ادام مةن زامان جايلئ قئسقا قايئرئم-جازبالار

 استانا. 5 - جةلتوقسان. قازاقپارات - مذقاعالي اعام ايتؤشئ ةدئ: - ادام مةن زامان جايلئ ويلاعاندا جانئثا مازا بةرمةيتئن جانة الگئ ويلاردئ ولةثنةن گورئ قاراسوزبةن جازعان ءجون بولاتئن تاقئرئپتار بار.

ادام مةن زامان جايلئ قئسقا قايئرئم-جازبالار

سونداي تولعانئس ساتتةرئندة ايتارئثدئ كوپ سوزباي،

تذيئندةپ، ةل ذعاتئنداي، قئسقا قايئرئممةن جازؤعا تئرئس، - دةپ.

اعا اماناتئن ورئنداؤعا ذمتئلئپ، ةل كادةسئنة جاراسا، اسئرةسة، جاستاردئث جادئندا جذرسة دةگةن ذمئتپةن وسئ جازبالاردئ نازارلارئثئزعا ذسئنئپ وتئرمئن، قادئرمةندئ وقئرمان!

اأتور

...ءومئر - داپتةر. ادام - قالام. قئزمةت - كورئنئس. ؤاقئت - جويقئن، بئردة الداپ كةتةدئ، بئردة جوق ةتةدئ، - دةگةن ةكةن ءوز زامانئندا كوزما پرؤتكوأ دةگةن ويشئل.

وسئ ءسوزئ راس. وكئنئشتئسئ، ءبئز سونئ ءتذسئنؤ بئلاي تذرسئن، ويلاپ تا قويمايمئز. ءبارئن كةش ذعامئز، سوسئن وكئنگةن بولامئز. پةندةمئز عوي...

 ** *
... مئنا زامان - ةلدئث بايلئعئن قارا باسئنئث قامئنا قالاؤئنشا پايدالانعان كةيبئر تويئمسئزدارعا مايداي جاعئپ-اق تذر؟!... ال ادئلدئك ئزدةگةنئ ذشئن شئثئراؤعا قذلاتئلعانداردئث جاعدايئ جان تذرشئگةرلئك.

زامانئث - مئناؤ... ادامئث - اناؤ...قايتپةك كةرةك؟ ءدانئشپان ابايدئ دا كذثئرةنتة كذيزةلتكةن وسئنداي ءيت تئرلئكتةر عوي؟ ءوز زامانئندا ادئلدئكتئث تؤئن كوتةرئپ، شئندئقتئ بةتكة ايتقان ماحامبةتتئث باسئن العان، ذلئ ابايعا ؤ بةرمةك بولعان قارانيةت پةندةلةردئث سارقئتئ قازئر جوق دةپ ايتا الاسئث با؟

 * * *

قازئر ةلدئ سورعان وبئردئث بالاسئ - «مةرس» - پةن زؤلاتئپ جذرسة، وتتئ جئلداردا قان كةشئپ، ةلئن جاؤدان قورعاعان ارداگةر اعالاردئث بالالارئ - ترامأايمةن يتةثدةپ بارا جاتادئ... «اقشاث بولسا قالتاثدا،...»، «تئرةؤئث بولسا ارقاثدا،..» دةگةن سول ةدئ...

...انةبئر جئلعئ اسئعئس جةكةشةلةندئرؤ ساياساتئ - قولئندا بيلئگئ، سةيفئندة ءمورئ بارلاردئث وزدةرئن دة، بالا-شاعاسئن دا اياق استئنان بايئتئپ، ءايدا ءبئر قارئق قئلدئ... ال سول كةزةثدة تيةسئلئ ذلةسئن دة ادئلدئكپةن الا الماي، دالادا قالعانداردئ ويلاعان ادام بولدئ ما!؟... ءالدئ مةن السئزدةر اراسئنداعئ ادئلةتسئزدئك ءالئ دة جالعاسئپ كةلةدئ...شةرحان اعامشا ايتسام، «بذل دا ءبئر كةم دذنية»...

 * * *

«...سةندةردئث بايلئق دةگةندةرئث - ةرتةثگئ كذنئ ءبئر كةرةگئ بولار-اؤ دةپ جاسئرئپ، قاؤئپتةنة كذزةتئپ وتئرعان دذنية عانا»، - دةپتئ كةزئندة ويشئل قالامگةر جةبران حاليل جةبران.

وتة ءدال ايتقان. وكئنئشتئسئ، قازئر كوپ ادامدار وسئ «اؤرؤمةن» اؤئراتئن بوپ العان... تةگئن بايلئقتئ باسئپ قالؤدئ باقئت سانايدئ جانة وسئنئ «ئسكةرلئك» دةپ تذسئنةدئ. ةلدةن دة ذيالمايدئ. قذدايدان دا قورئقپايدئ.

 ** *

- كذش كورسةتؤ مةن اقشا ادامداردئ باقئتقا جةتكئزبةگةن، وعان تةك اقئل-وي عانا جةتكئزگةن، - دةگةن ءسوزئ بار ءدانئشپان ويشئل دةموكريتتئث.

قازئرگئ كةيبئر اكئم ءوزئن حالئقتئث قئزمةتشئسئمئن دةپ ةمةس، مةن - سولاردئث باستئعئمئن. ولار- ماعان باعئنئشتئ، - دةپ ويلايتئنئ جانعا باتادئ؟!...ةلمةن كةزدةسكةندة وكتةم داؤئسپةن شالقايئپ سويلةپ، بئلگئشسئنئپ، كابينةتئندة ماثعازدانئپ، قئمبات ماشينةسئندة سئزداؤسئپ، قوناققا بارعاندا كةرجيئپ وتئراتئنئ سودان بولؤئ كةرةك. كذلكئث كةلةدئ.

 * * *

- دذنيةدةگئ ءومئر سذرةتئن ادامدار ءذش سورتتان تذرادئ، - دةپتئ پيفاگور. ولار وليمپيادا ويئندارئنا كةلؤشئلةرگة ذقسايدئ. بئرةؤلةرئ - كذرةسكة، جارئسقا تذسؤگة كةلةدئ. ةندئ بئرةؤلةر بئردةمة ساتؤ ءذشئن، نة الؤ ءذشئن كةلةدئ. سولاردئث بارئنةن دة جاقسئراعئ - كورئپ، بايقاؤعا كةلگةندةرئ.

ارتئق ايتسام، اللا كةشئرسئن، قازئرگئ ادامداردئث ءبارئ تةك الؤعا، ذرلاپ تئعؤعا، تةگئن العانئن قئمباتقا ساتؤعا كةلگةن سةكئلدئ كورئنةدئ ماعان. اق پةن قارانئث قاسيةتئن بئلگئسئ، ادئلةتتئث سالتانات قذرعانئن كورگئسئ كةلگةن جانئ تازا ادامنئث مئنا زاماندا باعالانعانئن قازئر سيرةك كورةم.

 * * *

- ادامداردئث ءبارئ اقشادان باسقانئ ويلامايتئن مئنا زاماننئث سيقئن تذسئنة الماي-اق قويدئم؟... اقشانئ عانا ويلايتئندار اردئ، ذياتتئ، ادئلدئكتئ نة قئلسئن؟... قوعامنئث دا، ادام ساناسئنئث دا لاستانا كئرلةپ بارا جاتقانئ سودان شئعار؟

 * * *

... اؤئلداعئ قازاقتار مال جاياتئن ورئسكة تالاسئپ، جاقئنئنئث مالئن جةپ، اعايئنئن جئلاتئپ، ءبئرئن-ءبئرئ كورمةس بوپ جاتسا، بازارداعئ قازاقتار ساؤدا جاساپ تذرعان جةرئنة وزگةنئ قارئس-قادام جئبةرمةي كةرئلدةسئپ جاتقانئ... «ءوزئم!»، «وزئمة عانا!»، - دةپ وثمةثدةؤمةن ءوتئپ جاتقان، قؤ دذنية ءذشئن ارپالئسقان قايران ءومئر-اي.

مئنا پةندةلةر كذنئ ةرتةث ءبارئ قالاتئنئن، دذنيةگة تويماعان كوزئثدئ دة، وزگةنئث مالئن پايداعا جاراتئپ، اردئ ذمئتقان ءوزئثدئ دة قارا جةر قذشاعئنا الاتئنئن ويلاپ تا قويمايتئنئنا تاثعالامئن!؟ دذنية-بوققا بئلعانعان تاعدئر دةگةن سول شئعار.

 * * *

اكةمنئث الئكةن دةگةن زامانداسئ بار ةدئ. جارئقتئق سوزشةث ءارئ شةشةن كئسئ بولاتئن. اؤئلداستارئ ونئ الئكةن شةشةن دةپ كةتكةن. سول جارئقتئقتئث ءبئزدئث ذيدة اكةممةن اثگئمةلةسئپ وتئرئپ: - ءاي، ابة! از كذندئك تئرشئلئكتة كوشتةن قالمايئق دةپ تئپئرلايمئز. تئربانامئز. دذنية قؤامئز بارئمئز دة. ال ةندئ بار عوي، ءبئرجولاتا قؤ دذنيةنئث قذلئ بولئپ، ءومئرباقي سونئ قؤا بةرةتئندةردةن جاقسئلئق كةلةدئ دةمةي-اق قوي. ذعئپ ال، زامانداس!

دذنية قؤئپ ءبئز ءجذرمئز. ءبئزدئ قؤئپ ءولئم ءجذر. وسئنئ مئنا تويئمسئزدارئث ويلاپ تا قويمايدئ. تاثئم بار، - دةيتئن باسئن شايقاپ، كذيزةلة كذرسئنئپ وتئرئپ...

قاراپ وتئرساث، قازئر كوزئن تئرناپ اشا سالئپ، قؤ دذنيةنئ قؤئپ، بئرةؤدئ الداپ، ةندئ بئرةؤدئ جالداپ، ارزانعا الئپ، قئمباتقا ساتئپ، اقشا ءذشئن ءتذن ذيقئسئن ءتورت بولئپ، باس پايداسئ ءذشئن بئرةؤدئ جئلاتئپ، بئرةؤدئ قذلاتئپ، جانئن جةپ جذرگةندةر قاپتاپ كةتتئ.

حالئقتئث بايلئعئن يمانسئزدئقپةن قالتاسئنا باسئپ، شةتةل اسئپ، ةلدةن قاشئپ جاتقانداردئث سانئ اي سايئن ءوسئپ بارا جاتقانئ اناؤ. وسئنئث اقئرئ نة بولار ةكةن؟

 * * *

لةأ تولستوي جارئقتئق تا ادام مةن زامان جايلئ تةبئرةنة ايتئپ كةتكةن ةكةن:

- تازا ءومئر ءسذرؤ ءذشئن ذمتئلئس كةرةك. جاثئلئس، بذلقئنؤ، شاتاسؤ، ارپالئسؤ، قاتةلةسؤ جانة قايتادان باستاؤ، تاستاؤ، سول تاستاعان ءئسئثدئ قايتادان باستاؤ كةرةك. ذنةمئ كذرةس پةن كذشتئلئكتئ باستان كةشئرؤ كةرةك، - دةيدئ...

جاسئم الپئستئث بةسةؤئنة كةلگةن مةن دة كةيدة ءبارئن جاثاشا باستاعئم، الدةبئر نارسةلةردئ جاثاشا تئندئرعئم كةلةدئ. امال نة، وي جةتكةن جةرگة قول جةتة بةرمةيتئنئ تاعئ بار.

 * * *

ءسئز الدةبئرةؤدئث مئنا اقشا قؤعان زاماندا « مةنئث بذل ارةكةتئم دذرئس بولماعان ةكةن. اقئماقتئق جاساپپئن»، - دةپ ءوز ءمئنئن مويئنداعانئن كوردئثئز بة؟

كونة ذندئلئكتةر ايتادئ ةكةن: - ءوز اقئماقتئعئن تذسئنگةن اقئماقتئ - دانا دةي بةر، ال ءوزئن دانا سانايتئن اقئماقتئ - اقئماق دةمةسكة ءلاجئث جوق، - دةپ.

قازئر تةگئن بايلئقتئ جولئن تاؤئپ باسئپ العان الاياقتاردئث كوبئ ءوزئن «ميني قذداي» سانايتئن بولئپ الدئ. وندايلاردئ «ءدانئشپان» دةگةنشة ارئن اقشاعا تاپتاتئپ، حالئقتئ سورعان تويئمسئز، وبئر دةؤ كةرةك شئعار؟!...

 * * *

بذكئل جةر بةتئنة، بارشا ادامزات بالاسئنا ساؤلةسئن توگئپ، نذرئن شاشئپ تذرعان كذننئث شؤاعئنا جذرةكتةرئ گذلدةي نازئك جاندار دا، كةمةثگةر ءدانئشپاندار دا، وكئنئشتئسئ - قارا-جذرةك قانئشةرلةر مةن ةل بايلئعئن تةگئن «ةنشئلةپ»، يمانسئزدئقپةن باسئپ قالعان الاياقتار دا، وتانئن ساتقان وپاسئزدار دا بولةنةدئ. وكئنئشتئسئ دة سول. بذل ءذشئن جةر بةتئنة شؤاعئن توككةن كذنگة قالاي وكپة ايتامئز.

 * * *

قاراعاندئلئق تالانتتئ جاس اقئن ديدار قاميةأ دةگةن باؤئرئمنئث ءجذرسئن ةرمان اعاسئنا ولةثمةن جازعان حاتئنان:

«...ينة بايعذس جالاثاش قالادئ ةكةن،

الةمدئ كيئندئرةم دةپ جذرگةندة، - دةگةن جولدارئن وقئپ، ويلانئپ قالدئم. قازئر قولئندا بيلئگئ بارلاردئث كوبئ وزگةنئ كيئندئرؤدئ ةمةس،وزئنة عانا ءبارئن الئپ،وزگةلةردئ جالاثاشتاپ، الگئلةردئث ءبارئن سئپئرئپ قالؤعا دايار تذراتئنئن كورئپ تة، ءبئلئپ تة ءجذرمئز. ال ادال جاننئث بذل زامانداعئ حال-جايئن ايتتئث نة، ايتپادئث نة!؟ اقئن باؤئرئم وسئنئ مةثزةپ وتئرعان سةكئلدئ.

 * * *

ءومئر دةگةنئمئز - ادامدار-دئث ءوزئن الدةبئر الدانئشپةن وتكئزةتئن ذزاق ءارئ قئسقا ؤاقئتئ عانا سةكئلدئ كورئنةدئ ماعان. ماسةلةن، بئرةؤگة - قوراسئنداعئ مالئ، كةلةسئ بئرةؤگة - اؤپئرئمدةپ ارةث جةتكةن قئزمةتئ، ال تاعئ بئرةؤگة جاس توقالئ مةن ذرلاپ جيعان بايلئعئ، ارام جولمةن تاپقان اقشاسئ الدانئش!؟ ءيا، سولاي.

كةيدة مةن وزئمنةن ءوزئم سذرايمئن: «وسئ مةنئث ءوز ومئرئمدةگئ الدانئشئم نة؟»، - دةپ.

مذمكئن، بئرئنة-ءبئرئ جالعاسئپ، نة تاؤسئلمايتئن، نة سارقئلمايتئن ويلار ما ةكةن؟..الدة، ويئم جةتكةنئمةن، وسئ جاسئما دةيئن قولئم جةتپةي كةلة جاتقان، اق ساعئم بوپ سوناؤ الئستان قول بذلعايتئن اق قاناتتئ ارماندار ما.

* * *

تاياؤدا كةشة عانا ارامئزدا جذرگةن، كةزئندة تالاي مايلئ جئلئگئ بار قئزمةتتةردة بولعان تانئس ادامنئث جانازاسئنا قاتئستئم. مارقذم تئرلئگئندة باس پايداسئ ءذشئن تالايلاردئ جئلاتئپ ةدئ...

ونئ قابئرستانعا اپارار الدئندا جانازاسئن شئعارعان يمام:

بذل كئسئ قانداي ادام ةدئ؟، - دةپ ءذئش مارتة قايتالاپ سذرادئ.

مارقذمنئث تئرشئلئگئندة تالايدئ جئلاتقانئن بئلة تذرا جانازاعا قاتئسقاندار:

- جاقسئ ادام بولاتئن،.. - دةگةن ءسوزدئ سالقئنداؤ ايتتئ. «ءولئنئث قامئن ءتئرئ جةر»، - دةگةن سول شئعار.

الايدا، ءدئنمذحامةد قونايةأ اعامئز سةكئلدئ شئن جاقسئ ادام بولئپ ومئردةن وتكةنگة نة جةتسئن،ا؟

* * *

وتكةن عاسئردئث جةتپئسئنشئ جئلدارئ. قازذؤ-نئث جؤرناليستيكا فاكؤلتةتئندة بئرگة وقيتئن ءوزئ دة، ءسوزئ دة وتكئر قئز مذقاعالي اعامنان قاتتئ قورئققانئن قئزئق قئپ ايتقانئ بار؛

«لةنينشئل جاستئث» رةداكسياسئندا وتئرعام. جالعئز ءوزئم.زالدا كذركذرةگةن ةر ادامنئث داؤسئ شئققان سوث ةسئكتئ اشئپ قاراي قالايئن. ذزئن شاشئن سئلكئپ قويئپ، وزئنة-ءوزئ بئرنارسةلةر ايتئپ، مذقاث تؤرا ماعان قاراي كةلة جاتئر. ةسئم شئقتئ. كابينةتتةن شئعئپ كةتؤدئث رةتئ جوق. ساسقانئمنان ستول ذستئندة تذرعان سارئ-الا پلاستماسسا گذلدئ الا ساپ:

- اعا! مئنا گذلدئ سئزگة سئيلايمئن!، - دةمةسئم بار ما...ءوزئ شارشاثقئ كةيئپتة ازةر تذرعان ول، الگئنئ قولئمنان جذلئپ الدئ دا:

- سةنئث ماعان ذسئنئپ تذرعان گذلئث دة، قئلئپ تذرعان قئلئعئثدا جاساندئ! - دةپ سارئالا گذلدئ ةدةنگة لاقتئرا سالدئ.

كةتئپ بارا جاتئپ: - مئنا قئزتالاقتاردئث بارئ «ئندةرئنة» كئرئپ كةتكةن، ءا. قاشا تذرئثدار! ةرتةث-اق مةنئ ئزدةيتئن بولاسئثدار ءالئ، - دةپ ساثق ةتة قالدئ.

ةركة اقئننئث كةلة جاتقانئن كورگةندةردئث ءبئرئ ةسئكتةرئن ئشئنةن بةكئتئپ العانئن دا سةزئپ قويدئ... «تئرلئكتة قاشقان قادئرئم،

ولگةن سوث بارئپ بئلئنةر، - دةگةن اقئن ولةثئ وسئندايدا تؤعان-اؤ شاماسئ!؟

 

ايتاقئن ءابدئقال، قازاقستان جازؤشئلار وداعئنئث مذشةسئ، اقئن

«ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى