بذل قازاقتئ قالاعا جاقئنداتپاؤ ما؟

استانا. 9 - جةلتوقسان. قازاقپارات - ةلئمئز جةر كولةمئ جاعئنان 9-ورئن الادئ دةپ ماقتانعاندا الدئمئزعا جان سالمايمئز.

بذل قازاقتئ قالاعا جاقئنداتپاؤ ما؟

ءتئپتئ، وعان بةس فرانسيا سئيئپ كةتةدئ دةپ اؤئز تولتئرئپ ايتاتئنئمئز تاعئ بار.

ءبئراق ودان حالئققا قانداي پايدا بار؟ ءالئ كذنگة ذلتاراقتاي جةر مةن قذرقئلتايدئث ذياسئنداي باسپاناعا قول جةتكئزة الماي جذرگةن قازاق كوپ!

تالاي جئلدان بةرئ كةزةككة تذرئپ، مةملةكةتتةن ءذمئت كذتئپ جذرگةن جاس وتباسئ بذگئندة ورتا بؤئننان اسئپ كةتتئ. سوراقئسئ سول، بذدان كةيئن قارا حالئق مذنداي مذمكئندئكتةن دة قاعئلماقشئ.

وثئرلئك دامؤ مينيسترلئگئنئث جةر رةسؤرستارئ جونئندةگئ كوميتةتئ ءتوراعاسئنئث ورئنباسارئ قادئرحان وتاروأ: «تذرعئن ءذي سالؤ ءذشئن 10 سوتئق جةردئ تةگئن بةرؤدئ توقتاتؤ قاجةت» دةگةندئ ءمالئم ةتتئ. سونداي-اق، ول «ق ر كةيبئر زاثنامالئق اكتئلةرئنة جةر قاتئناستارئن رةتتةؤ ماسةلةلةرئ بويئنشا وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ تؤرالئ» ق ر زاث جوباسئنئث تانئستئرئلئمئندا: «تذيئقتان شئعؤ ءذشئن جانة جاعئمسئز سالداردئ بولدئرماؤ ءذشئن «جةر كودةكسئنة» استانا، الماتئ جانة وزگة دة وبلئس ورتالئقتارئنان جةكة تذرعئن ءذي قذرئلئسئن سالؤ ءذشئن جةر تةلئمدةرئن تةگئن بةرؤدئ توقتاتؤدئ ةنگئزؤدئ ذسئندئق.

بذل ماسةلة پرةزيدةنت اكئمشئلئگئمةن كةلئسئلدئ، ذكئمةت قولدادئ، - دةگةن بولاتئن. شةنةؤنئكتئث پئكئرئنشة، حالئقتئ جةرمةن قامتاماسئز ةتؤ ءذشئن 80 جئلعا جؤئق ؤاقئت قاجةت بولادئ. ال ةلئمئزدة جئل سايئن جةكة تذرعئن ءذي قذرئلئسئنا جةردئ الؤعا نيةت بئلدئرگةندةردئث سانئ 30 پايئزعا ارتئپ كةلةدئ.

«2008 - جئلئ كةزةكتة 300 مئثعا جؤئق ازامات تذرسا، سوثعئ جئلدئث ئشئندة ولاردئث سانئ ءذش ةسة ارتتئ. بارلئق وتئنئشتةردئ قاناعاتتاندئرؤ ءذشئن باس جوسپاردا 90 مئث گةكتار نةمةسة 900 شارشئ شاقئرئم جةر قاراستئرؤ قاجةت. بذل ةلئمئزدئث ءئرئ ةكئ قالاسئ، ياعني قاراعاندئ مةن شئمكةنتتئث اؤماعئمةن تةث»، - دةدئ ق.وتاروأ مئرزا قولدانئستاعئ باس جوسپارلاردا جةكة تذرعئن ءذي قذرئلئسئنا تةك 54 مئث گةكتار جةر ؤچاسكةسئنئث قاراستئرئلعانئن دا جةتكئزگةن.

دةمةك، ءاربئر قازاقستاندئقتئ سايكةس ينفراقذرئلئمئ بار جةكة تذرعئن ءذي قذرئلئسئنا ارنالعان تةگئن جةر ؤچاسكةسئمةن قامتاماسئز ةتؤ قيئندئق تؤعئزاتئن كورئنةدئ.

قازئرگئ كةزدة ؤچاسكةنئ قولدانباؤدئث نةمةسة زاثناماعا قايشئ قولدانؤدئث 44 مئث فاكتئسئ انئقتالئپتئ. الايدا، بذل باستاماعا نارازئلئق تانئتقان ءماجئلئس دةپؤتاتتارئ ذكئمةت باسشئسئ س.احمةتوأتئث اتئنا دةپؤتاتتئق ساؤال جولداعان. ولار ءاربئر ازاماتتئث جةكة تذرعئن ءذي قذرئلئسئ ءذشئن تةگئن جةر الؤعا قذقئلئ دةيدئ. ءماجئلئس دةپؤتاتئ ا.تذرتايةأ: «بذگئنگئ كذندة كوپتةگةن قازاقستاندئقتاردئث ءوزئنئث زاثدئ قذقئعئن پايدالانئپ جةر تةلئمئن تةگئن الئپ ذلگةردئ.

ةگةر جاثا زاث جوباسئ قابئلداناتئن بولسا، وندا مةملةكةتتةن تةگئن جةر الؤعا تئزئمدة بذرئننان تذرعان كوپتةگةن ازاماتتارئمئزدئث قذقئعئ عانا ةمةس، سونئمةن قاتار ادئلةتتئلئك قاعيداتتارئ دا بذزئلماقشئ. سةبةبئ، مئثداعان وتباسئنئث تاعدئرئ مةن ءذمئتئ وسئ 10 سوتئق جةرمةن بايلانئستئ»، - دةدئ.

بذل تةگئن بةرئلؤئ ءتيئس 10 سوتتئق جةردئث جئرئ. بذعان دةيئن بذل جةر تةلئمئنة قول جةتكئزگةندةر كوپ پة، از با، ول دا كذثگئرت. ءبئر انئعئ، الماتئ مةن استانا قالالارئندا تاپقان-تايانعانئن پاتةرگة تولةپ جذرگةن وتباسئنئث سانئ كوپ. ال ولاردئث ساحاراداي دالادان ون سوتئق جةردئ تةگئن الاتئنئ ءذش ذيئقتاسا دا تذسئنة كئرگةن ةمةس. سوندا بذل تةگئن جةر كئمدةرگة بةرئلئپ كةلگةن؟

ونئث ذستئنة جاقئندا ةلباسئ ن.نازاربايةأ استانا قالاسئن سوزا بةرمةؤ كةرةكتئگئن باسا ايتتئ. ياعني، الماتئ قالاسئ سياقتئ اؤماعئن كةثةيتپةؤدئ ذسئنئپ، بولاشاقتا جةر تةلئمئن ساتؤعا تئيئم سالؤ قاجةتتئگئن ةسكةرتتئ. دةمةك، بذدان بئلاي ةلوردانئث ماثايئنان جةر الئپ، باسپانا تذرعئزعئسئ كةلةتئن بذقارا ارمانئنئث ورئندالمايتئن ءتذرئ بار. بذل اؤئل قازاعئنئث قالالئق بولؤئنا قارسئ جاسالعان ساياسات ةمةس پة؟!

كةثةستئك كةزةثدة الماتئ شاهارئندا تئركةؤگة تذرؤ مةن باسپانالئ بولؤ قازاقتار ءذشئن قيئن بولاتئن. بذل ساياسات كذنئ كةشةگئگة دةيئن جالعاسقان. ءتئپتئ، مةملةكةتتئك قئزمةتتة جذمئس ئستةيتئن قازاقتئث ءوزئ نةندةي جاقسئلئق بولسئن، باسقا ذلت وكئلدةرئنةن كةيئن عانا قول جةتكئزةتئن. ادئلةتسئزدئكتئ قويساثئزشئ! بذگئندة الماتئدا تذراتئن باسقا ذلت وكئلدةرئنئث، اسئرةسة ذلتئ ورئس ازاماتتاردئث قوس-قوستان باسپاناسئ بار. ال قازاق بايعذس ءوز وتانئندا، ءوز اتاقونئسئندا جذرسة دة، سولاردئث بوساعاسئندا كذنةلتؤگة ءماجبذر. نةگة؟

بئزدةگئ كذن تارتئبئنةن تذسپةي تذرعان ماسةلة - دةموگرافيا.

حالئقتئث سانئن 20 ميلليونعا جةتكئزؤ باستئ مذراتئمئز. ءبئراق قازاقتئ قايتسةك كوبةيتةمئز؟ ول ءذشئن اؤةلئ باسپانالئ بولؤ شارت ةمةس پة؟! بيلئك الةؤمةتتئك توپتئث مذث-مذقتاجئن نةگة ةسكةرمةيدئ؟ قازاقستان مةملةكةتئ ءوز قازاعئنئث قامئن نةگة كذيتتةمةيدئ؟ ةگةر ذلان-عايئر جةردةن ذلتاراقتاي جةر تةلئمئن قيماسا، دةموگرافيانئ كوتةرؤ تؤرالئ اثگئمةنئ نةگة اؤئزعا الادئ؟ وسئنداي سان ءتذرلئ ساؤال كةز كةلگةن قوعام مذشةسئن مازالايتئنئ انئق. ءبئراق بذل ماسةلةگة اتقامئنةرلةردئث نةمكةتتئ قارايتئنئ وكئنئشتئ.

ايتپاقشئ، قادئرحان وتاروأ «ق ر كةيبئر زاثنامالئق اكتئلةرئنة جةر قاتئناستارئن رةتتةؤ ماسةلةلةرئ بويئنشا وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ تؤرالئ» ق ر زاث جوباسئ ذكئمةت تاراپئنان قولداؤ تاؤئپ، پرةزيدةنت اكئمشئلئگئمةن كةلئسئلئپ قويعانئن جةتكئزدئ.

ال دةپؤتاتتار قانشا جةردةن شئرئلداسا دا، قازاققا قارسئ ساياساتقا قارسئ تذرؤعا قاؤقارلئ ةمةس. ءتذپتئث تذبئندة، ءئرئ قالالاردا باسپاناسئ بار دةپؤتاتتار دا بذعان مذددةلئ بولمايدئ. ءوز قارا باسئن كذيتتةيتئندةر باسقانئث ماسةلةسئن قايتسئن؟ ءتئپتئ، شةنةؤنئكتةردث ئشئندة بئرنةشة گةكتار جةردئ الئپ، شةتئنةن ؤداي اقشاعا ساتئپ وتئرعان قالتاسئ قالئث، قولئ ذزئن ازاماتتاردئث جوق ةمةستئگئنة كةپئلدئك جوق.

جةر تةلئمدةرئنئث حالئققا بةرئلمةؤئ ةث الدئمةن ونئ ساتاتئندار ءذشئن ءتيئمدئ بولماق. بذرئن 10 سوتتئق جةردئث باعاسئ 10-15 مئث دوللار بولسا، «جةر ساتئلمايدئ» دةگةن ءسوز زاثمةن بةكئتئلسة، 35-40 مئث دوللارعا شارئقتاپ كةتةتئنئ ايدان انئق. ذتاتئن كئم، ذتئلاتئن كئم؟ باي بايلئعئن اسئرئپ، ال قاراپايئم حالئق سول باياعئ اركئمنئث بوساعاسئندا جالتاقتاؤمةن باز كةشة بةرة مة؟

دينارا ءدذرمان، «تذركئستان» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى