ذندةمةگةن ذيدةي بالةدةن قذتئلا ما؟

استانا. 6 - جةلتوقسان. قازاقپارات - قاسيةتتئ يسلام ءدئنئ ءاردايئم «كورشئثمةن تاتؤ بول» دةپ ذيرةتةدئ.

ذندةمةگةن ذيدةي بالةدةن قذتئلا ما؟

ءبئز وعان مويئنسذنعان جؤاس حالئقپئز.

جؤاستئعئمئزعا قوسا ذيگة كئرگةن جئلاننئث دا باسئنا اق قذيئپ شئعاراتئن عادةتئمئز بار.

ول از بولسا، اؤزئمئزدئ اشساق «قوناقجايمئز» دةپ ماقتانامئز.

وسئندايدا ةسكة تذسةدئ: وتكةن عاسئردئث باس كةزئندة عذلاما شايئر ابؤباكئر كةردةرئ مةن نوعايدئث نذرئم دةگةن شايئرئ ايتئسئپتئ. بذل ةكةؤئ دة دئننةن، عئلئمنان، ادةبيةت پةن تاريحتان مول حاباردار ادامدار ةدئ. ةكةؤئ كوبئنة ءوز ذلتئنئث ءدئن مةن داستذرگة ادالدئعئ جونئندة شارت-شذرت كةلئپ قالاتئن ساتتةرئ دة كوپ. سوندا قازاقتئث الگئندةي كئم كورئنگةنگة قذشاق جايئپ، بارئن سونئث اؤزئنا توسئپ، دالاقتاعان مئنةزئن بايقاعان نذرئم مولدادان قالعان مئناداي سوزدةر بار:

قازاقتار تةنتةكتةرئن باتئر دةگةن،

باتئرئ پاقئرلاردئث حاقئن جةگةن.

قازاعئم، سةن بئلمةسةث، مةن ايتايئن،

قازاقتئ ءبئر راؤاياتتا كاپئر دةگةن.

سةكئلدئ كيئك، قذلان توزعان قازاق،

بايعذستان بالة كورسة قازعان قازاق.

ذيئنة ءيت كئرسة دة «كةت!» دةمةيتئن

كاپئرمةن ارالاسئپ ازعان قازاق!

ارينة، ايتئس كةزئندة قارسئلاستار جةثؤ ءذشئن ءبئر-بئرئنة بذدان دا اؤئر سوزدةر ايتقانئن تاريحتان بئلةمئز. ءبئراق وسئ كذنئ قازاقستان تةك قازاقتئكئ ةمةس، بارئنة ورتاق ةل دةپ ذرانداتئپ وتئرعان شةندئ قازاقتارعا جانة سولاردئث ايتقانئن قايتالايتئن شولاق بةلسةندئ بايعذستارعا رةنجئگةندة، نوعاي نذرئم مولدانئث وسئ سوزدةرئ ويئثا ورالا بةرةدئ ةكةن. ونئ ابؤباكئردة وثدئرماي:

قالاثدئ قازان دةگةن ورئس العان،

كوپ نوعاي شةت جاعئنان قونئس العان

سالدئرعان ول قالانئ سةن ةمةسسئث،

قازاقتئث شورا دةگةن حانئ سالعان، - دةيدئ. وقؤئ مئقتئ، ءار سالادان حابارئ مول ابؤباكئر كةردةرئ شورا دةگةندة كئمدئ ايتئپ وتئر دةيسئز بة؟ ول ورئستئث يأان گروزنئي پاتشاسئنا قارسئ سوعئسقان نارئكتئث ذلئ شورا باتئر.

ول تؤرالئ نذرماعامبةت قوسجان ذلئنئث (1937 - جئلئ «مئث بالا. سارتاي» داستانئن جازئپ، اتئلئپ كةتكةن) داستانئ بار. رةسةيگة، ورئسقا قارسئ ازاتتئق ءذشئن سوعئسقان باتئرلار تؤرالئ داستاندار شئعارؤعا كةثةس زامانئندا تئيئم سالئنسا، بذل داستان دا قولجازبالار قورئندا ءالئ شئقپاي جاتئر.

قازاقستان تاؤةلسئزدئك العاننان بةرئ دة تاريحتان وقيتئنئمئز تةك جوثعار شاپقئنشئلئعئ تؤرالئ جازبالار عانا. ال پاتشالئ ورئستئث، كةثةستئك ورئستئث قازاققا كورسةتكةن قورلئق-زورلئعئ تؤرالئ نة مةكتةپ، نة جوعارئ وقؤ ورئندارئنا ارنالعان تاريح وقؤلئقتارئندا ونشا ايتئلمايدئ. ول ةكئ رةسةيدئ ايتپاعاندا، بذگئنگئ رةسةي ورئستارئنئث قازاققا، قازاقستانعا دةگةن نيةتئ قانداي؟

رةسةي شئنئندا دا بئزبةن قانداي قاتئناستئ ذستانئپ وتئر، ول ءبئزدئ كئم دةپ، قانداي ذلت، قانداي مةملةكةت دةپ قارايدئ؟ ءيا، باياعئ شوأينيستئك اؤرؤئنان ايئقپاعان ورئستار قازاق جةرئن باسئپ الماق، قازاقتئ ءالئ دة قذلدئق مئنةزدةن ايئرماي، ءوز ؤئسئندا ذستاپ وتئرماق نيةتئ بار ةكةنئن، ءتئپتئ بذل باسقئنشئلئق، كولونيزاتورلئق، يمپةرياليستئك ساياساتئنان ةشقاشان باس تارتپايتئنئن ءارقاشان اشئقتان-اشئق كورسةتئپ كةلةدئ.

رةسةيدئث ا.دؤگين، أ.جيرينوأسكي، ناأالنئي سياقتئ اتئشؤلئ ساياساتكةرلةرئنةن باستاپ جازؤشئلارئ، قالا بةردئ ذساق-تذيةك ورئس مذجئقتارئ اؤزئنا كةلگةنئن ايتئپ، ايبات شةككةن سايئن قازاقتار ورئستار ءبئزدئث ماثگئ دوسئمئز، ورئستار ءبئزدئث باؤئرئمئز دةگةن سياقتئ كئسئ كذلةرلئك داثعازا سوزدةردئ ءبئر ايتقانئن ايتا بةرةتئن زارجاق بالاداي قايتالاي تذسةدئ.

باياعئدا قازاقتار جئلاعان بالاسئن: «قويماساث، قازئر ورئس كةلةدئ»، - دةپ قورقئتاتئنئن كوزئمئز تالاي كورگةن. ءبئراق نة قئتاي، نة اراب، نة تذرئك كةلةدئ دةپ ذرةيلةندئرمةيتئن ةدئ.

قازئر ءبئز ورئستئث الگئندةي قاؤئپتئ نيةتئن، ةلئمئزدئث ئشكئ دة، سئرتقئ دا ساياساتئنا رةسةيدئث ءاردايئم ءوز ئقپالئن جذرگئزؤگة تئرئساتئنئن بايقاتپاؤ ءذشئن قازاقتاردئ قئتاي كةلةدئ دةپ قورقئتاتئن ادةت تاؤئپ الدئق. راس، قئتاي بذگئندة التئ قذرلئققا تذگةل تاراپ كةتكةن ذلت. ءبئراق جةر بةتئندة قئتاي رةسةيگة ذقساپ شةشةنستان، داعئستان سياقتئ ءوز ئشئندةگئ نةمةسة گرؤزيا نةمةسة باسقا ءبئر كورشئلةس ةلمةن سوعئسئپ جاتئر دةگةندئ ةستئگةن ةمةسپئز.

اشةيئندة «ءبئزدئ الةم مويئنداعان»، «الةمگة ذلگئ بولعالئ تذرمئز»، «وزگة ةلدةر قازاقستاننان ذيرةنؤ كةرةك دةپ جاتئر»، «ءبئز بايمئز، ءبئز كذشتئمئز» دةپ كذمپئلدةيتئندةر وسئندايدا رةسةيگة بذل باسسئزدئقتارئثدئ توقتاتؤدئ تالاپ ةتةمئز دةپ ةث بولماسا ءبئر اؤئز نارازئلئق نوتاسئن جاريالاؤعا دا جاراماي وتئر. بذل ق ر سئرتقئ ئستةر ؤازرياتئنئث (مينيسترلئگئنئث) تئكةلةي مئندةتئ. سوعان جاراماسا، ونداي سئرتقئ ئستةر مةكةمةسئنئث كئسئ ةلةرلئك قاؤقارئ بارئنا دا كذمانداناسئث.

ءيا، قازاق جةرئنة كوز الارتئپ، مةن نة ايتسام دا، نة ئستةسةم دة ءجون دةپ قازاق دالاسئنئث كةيدة باتئس، ءجيئ-ءجيئ سولتذستئك ايماقتارئن بذل ورئستئث جةرئ، ونئ رةسةيگة قوسؤ كةرةك دةگةن اتويلئ سوزدةردئ بذرئن پاتشالئ ورئستار، ودان كةيئن كةثةستئك ورئستار ذرانداتئپ كةلگةن ةدئ. ورئستار بذنئسئن قازاقستان تاؤةلسئزدئك العان 22 جئلدان بةرئ دة ءبئر توقتاتقان ةمةس.

مذنئ ماس ورئس مذجئعئنئث ساندئراعئ دةؤگة ةندئ بولمايدئ. قازاق قانشا جةردةن موجانتوپاي قازاققا اينالئپ، سونئث كةسئرئنةن ابدةن نامئسئ ولگةن ذلت بولسا دا، بذل كوردةگئ ارؤاقتاردئث ءوزئن ءبئر اؤناتئپ تذسئرةتئن باسئنؤشئلئق دةپ قارايتئن كةز جةتتئ. ويتكةنئ بذنئ الگئ ماسكذنةم مذجئق ورئس ةمةس، «وزدةرئن «رؤسسكية ةأروپةيسئ» دةپ اتايتئن، وزدةرئن ةث مادةنيةتتئ دةپ ةسةپتةيتئن، رةسةيدئ كذشةيتئپ، دامئتؤدئث باتئستئق ذلگئسئن ناسيحاتتاپ جذرگةن «سامئي دةموكراتيچنئي»، «سامئي سيأيليزوأاننئي» ورئستار، قازاقتار تاتؤ-ءتاتتئ كورشئمئز، «براتان» دةپ اتايتئن ورئستار ايقاي سالئپ ايتئپ ءجذر.

ايتئپ ءجذر دةگةن جاي ءسوز، ولار قازاقتئث سولتذستئك وبلئستارئن رةسةيگة قوسؤدئ تالاپ ةتئپ شؤلاؤدئ تاعئ باستادئ. جاقئندا فةيسبؤك سايتئندا (Facebook) «جاثا وثشئل» ةگور پروسأيرين دةگةن ورئستئث اتئنان قازاقستاننئث كارتاسئ بةرئلئپ، وندا ولار ورئستار كوپ تذراتئن سولتذستئك وبلئستاردئ اتاپ كورسةتتئ. ذتئرئ كةلگةندة ايتا كةتةيئك، ءبئز باياعئدا-اق وسئ ءبئر وبلاست، وبلئس دةگةن ءسوزدئ ؤالايات دةپ، پاألودار مةن پةتروپاألدئ كةرةكؤ، قئزئلجار قئپ ءوز اتاؤئمةن اتاپ الؤئمئز كةرةك ةدئ.

ةندئ، مئنة سئيلاعاندئ بئلمةيتئن «براتاندار» سول جةردئث ءبارئن مةنئكئ، بئزدئكئ دةپ ءذي تذبئنة كةلگةن ذيالئ قاسقئرداي ذلؤئن ذدةتئپ كةلةدئ. ولارعا وسئ وثئردةگئ ورئس اتاؤلئ قوسئلئپ، ءئس قاعازدارئن قازاق تئلئنة كوشئرؤگة، جةر-سؤئمئزدئث باياعئ اتاؤلارئن قايتا جاثعئرتؤئمئزعا اشئقتان-اشئق قارسئ شئعئپ، ءتئپتئ، ءوز دةگةندةرئن ئستةپ وتئر.

قازاقستاندا تذراتئن نة نةمئس، نة تاتار، نة ذيعئر، نة وزبةك، نة تذرئك، نة ءازئربايجان قازاق ماسةلةسئنة ءبئر اؤئز قارسئ ءسوز ايتقان ةمةس. قارسئلار تةك ورئستار عانا! وسئ ةگور پروسأيرين، ناأالنئيلار الگئ كارتاسئن اشئپ قويئپ، «ورئستار ذلتتئق مةملةكةتئنئث تابيعي شةكارالارئن قالپئنا كةلتئرئپ، قازاقستاننئث سولتذستئگئن قايتارئپ الؤئ كةرةكتئگئن» ورشةلةنة قايتالاؤدا.

وسئلاردئث «رةسةي فةدةراسياسئ ورئس مةملةكةتئ» دةپ اتاؤئنئث ءوزئ ساياسي كورگةنسئزدئكتئث باسئ! ويتكةنئ ر ف-دا تاتارستان، باشقذرتستان، ياكؤتيا سياقتئ اجةپتاؤئر ءئرئ مةملةكةتتةر مةن ءئرئلئ-ذساقتئ تولئپ جاتقان رةسپؤبليكالار دا بار ةكةنئن كورگةندئ، مادةنيةتتئ ذلت وكئلئ ةسكةرئپ، ابايلاپ سويلةر ةدئ عوي!

رةسةي باسشئلارئ قازاقتئ سذيةدئ، قازاق پةن ورئس ءبئر اكةدةن تؤعان دةؤگة دة دايار كةيبئرةؤلةر «بذل جةكةلةگةن، كةيبئر توثمويئن ورئستاردئث عانا ايتقانئ عوي» دةپ، ءوزئن دة، وزگةنئ دة جالعان جايماشؤاق كذيگة تذسئرؤگة تئرئسادئ. ورئستئث ورتا عاسئرداعئ مذجئعئنان باستاپ، سارئالا جاعالئ اقسذيةكتةرئنئث تئلئمةن ايتقاندا «ةگو أةليچةستأو...... أسةيا رؤسي» مةن ونئث اينالاسئنداعئلار، ياعني، كرةملدةگئلةر وسئ ةگور پروسأيرين، دؤگين، جيرينوأسكي، ناأالنئيلار سياقتئ قازاق دالاسئنا جةرئك بولئپ قالعان جذزدةگةن، مئثداعان ورئستاردئث قازاققا دةگةن وسئنداي اشئق دذشپاندئق، اشئق ارانداتؤلارئن كورمةي، بئلمةي وتئرعان جوق. كورمةي-بئلمةي دةيمئز-اؤ، ورئس باسشئلارئ رةسةيدة «روسسيا تولكو دليا رؤسسكيح»، «چؤجةزةمسئ أون يز روسيي» دةپ سذرةن سالئپ، رةسةيدة وقئپ جذرگةن ازيالئق ستؤدةنتتةردئ ذرئپ-سوعئپ، ءتئپتئ ءولتئرئپ كةتئپ جاتقانداردئ وزدةرئ ذيئمداستئرئپ وتئرعان بولؤئ دا مذمكئن دةگةن كذدئك كئم-كئمدة دة جوق ةمةس. ةگةر ءبئر قازاق سولارعا ذقساپ «قازاقستان تولكو دليا كازاحوأ» دةپ كورسئنشئ! ءبئزدئث ةلدة وندايدئ ايتؤ تذرماق ويلاؤدئث ءوزئ نونسةنس!

سول پروسأيرين باستاعان ورئستار بذدان ءارئ مئناداي ارسئزدئق، قازاققا دةگةن مئناداي وشپةندئلئك سوزدةرگة دةيئن بارادئ: «سولتذستئك قازاقستان دةگةنئمئز ءسئبئردئث جاعرافيالئق تا، دةموگرافيالئق تا جالعاسئ. بذل ايماق ءبئزدئث ذلئ بابالارئمئز وتارلاپ العان (كولونيزيروأاننايا) ايماق. ول كةيئن ةشقانداي قيسئنعا، ةشقانداي ادامگةرشئلئككة جاتپايتئن جولمةن قازاقستانعا زاثسئز قوسئلعان ايماق.

سوندئقتان دا بولاشاق دةموكراتيالئق ورئس ذكئمةتئ ورئستار تذرئپ جاتقان، ئقئلئم زاماننان ورئس تةرريتورياسئنا جاتاتئن بذل جةرلةردئ قايتارئپ الؤعا مئندةتتئ»، - دةيدئ ولار. بذدان ءارئ بذل شوأينيستةر «پاألوداردا تذراتئن ورئس وتباسئ نةگة قازاقشانئ ذيرةنؤئ كةرةك. سولاي ةمةس پة؟! ءتئپتئ، قازاقتاردئث بذل ايماققا قانداي قاتئسئ بار؟»، - دةپ كذشةنةدئ.

بذلار ءسئبئردئ سيبير دةپ وزگةرتئپ، بذل ءسوزدئث قانداي ماعئنا بةرةتئنئن دة بئلمةيدئ. بئلمةگةنئمةن تذرماي سول بذكئل ءئبئر-ءسئبئردئ ورئس جةرئ دةپ باياعئ تؤمئسئنان قالعان تايازدئعئن، ناداندئعئن كورسةتئپ وتئر. وسئندايدا جان-جاك رؤسسونئث: «ورئستار ةشقاشان شئن مانئندةگئ مادةنيةتتئ، وركةنيةتتئ ةل بولا المايدئ. ويتكةنئ مادةنيةت ولارعا تئم ةرتة جانة كذشپةن تاثئلدئ. سةبةبئ، І پةتردئث تالانتئ تةك باسقالارعا ةلئكتةؤ دارةجةسئندة عانا ةدئ.

ونئث بويئندا ءوزئ بئرنارسةنئ جاساپ، سوسئن سونئ ودان ءارئ دامئتاتئن قابئلةت مذلدة بولعان ةمةس. ول اؤةلئ ناعئز ورئس حالقئن قالئپتاستئرؤدئث ورنئنا ولاردان اؤةلئ نةمئس، اعئلشئن جاساپ شئعارماق بولدئ» دةگةن كورةگةندئك سوزدةرئ ةسكة تذسةدئ. شئنئندا دا وسئ پروسأيرين، جيرينوأسكيي، دؤگيندةر دة، ولاردئث كرةملدةگئ پئرلةستةرئ مةن ساسئق ساموگوندئ ذلتتئق سؤسئن دةپ سانايتئن ورماندئق مذجئقتارئ دا وزدةرئ اؤلية شاهار تذتاتئن موسكأا، كرةمل دةگةن سوزدةردئث قايدان شئققانئن، ول سوزدةر نة ماعئنا بةرةتئنئن دة بئلمةيدئ.

پاألودار مةن پةتروپاأل ورئس جةرئ دةپ جذرگةندةرگة ءبئر نوماد كةلئپ: «ءاي، ورةسئز مذجئق! سةنئث كرةمل دةگةنئثنئث ءوزئ ءبئزدئث «كةرةمل»، ياكي، «قامال» دةگةن ءسوزئمئز. قانة، ءبئزدئث اتا-بابامئز ءذش ءجذز جئل باسقارعان جةرئمئزدئ قايتارئپ بةرئثدةر»،- دةسة نة بولار ةدئ؟ ورئستئث وسئناؤ وسپادارلارئ بذدان ءارئ مئناداي سذمدئق سوزدةردئ دة بةتئ بذلك ةتپةي ايتتئ.

تئثداثئزدار: «بذل ماسةلةنئث شةشئلؤئ (ياعني، قازاق جةرئن رةسةيگة قوسؤ.-م.ك.) سول ساتتةگئ، ياعني، اعئمداعئ جاعداياتتارعا بايلانئستئ. بذل ءذشئن اؤةلئ بةيبئت رةفةرةندؤم وتكئزؤگة تالپئنئس جاسالادئ، بولماسا ودان كةيئن كذشپةن جاؤاپ بةرئلةدئ. قازاقستاندا اسكةر دةگةن جوق، ةشقاشان بولمايدئ دا. قازاقستان «شئن ءسوزئم» دةگةن سياقتئ بوس سوزگة ءئلئنئپ قانا وتئرعان مةملةكةت».

مئنة، اسئرةسة ورئسقذمار قازاقتار مةن وتان نامئسئن ذمئتقاندار «ماثگئلئك كورشئ»، «تاتؤ-ءتاتتئ كورشئ»، «تؤئسقان ورئس حالقئ»، «قذداي قوسقان كورشئ» دةپ، راديو-تةلةأيديةنةدةن، باسپاسوزدةن كذندئز-ءتذنئ كذمپئلدةتةتئن «براتسكي نارودتئث» ةث وقئعان، ةث الدئثعئ قاتارلئ وكئلدةرئنئث قازاقستان مةن قازاقتارعا دةگةن نيةتئ، پيعئلئ وسئنداي.

ولار بذل ارام نيةتئن ذزئن تاريح سورابئندا تالاي رةت جذزةگة اسئردئ دا. سونئث ناتيجةسئندة قازاقتئث ومبئ، (ومسك)، سارئتاؤ (ساراتوأ)، حاجئ-تارحان (استراحان)، ور، ورئنبور (ورةنبؤرگ)، سامار (سامارا) جانة وزگة دة تالاي-تالاي كةث بايتاق جةرئ ورئس يةلئگئنة ءوتئپ كةتتئ.

ءبئزدئث ساياساتكةرلةر ول تؤرالئ ةرنئن جئبئرلاتؤعا دا قورقادئ. سونئ قاپئسئز ذعئپ العاندار، قازاق ةلئ ازاتتئق العان 22 جئلدان بةرئ وسئنداي بذزاقئ ذراندارئن اشئقتان-اشئق ايقايلاپ ايتؤمةن كةلةدئ. ولار قازاقستاندا، اسئرةسة پاألودار، پةتروپاأل، قوستاناي ؤالاياتتارئندا قازاقتئث اس-سؤئن، ءدام-تذزئن ةمئن-ةركئن تاتئپ، بايلئعئن قازاقتئث وزئنةن دة كوپ پايدالانئپ تذرئپ جاتقان ورئستاردئث قولتئعئنا وسئلايشا سؤ بذركئپ وتئر. ول ؤالاياتتارداعئ ورئستاردئث ءالئ دة جةر-سؤ اتاؤلارئمئزدئث قازاقشاسئن قايتارئپ بةرؤگة اشئق قارسئلئق كورسةتئپ، قازاقشاثا پئسقئرماي وتئرؤئنا دا «تاتؤ-ءتاتتئ رةسةي» مئقتئلارئنئث وسئنداي قولپاشتاؤئ، قوت-قوتتاپ قذتئرتا ءتذسؤئ باستئ سةبةپ بولئپ وتئر.

مذنداي بذلدئرگئ «باستامالاردئ» رةسةي 90-جئلدارئ-اق ورشئتكةن ةدئ. سول كةزدة رةسةيدئث بةلدئ باسشئلارئنئث ءبئرئ ن. رئجكوأ قازاقستاننئث باتئس وثئرلةرئنةن دامةلئ ةكةنئن بذكپةسئز ايتقان-دئ. قازاقستان تاراپئنان سول كةزدة دة ءبئر اؤئز بةت قايتارار ءسوز ايتئلمادئ دا، ول كةزدة «بايتال تذگئل باس قايعئ» كذيگة تذسكةن رةسةي بذل ماسةلةنئ توقتاتئپ قويعان ةدئ.

ةندئ، ءبئزدئث بذگئنگئ جاعدايئمئز مئناؤ. ءبئز ءاؤ باستان ةلئمئزدئ قازاق ةلئ نةمةسة قازاق رةسپؤبليكاسئ دةپ اتاپ، قازاقتئث ذلتتئق مةملةكةتئن قذرامئز دةپ (تذركئمةنستان جانة باسقالارئ ءسويتتئ!) جاريالاساق، بذگئن كةز كةلگةن ورئس ءبذيتئپ باسئنباس ةدئ. بوسبةلبةؤلئكتئث كةسئرئ وسئ.

ال ق ر سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ «ذندةمةسةك ذيدةي بالةدةن قذتئلامئز» دةگةن موماقان ساياسات ذستانئپ وتئرا بةرةمئز دةپ ويلايتئن سياقتئ. ءبئراق ذندةمةگةن ذيدةي بالةدةن اردايئم قذتئلا بةرمةيدئ. كذندةردئث كذنئ بولعاندا پروسأيريندةر الگئ وزدةرئ ايتقانداي كذشپةن باسئپ الؤعا كئرئسسة، تئم كةش قالامئز. سوندئقتان مذندايدا «قورئققانمةن قويا ما قودار اعاث» دةگةندئ دة ذمئتپاي، قودار قئلئققا تاباندئ قارسئلئق كورسةتئپ قويماساق، كورشئمئز بذققان سايئن باسئنا بةرةتئنئن تذسئنةتئن كةز جةتتئ!

مئرزان كةنجةباي، اقئن

«تذركئستان»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى