئرمئز؟» دةگةن سذراق قويؤعا تؤرا كةلدئ.
ارينة، وثاي سذراق ةمةس، بذل ءوزئثدئ-ءوزئث قئزارتئپ، قيئن قئسپاققا الؤمةن بئردةي جاعداي ةمةس پة؟ ءبئراق، ايتةؤئر ءبئر قويئلاتئن ساؤال ةكةنئ اقيقات. سةبةبئ، كذندةردئث كذنئندة جاثاعئ ذلتتاردئث ءبئر ءوكئلئ «قذرعاق ءسوزدئث قاجةتئ قانشا، وزدةرئث نة ءبئتئرئپ، قانداي ذلگئ كورسةتئپ وتئرسئثدار؟» دةپ سذرارئ حاق. سوندا نة بةتئمئزبةن ولارعا قاراماقشئمئز؟ سوندئقتان تاپ وسئ سذراقتئ قازئردةن ءوز-وزئمئزگة قويئپ ويلانعانئمئز ءجون سياقتئ.
شئندئقتئ ايتقانعا شامدانؤدئث قاجةتئ جوق، قايتا بار قاتةلئكتةرئمئزدئ بذگئننةن جوندةؤگة ءتيئستئمئز. قازاق دةگةننةن شئعادئ، ءبئزدئث بذلاي قذلدئراؤئمئز بئزدة ذلتتئق يدةولوگيانئث ةكئ اياعئنان بئردةي اقساپ جاتقانئن كورسةتةدئ.
ايتا- ايتا جاؤئر بولعان ءتئلئمئز تؤرالئ عانا ةمةس، بئزدة ماسةلة ءالئ كوپ. ءبئز ماتةريالدئق قذندئلئقتئث سوثئنان اشقذرساق تازئداي ءتذسئپ الئپ، پاتريوتيزم، ادامگةرشئلئك، باؤئرمالدئق قاسيةتتةرئمئز بةن ذلتتئق سالت-ءداستذر، رؤحاني بايلئقتارئمئزدئ ذمئت قالدئردئق. ناتيجةسئ جاثاعئداي بولئپ وتئر.
ةندئ نةگئزگئ تاقئرئبئمئز تاؤةلسئزدئككة ورالئپ، ءتذيئن تذيةيئك. تةگئن جاتقان تاؤةلسئزدئك جوق ةكةنئ بةلگئلئ. جيئرما ةكئ جئلدا ءبئز ودان نة الدئق، نة بةردئك؟ ةث باستئسئ سونئ ءتذسئنئپ، تاؤةلسئزدئك اتتئ باستئ قذندئلئعئمئزدئث قئسقا عانا تاريحئنان وزئمئزگة اسا قاجةت تاعئلئم الا الدئق پا؟ العاندار بار. بئرةؤلةر ونئث ءمانئن ءتذسئنئپ، قاسيةتتئ ذعئم ساناسا، ةندئ بئرةؤلةر ونئ ماتةريالدئق بايلئققا اينالدئردئ. «ةستئگةندةرئث ةستئمةگةندةرگة ايتارسئثدار» دةپ قوجاناسئر ايتقانداي تذسئنگةندةر تذسئنبةگةندةردئث قذلاعئنا قذيسا ارتئق بولماس ةدئ. ارينة، ونئ ةستئر قذلاق بولسا...
اأتور: زةينوللا اباجانوأ
dmk.kz