ةلباسئنئث سئنئپتاستارئ ايتقان سئر

استانا. 29 - قاراشا. قازاقپارات - جازدئث جايماشؤاق كذندةرئنئث بئرئندة استاناعا ةكئ اجةي كةلدئ. ءبئرئ الماتئدان، ءبئرئ تذؤ وثتذستئكتئث جةتئسايئنان جةتئپتئ ات شالدئرئپ.

ةلباسئنئث سئنئپتاستارئ ايتقان سئر

المالئ شاهاردان كةلگةن قاريانئث ةسئمئ - رايا سيرازيتدينوأا، شئمقالادان كةلگةن - روزا تولةمئسوأا. قولدارئندا ءالئ سياسئ كةپپةگةن «ةلباسئ سئنئپتاستارئ» دةگةن كئتاپ بار. نذرسذلتان نازاربايةأپةن بئرگة وقئعاندارئن ماقتانئش تذتئپ،

وزدةرئ باسئ-قاسئندا بولئپ شئعارعان. (پرةزيدةنتپةن ءبئر سئنئپتا وقؤ باقئتئ بذيئرسا، كئم-كئم دة ماقتانار ةدئ-اؤ!) جانة قوس اجةيدئث تذپ-تؤرا اقوردانئث تورئندة نذرسذلتاندئ قولتئقتاپ تذرئپ تذسكةن سؤرةتئ وزدةرئمةن بئرگة.

نة كةرةك، اجةيلةرمةن اثگئمةلةسؤ ءبئزدئ دة قئزئقتئردئ. تذثعئش پرةزيدةنت بالا كةزئندة قانداي بولدئ؟ جذرت بئلة بةرمةيتئن قئرلارئ بار ما ةكةن؟ قاتارلاستارئنان قانداي مئنةزدةرئمةن ةرةكشةلةنةتئن؟ وسئ سةكئلدئ كوثئلدة جذرگةن ساؤالدار سايراپ سالا بةرگةن.

سئنئپتاستار ايتقان سئردئ سول قالپئندا وقئرمان نازارئنا ذسئنعاندئ ءجون كوردئك...

رايا سيرازيتدينوأا:

- الماتئنئث ئرگةسئندةگئ قاسكةلةث اؤدانئنئث ورتالئعئنداعئ مةكتةپتة وقئدئق قوي. ءبئلئم وشاعئنئث جانئندا بالالار ءذيئ، ينتةرنات بار ةدئ. جةتئم، تذرمئسئ تومةن وتباسئ، شوپانداردئث ذل-قئزدارئ سوندا جاتئپ وقئدئ. سوعئستان كةيئنگئ جئلدار عوي، زاماننئث جاعدايئ ءماز ةمةس-تئن. سوندئقتان، بالالئق شاعئمئزدئث دا جذپئنئ بولعانئ راس. كوپ وقؤشئ اؤئل-اؤئلدان جةتئنشئ سئنئپتئ ءتامامداپ كةلدئ بذل مةكتةپكة. سودان كةيئن ون جئلدئقتئ سول جةردةن ءبارئمئز بئرگة اياقتاپ شئقتئق.

نذرسذلتان العاش كةلگةننةن قابئلةتتئلئگئن تانئتتئ. ةلئمئزدئث ئرگةلئ ءبئر تذتقاسئن ذستايتئنئنا سةنئمئمئز كامئل ةدئ ونئث. ديناأ ايتوأ دةگةن تاعئ ءبئر ءبئلئمدئ سئنئپتاسئمئز بار ةدئ. ونئ «ةنسيكلوپةديا» دةيمئز. نذرسذلتان ةكةؤئ ءبارئمئزدئ جةتةلةيتئن، سذيرةيتئن. بئلمةگةنئمئزدئ ذعئندئراتئن. سذراعانئثدئ «پالةن كئتاپتئث تذگةن بةتئندة» دةپ دالدئكپةن ايتئپ بةرةتئن ةكةؤئ. حيميا، ماتةماتيكا، فيزيكا، تاريح... ءتئپتئ، ءبار ساباقتان دا العئر ةدئ ولار.

نذرسذلتان - ةكةؤمئز ءبئر پارتادا وتئردئق. كةشتةردئ ذيئمداستئرؤعا كةلگةندة الدئنا جان سالمايتئن ول. أيكتورينالئق سذراقتار ذيئمداستئراتئنبئز. مئسالئ، تولوت دةگةن قالا بار. «الدئنان دا، ارتئنان دا بئردةي وقئلاتئن قالا» دةيمئز. سونئ تاپ. سودان كةيئن گةوگرافياعا قاتئستئ، «ءجذز پول، ءبئر جئگئتتئث ةسئمئ، قانداي قالا؟» سةأا-ستو-پول. وسئندايلاردئ شةشؤدة نذرسذلتان تاپقئر ةدئ.

ءوزئ دة كوپ جذمباقتار قذراستئرئپ، ءبئزدئ ويلاندئرؤعا شةبةر. ماسةلةن، 1888 سانئن تاقتاعا جازئپ، «وسئنئ قالاي ءبئر سئزئقپةن ةكئ مئث قئلؤعا بولادئ؟» دةيدئ. ئثعايعا كةلمةيدئ ءبئز ءذشئن. ول تذرادئ دا الگئ ساندئ ورتاسئنان ءبئر سئزا سالادئ. ةكئ مئث. بذل - ةستة قالعاندارئ عانا.

روزا تولةمئسوأا:

- ءبئز ةكئ سئنئپ ةدئك. الايدا، باقئلاؤ جذمئستارئندا قوسئلاتئنبئز. وندايدا نذرسذلتان ماعان كةلئپ، «ةي، ماتةماتيك، - دةيدئ، - باقئلاؤ جذمئسئ ةكئ نذسقامةن بولادئ. مئنا بالالار تومةن باعا الئپ قالماسئن، سةن ءبئرئنشئ نذسقانئ، مةن ةكئنشئ نذسقانئ الايئن» دةيدئ. سوسئن ءوزئ قالعاندارئن رةتپةن وتئرعئزئپ ذلگةرةتئن ساباق الدئندا. نذرسذلتاننئث وسئنداي ذيئمداستئرؤلارئنئث ارقاسئندا سئنئبئمئز دا ذنةمئ الدئثعئ قاتارلاردان كورئنئپ ءجذردئ.

ازيپا سارباسوأا دةگةن مذعالئم بار-تئن. ونةرلئ بالالاردان قذراپ، حور ايتقئزاتئن. مةنئث ةسئمدة قالعانئ - «شولپان-شولپان» ءانئ. نذرسذلتان ذنةمئ حوردئث الدئندا تذرادئ. مارقذم مذساعذل، ءبئر سئنئپ تومةن وقئعان قؤاتبةك تة سونئث قاتارئندا. ذشةؤئنئث داؤئستارئ سونداي ذيلةسةتئن. قئزداردان ذلدانا ءانشئ ةدئ. قازئر دة كةزدةسة قالساق، نذرةكةث «ءاي، ذلدانا، بذرئن ءاندئ سةن باستاؤشئ ةث عوي. قانة، باستاشئ تاعئ، «بذلدئرگةندئ» ايتايئق، «سارئ ءبيدايدئ» شئرقايئق» دةيدئ عوي. بئزدةن ةكئ جاس ذلكةن ذلدانانئث قازئرگئ داؤسئ دا كةث دالاداي.

رايا سيرازيتدينوأا:

ءبئر مةرةكةدة مة، تؤعان كذنئ مة، ةسئمدة جوق. ايتةؤئر، شامالعانعا نذرسذلتاننئث ذيئنة قوناققا باردئق. ون-ون بةس ادامبئز. كئشكةنة عانا ةكئ بولمةلئ ءذي. قازئرگئدةي جيهاز دا جوق، بذرئشتا ساندئق تذر. ذلگةرگةنئمئز جارئسئپ بارئپ سوعان وتئردئق. ءالجان اپا باؤئرساعئن پئسئردئ، جةرگة داستارحانئن جايدئ. شاقپاق قانتپةن شاي بةردئ.

اپا قازاننئث بةتئنةن قايماعئن سئلئپ، اعاش قاسئقپةن ةزئپ، الگئ شايعا قاتتئ. قانداي كةرةمةت! ونداي شايدئ وسئ كذنگة دةيئن ءئشئپ كورمةگةن شئعارمئز-اؤ.

...بئردة مةكتةپكة راديودان ءتئلشئ كةلدئ. ءبئز وقيتئن اباي مةكتةبئ اؤدانداعئ ةث ئلگةرئ ءبئلئم وشاقتارئنئث ءبئرئ ةدئ. سول مةكتةپتئ جابؤعا نة ءتذرلئ ارةكةتتةر جاسالئپ جاتقان. ءبئراق ديرةكتورئمئز بايجان ءابدئراحمان، ورئنباسارئ سةيئتجاننئث ارقاسئندا ساقتالئپ قالدئ عوي.

راديو ءتئلشئسئ «مةكتةپ تؤرالئ كئم ايتادئ؟» دةگةندة، ءبارئمئز ءبئر اؤئزدان نذرسذلتاندئ سويلةتتئك. ءتئلشئنئث بارلئق ساؤالدارئنا ساقئلداپ تذرئپ جاؤاپ بةردئ، شئركئن! ول كةزدةگئ راديومئز - ءار كورپؤستا ءئلئنئپ تذراتئن قارا تاباق. ءبارئمئز نذرسذلتاننئث راديودان سويلةيتئن ؤاقئتئن اسئعا توستئق قوي. ديكتور سياقتئ سويلةدئ، ديكسياسئ انئق. ريزا بولئستئق.

...اسةت اسقاروأ - حيميا ءپانئن بةرةتئن اعاي. باعاعا وتة ساراث ةدئ. ءذشتئث ءوزئن شئبئننئث ئزئندةي ةتئپ قوياتئن. سوندا اعايعا «ءسئزدئث پورتفةلئثئزدئث ئشئندة ذشتةن باسقا باعا جوق پا؟» دةيتئن ةدئك. سونئث ساباعئندا نذرسذلتان ةث ءبئرئنشئ قول كوتةرئپ، ساباق ايتاتئن دا جاقسئ باعا الاتئن. قالعانئمئز: «وقئعانئمئزدئث ءبارئن نذرسذلتان ايتئپ قويدئ. بئزگة تذك قالمادئ. ءبئر ءذشئثئزدئ قويا سالساثئزشئ» دةيتئن ةك. سوندا اعايئمئز: «ءذش، ءذش تة بولسا كذش. كذشتةرئثدئ شئعارئپ، ذشتةرئثدئ الئثدار» دةيتئن. سوندا ءوزئمئزدئث شئعارئپ العانئمئز عوي:

حيميا - قيئن،

اشيدئ ميئث.

حيميانئ بئلمةسةث،

اسقاروأقا سئيئن.

ول كئسئنئث تاعئ ءبئر ةرةكشةلئگئ، وقؤشئلاردئث كةز كةلگةن قذيتئرقئ ارةكةتتةرئن بايقاپ قوياتئن. سوندا «اسقاروأ اعايدئث ماثدايئندا عانا ةمةس، جةلكةسئندة دة كوزئ بار» دةيتئنبئز. سول اعايئمئز قازئر توقسان ءذش جاسقا كةلدئ، ءالئ ورتامئزدا. ذستازئمئزدئ دا استاناعا اكةلئپ، اقوردانئ ارالاتساق دةپ نذرسذلتانعا ايتپاقپئز.

...مةكتةپ ءبئتئرئپ، ءبارئمئز جان-جاققا ءوز جولئمئزبةن كةتتئك. دةسة دة، قاسكةلةثنئث توثئرةگئنةن ذزاماعاندار ءبئر-بئرئمئزبةن بايلانئسئپ تذرامئز. نذرسذلتان - تةمئرتاؤدا. بئردة «لةنينسكايا سمةنا» گازةتئنة ونئث گاگارينمةن بئرگة تذسكةن سؤرةتئ باسئلدئ ماقالاسئمةن. ءبئر سئنئپتاسئمئز جذگئرئپ كةلئپتئ، قولئندا - گازةت. «نذرسذلتان گاگارينمةن سؤرةتكة ءتذسئپتئ، گازةتكة شئعئپتئ» دةيدئ. ءبارئمئز ءبئر-بئرئمئزدةن ءسذيئنشئ سذراسئپ، مارة-سارة بولدئق سوندا.

كومسومولدئث ون ءتورتئنشئ سيةزئندة عوي دةيمئن، دومنا پةشئنئث ءبئرئنشئ قذيماسئن ذستاعان نذرسذلتان تاعئ گازةت بةتئنةن جارق ةتتئ. وندا دا قؤاندئق. «ءبئزدئث سئنئپتاسئمئز، دوسئمئز» دةپ ماقتاندئق اينالامئزعا.

جومارت سةكسةنبايةأ پةن نذرسذلتان ةكةؤئ جاقسئ دوس بولدئ. ؤكراينادا وقئپ جذرگةندة دة حات الئسئپ تذرعان كورئنةدئ.

سول جومارت بئردة قاراعاندئعا بارئپ كةلدئ. نذرسذلتانمةن حابارلاسئپ، كةزدةسكةن ةكةن. نذرةكةث وعان ءذش ءتذستئ قالامساپ سئيلاپتئ. اكةلئپ بارئمئزگة كورسةتتئ. نة كةرةك، ون بةسئمئز جينالئپ قالامساپتئ ءبئر كذن جؤعان ةدئك. ول كةزدة ءذش ءتذستئ قالامساپ بارئمئزگة تاثسئق. «مةن جازئپ كورةيئنشئ، مةن جازئپ كورةيئنشئ، نذرسذلتان بةرئپ جئبةرگةن قالامساپپةن» دةپ تالاسا ذستاپ كورگةن ةدئك.

روزا تولةمئسوأا:

قئدئرعالي بايبةك پةن ءسادؤاقاس ةسةنبايدئث «ءذشقوثئر - التئن بةسئگئم» اتتئ كئتابئ ءبئزدئث «ةلباسئ سئنئپتاستارئ» كئتابئمئزدئث شئعؤئنا تذرتكئ بولدئ. بذل ةكةؤئمةن نذرسذلتان ون جئل، ياعني اؤئلئنداعئ جةتئ سئنئپتا دا بئرگة وقئعان. سول جئلدارداعئ ةستةلئكتةردةن دايئندالعان كئتاپ جازئلئپ بئتكةندة اأتورلارئ ماعان حابارلاستئ. «وسئنداي ةثبةك دايئن تذر، دةمةؤشئ تاپ» دةدئ.

جةتئسايدا ءماجئلئس دةپؤتاتئ بولعان اياش وثالباي دةگةن ازامات بار. سوعان ايتئپ ةدئم، قؤانا كةلئسئپ، الماتئداعئ «ونةر» باسپاسئنان «ءذشقوثئر - التئن بةسئگئم» كئتابئ شئقتئ. مذندا مةكتةپتةگئ شاقتارئ از-كةم قامتئلعان. ال، «ةلباسئ سئنئپتاستارئندا» مةكتةپ قابئرعاسئنداعئ كةزئمئز دة، ودان كةيئنگئ ءومئرئمئز دة ساباقتاسا جازئلادئ.

العاشقئ كئتاپ وقئرمانعا جول تارتقاندا، سئنئپتاستارئمئز «مئناداي كئتاپ شئققان ةكةن، ةندئ وسئنئث جالعاسئ بولماي ما؟» دةدئ. بذدان كةيئن رايا قالاداعئ سئنئپتاستارئمئزدئث بارئمةن سذحباتتاسئپ، جازعئزئپ، جيناقتادئ، كوپ ذزاماي «ةلباسئ سئنئپتاستارئ» شئقتئ. بذعان جةتئساي اؤدانئنئث اكئمئ سةرئك تذربةكوأ دةمةؤشئلئك تانئتتئ.

كئتاپ شئعار الدئندا وسئ جيناقتئث ماسةلةسئمةن ةلباسئمةن كةزدةستئك. الدئمةن فوةدة كذتئپ تذرمئز عوي. «نذرسذلتاندئ قالاي قارسئ الامئز؟» دةيمئز ءبئر-بئرئمئزگة قاراپ. ءبئر ؤاقئتتا ةسئكتئ ايقارا اشئپ كئرئپ كةلدئ دة «و، قئزدار، قوش كةلدئثدةر، سةندةر ءذشئن شئعئستان ذشئپ كةلدئم» دةيدئ. سويتسةك، وسكةمةن وثئرئندة ءئسساپاردا جذرگةن كةزئ ةكةن. قذشاقتاپ، بةتئمئزدةن ءسذيئپ، بالا كةزئمئزدةگئدةي ءبئر-ءبئرئمئزدئ جذلمالاپ، كذلئسئپ الدئق.

سول كةزدةسكةننةن بةرئ ةرتةگئدةگئدةي ءجذرمئز، قؤات الئپ شئقتئق نذرسذلتاننئث الدئنان. سئنئپتاسئمئز كةرةمةت قذرمةت كورسةتتئ. اقوردانئث تورئندة، ءبئر داستارحان باسئندا اثگئمةلةستئك. ارتئنشا رةزيدةنسيانئث ءئشئن ارالادئق، بولمةلةرمةن ءوزئ تانئستئردئ. بذل - بئلتئرعئ جئلدئث 26 - ماؤسئمئ ةدئ.

ةرتةثگئسئن فوتوءتئلشئسئن قوسئپ، كولئك بةردئ. استانانئ ارالادئق، كةشكئسئن داريعانئث كونسةرتئنة شاقئردئ...

وثتذستئكتة بارعان سايئن كةزدةسةمئز. ءتورت مارتة ماقتاارالدا جذزدةستئم. پرةزيدةنت بةس مارتة قاتارئنان بارعان قازاقستاندا ءبئر اؤدان جوق. ال ءبئزدئث اؤدانعا بةس رةت كةلدئ. ول جاقتئث حالقئ دا ئرزا، ءوزئ دة ئرزا. ءبئز ءار كورئسكةن سايئن بالالئق شاقتاعئداي ةركئن سئرلاسئپ قالامئز.

رايا سيرازيتدينوأا:

سذلتان مةكتةپتة وقؤدان تئس قوعامدئق جذمئستاردئ، دةمالئس كةشتةرئن ذيئمداستئراتئن. ءوزئ گارموشكادا، ءبئر سئنئپ تومةن وقئعان ماكةن باياندا وينايدئ. اراسئندا پاتيفون قوياتئنبئز. ول كةزدةگئ بيلةرئمئز - أالس، تانگو، فوكستروت ةدئ. سونداعئ نذرسذلتاننئث ويلاپ شئعارعان ءبئر ويئنئ - أالس «أوسمةركا». ةكئ پار سةگئز سانئن جةرگة سئزئپ أالس اينالامئز، قاي جذپ قارسئلاسئنا ءتيئپ كةتسة، ويئننان شئعئپ قالادئ دا، باسقا جذپ بيلةيدئ. نذرسذلتان، جومارت، اؤةسحان، كةثةستةر أالستئ جاقسئ بيلةيتئن، قئزدار سولارمةن جذپ بولؤعا تئرئساتئن.

...ورئس ادةبيةتئ ساباعئندا گوركيدئث «انا» رومانئن تالقئلادئق. ذيگة «بؤرةأةستنيك» ولةثئن جاتتاؤعا بةردئ. كةلةسئ ساباقتا نذرسذلتان ءذي تاپسئرماسئن تاقتا الدئنا شئعئپ، مانةرلةپ وقئدئ. سونداعئ «گوردا رةةت بؤرةأةستنيك» دةپ قولئن سةرمةپ تذرئپ وقئعاندا بئزگة ءوزئ دة داؤئلپاز سياقتئ قاناتتئ بولئپ كورئنئپ، ءبئراز ؤاقئتقا دةيئن «ءبئزدئث بؤرةأةستنيك» دةپ جذردئك. ئسقاقوأا زينا قازئر تالدئقورعاندا تذرادئ. مئناداي اثگئمةنئ ءجيئ ةسكة الئپ ايتادئ.

بئلتئر تاتارستاننان ارتئستةر كةلئپ، كونسةرت قويدئ. توركئندةرئم عوي. سوندا سالاحوأ دةگةن جئرشئ ساحناعا شئعئپ، «قانداستار، ذلتتاستار، قازاقتارمةن ءبئزدئث عذرئپ-عادةت، ءدئنئمئز ءبئر، ءتئلئمئز دة ذقساس. ءتئلماشسئز سويلةسة الامئز، پرةزيدةنتتةرئثئز ءبئزدئث ةلدئ قاتتئ سئيلايدئ. ول كئسئنئث ةسئمئن «فاتيحا» دذعالارئثئزدان تاستاماثئزدار» دةگةندة، كورةرمةن ورنئنان تذرئپ دؤ قول سوقتئ. مةنئ تانئعاندار ماعان قول بذلعاپ، قولئمدئ الئپ قذتتئقتادئ. توبةم كوككة ةكئ-اق ةلئ جةتپةي قالدئ.

جازئپ العان اسحات رايقذل

«استانا اقشامئ» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى