ءار ةلدة سذلؤلئق ءارقالاي ولشةنةدئ
استانا. 24 - قاراشا. قازاقپارات - «ءار ةلدئث سالتئ باسقا، يتتةرئ قارا قاسقا» دةمةكشئ، ءار ةلدة سذلؤلئق ءارقالاي ولشةنةدئ. ءبئر ةل ادامنئث كوزئنةن، بويئنان، شاشئنئث تذسئنةن ادةمئلئكتئ كورسة، ةندئ ءبئر ةلدة سذلؤلئق اياقتئث ذلكةن، كئشئلئگئمةن، ءتئپتئ سةمئزدئكپةن باعالانادئ ةكةن.
ايتسة دة، بذگئندة سذلؤلئق 90-60-90 ولشةمئنة ءتذسئپ، تذراقتاعان سةكئلدئ. ءبئراق سالتئن ساقتاعان، داستذرئنة ادال ذلتتاردا ءالئ دة ادةمئلئكتئث ءوز ولشةمئ بار.
ادامزات ةجةلدةن-اق سذلؤلئققا قذشتار. بئرةؤ ءوزئنئث سذلؤلئعئن كيئمئ ارقئلئ، اشةكةيئ مةن شاش قويؤ ذلگئسئ ارقئلئ كورسةتكئسئ كةلسة، بئرةؤ بةينةسئن بوياؤمةن قالئپقا كةلتئرئپ وتئرادئ. الايدا كةيبئر ذلتتئث سذلؤ دةپ بئلةتئن دذنيةلةرئنة كةيدة تاثئرقاپ قاراؤعا بولادئ.
ماسةلةن، ةجةلگئ گرةك جذرتئ ايةلدئث دةنساؤلئعئنا كوپ ءمان بةرگةن. ةجةلدةن قالعان مذسئندةردةن سول زامانداعئ سذلؤ دةپ تانئلعان ايةلدةر بةينةسئنئث قانداي بولعانئن انئق كورؤگة بولادئ. ياعني ولاردئث دةنةسئ ءئرئ ءارئ مئعئمداؤ كةلةدئ. ءتئپتئ سذلؤلئق قذدايئ سانالعان افروديتانئث ءمذسئنئ دة نازئكتئگئمةن، كةرةمةت سذلؤلئعئمةن ةرةكشةلةنبةيدئ. ونئث دةنةسئ ءئرئ، بةتئ موسقالداؤ كةلگةن. ءبئراق وليمپيادالئق ويئنداردئث نةگئزئ قالانعان ةلدة ادةمئلئك ادةبئنئث وسئنداي سيپاتتا بولؤئن تذسئنؤگة بولاتئنداي. ياعني سپورتتئ سذيگةن حالئق ذل مةن قئزدئث دةنة ءپئشئنئنئث بئردةي بولؤئنا كوپ ءمان بةرگةن.
ةجةلگئ مئسئر سؤرةتتةرئنةن سذلؤلاردئث بويئنئث سذثعئلا بولعانئن بايقاؤعا بولادئ. قئر مذرئندئ، تومپاق ةرئندئ بولئپ كةلةتئن پةرعاؤئن ايةلدةرئنئث سيراقتارئ دا ذزئن. دةمةك، سول زاماننئث ادامدارئ ذزئن بويلئ ايةلدةردئ سذلؤ دةپ تانئعان. سونداي-اق ونداعئ قئزداردئث بارلئعئنئث دا شاش قويؤ ذلگئسئ بئردةي كةلةدئ. قارا تذسكة كوپ ءمان بةرگةن ولار شاشئ مةن كوزئن تذگةل قاراعا بويايتئن بولعان. كوزدةرئن قارا سذرمةمةن اينالدئرا بوياپ، جانارئنئث ادةتتةن تئس ةرةكشةلةنئپ تذرؤئن قاداعالاعان. سونئمةن قاتار ول ةلدة كوك كوزدئ قئزدار ةث سذلؤ دةپ ةسةپتةلگةن.

يؤكاتان تذبةگئن مةكةن ةتكةن ةجةلگئ مايالئقتار بولسا، سذلؤلئقتئ وزگةشة تذسئنةدئ. ولار ءتذرلئ شوپتةردئث قوسپاسئنان قئزئل ءتذستئ قويمالجئث سذيئقتئق جاساپ، سونئمةن بذكئل دةنةسئن بوياپ الاتئن بولعان. وسئلايشا ةجةلگئ مايالئقتار وزدةرئن ادةمئ سةزئنگةن. تايپا قئزدارئ ةر ادام كوثئلئن وزدةرئنة وسئلاي اؤدارعان-مئس.
ةجةلگئ جاپوندئق اقسذيةكتةردئث ايةلدةرئ دة سذلؤ كورئنؤ ءذشئن دةنةسئن اق تذسكة بوياپ وتئرعان. ءتئپتئ سول ماقساتتا قاستارئن دا قئرئپ تاستايدئ ةكةن. ءبئراق ولار قاستئث ورنئن قارا سذرمةمةن سئزئپ وتئرعان. بةتئ مةن دةنةسئنئث سذتتةن اق بولؤئن قاداعالعان، ولار بةينةسئنئث كةمشئلئگئن جاسئرؤ ءذشئن ءتذرلئ قويمالجئث بويامالاردئ پايدالانئپ، ولقئلئقتارئن جاسئرئپ وتئرعان. دةسة دة، ولاردئث دةنةسئ ءاپپاق بولعانئمةن تئستةرئ قاپ-قارا. ويتكةنئ سول كةزدةگئ سذلؤلارعا قويئلاتئن تالاپ سول ةدئ. سوندئقتان دا ولار تئستةرئن قارا تذسكة بويايتئن بولعان.
ال ءسان مةن سذلؤلئق اتاؤلئنئث كئندئگئ سانالاتئن ةؤروپادا ءبئر كةزدةرئ سذلؤلئق اتاؤلئنئث بارلئعئ كذنا رةتئندة قابئلدانئپ، ادةمئ ايةلدةر جذرت قارعئسئنا ذشئراماس ءذشئن كةث كويلةك كيئپ، شاشتارئن باس كيئمنئث استئنا جيناپ جذرگةن ةكةن. مذنداي قاتالدئق ءدئندئ بةكةم ذستانعان ريمدة بةلةث السا كةرةك. وندا شئركةؤ ارحيةپيسكوپئ شاش جئبةرؤدئ جذرت كوزئنشة كذنالئ ءئس دةپ جاريالايدئ. وپا، دالاپ جاققاندار بولسا، تابيعاتتئث بةرگةنئن مئسة تذتپادئ دةگةن پالةگة قالاتئن بولعان. سوندئقتان دا كوپشئلئك سذلؤلئققا ذمتئلماق تذگئلئ، ودان قاشاتئن بولعان.
15 - عاسئردا يتاليا مةن فرانسيانئث اقسذيةكتةرئ سذلؤلئقتئ مذلدةم باسقاشا قابئلداپتئ. ءتئپتئ كذلكئلئ دة. ولار ءذشئن «قارلئعاشتئث قاناتئنداي قاپ-قارا قاستار» سذيكئمسئزدئكتئ بئلدئرگةن. قارا اتاؤلئدان بارئنشا ارئلؤعا تئرئسقان ولار بةتئن بارئنشا اعارتئپ، قاسئن قئرئپ، شاشئن توبةسئنة دةيئن الئپ تاستايتئن بولعان. ويتكةنئ ول كةزةثدة موينئ ذزئن، ءجذزئ جارقئن، ماثدايئ اشئق قئزدار ادةمئلةر قاتارئنا جاتقئزئلاتئن. ولار مويئننئث ذزئنئراق كورئنؤئ ءذشئن ساماي شاشتارئن السا، شةكةسئنئث تورسئقتاي بولئپ تذرؤئ ءذشئن قاس پةن ماثداي شاشتارئن قئرئپ تاستايدئ ةكةن.
ال 16 - عاسئردا يسپانيادا ادةمئلةر قاتارئنا ارئق ءارئ جئثئشكة ايةلدةر جاتقئزئلئپ، بايعذس قئزدار تةمئردةن جاسالعان كورسةت كيئپ جانئن قيناعان. ول ءوز كةزةگئندة دةنةنئث ءوسؤئن توقتاتئپ، دةنة ءپئشئنئن جئثئشكة ةتئپ كورسةتةدئ. كةيئن بذل ولشةم وزگةرئپ، تال شئبئقتاي بذرالعان، تالدئرماش ايةلدةر سذلؤلار قاتارئنا قوسئلادئ. سودان مذنداي كورسةتتةر جؤان بةلدةردئ جئثئشكةرتؤگة عانا دايئندالاتئن بولعان.
18 - عاسئردا بولسا ءارتذرلئ شاش ذلگئسئ كةث قولدانئسقا ةنة باستايدئ. اسئرةسة، اقسذيةكتةر شاشتارئن ءتذرلئ ذلگئدة جاساتا باستايدئ. ساننةن قالماعان فرانسيا پاتشايئمئ ماريا انتؤانةتتانئث لةونار بوليار اتتئ جةكة شاشتارازئ بولعان. ول پاتشايئم شاشئن ءار كذنئ ءارقالاي وزگةرتئپ، ءتئپتئ شاش ذلگئسئندة سول كةزدةگئ تاريحي وقيعالاردئ دا بةينةلةپ بةرئپ وتئرعان.
نةگئزئ ءسان مةن سذلؤلئق جئل سايئن وزگةرةدئ. ءتئپتئ كةيدة ةسكئ زامان ذلگئسئ قايتا ورالئپ كةلئپ وتئرادئ. 18 - عاسئر اياعئندا بوياؤ اتاؤلئ سذرانئستان ءتذسئپ، قايتادان انتيكالئق زاماننئث سذلؤلئق ولشةمدةرئ ةنة باستايدئ. ارئق قئزدار سذيكئمسئز سانالئپ، سؤرةتشئلةر ءوز تؤئندئلارئندا دةنةلئ توپمئشتاردئ اسپةتتةي باستايدئ. ءبئراق بذل سذلؤلئق ولشةمئ دة ذزاققا بارمايدئ.
19 - عاسئر اياعئنا قاراي ءسان وزگةرئپ، ايةلدةردئث كيئم ذلگئسئ بذگئنگئ كذنگة جاقئنداي تذسةدئ. ال 20 - عاسئر باسئنا قاراي ناقتئ ءبئر سذلؤلئق ولشةمئ دة بولمايدئ. ويتكةنئ ءبئر ءسان ذلگئسئن ذستانؤدئ قايتالاؤ دةپ بئلةتئن ادامدار بارئنشا ةرةكشةلةنة باستايدئ. سولايشا، اركئم سذلؤلئقتئ قالاي تذسئنسة، سول ذلگئدة كيئنئپ، سوعان ساي بويانا باستايدئ. بذگئن دة ادامدار سول كوزقاراستان تايماعان.
قاتئگةزدئكتةن تؤاتئن سذلؤلئق
سذلؤلئق، ادةمئلئك اتاؤلئ جاقسئ. ءبئراق كةيدة سذلؤلئقتئث سوثئنان قؤئپ، ارتئق تا ازاپتئ ارةكةتتةرگة دا بارئپ جاتادئ. ماسةلةن، ةجةلگئ قئتايدا سذلؤلئق اياق ولشةمئمةن ولشةنگةن. سول سذلؤلئق ولشةمئنةن شئقپاؤ ءذشئن تالاي قئتاي قئزدارئ ازاپ شةككةن بولؤ كةرةك. سةبةبئ ول زامانداردا اياعئ ذلكةن قئزداردئ ةر ادامدار ذسقئنسئز دةپ ساناعان.
وسئنداي كةمسئتؤگة ذشئراماس ءذشئن اتا-انا قئزداردئث اياعئن تؤعان كةزئنةن باستاپ تاس ةتئپ بايلاپ، سذيةك ءوسؤئن كذشتةپ تةجةپ وتئرعان. ءتئپتئ سوعان ارناپ شاعئن اعاش اياق-كيئمدةر دايئنداپ وتئرعان. اعاشتان جاسالعان اياق كيئم جذمساق سذيةكتئث وسؤئنة توسقاؤئل بولئپ، ناتيجةسئندة اياق نةبارئ 10-15 سانتيمةترگة عانا وسةتئن بولعان. سئرتتاي سذيكئمدئ كورئنگةنئمةن، دذرئس دامئماعان بذل اياقتار شئن مانئندة ذسقئنسئز كورئنةدئ. ءبئراق ول كةزدئث ادامدارئ ولاي ويلاماعان. ولار ءذشئن سذلؤلئق - سول.
ول ةلدة ةر ادامداردئث نامئسئ شاشپةن ولشةنگةن. قئتايلئقتار قارا شاشتارئن ذزئن ةتئپ ءوسئرئپ، ادةمئلةپ ءورئپ قوياتئن بولعان. ول، ول ما؟! ةرلةر سونئمةن بئرگة تئرناعئن وسئرگةن. بذل ايةل مةن ةردئث سذلؤلئعئنئث نئشانئ عانا ةمةس، سونئمةن بئرگة ونئث الةؤةتئن دة ايگئلةيدئ. تئرناقتارئنئث سئنباؤئن قاداعالاعان ماناپتار ساؤساقتارئنا باعالئ مونشاقتارمةن اشةكةيلةگةن ارنايئ قاپتاما كيگةن.
ال افريكانئث مؤرسي تايپاسئنئث ايةلدةرئ ةرئندةرئنئث استئن جئرئپ، ونداعئ ساثئلاؤعا ذلكةن تاباق قويئپ الادئ. تاباق قانشالئقتئ ذلكةن بولسا، قئز سونشالئقتئ سذلؤ. تاباقتئث ئثعايلئ ورنالاسؤئ ءذشئن استئثعئ تئستةر دة الئنادئ.
سول افريكا قذرلئعئن مةكةن ةتكةن كارامودجونگ تايپاسئندا ايةلدةر سذلؤ بولؤ ءذشئن ذلكةن ازاپتئ باسئنان وتكةرؤئ كةرةك. ولار وزدةرئنئث دةنةسئنة ماثگئلئك وشپةيتئن ويؤلار سالادئ. سول ماقساتتا ايةلدةر بةتئن نةمةسة موينئن تةمئرمةن ءتئلئپ، تةرئسئنئث استئنا ءبئر اي بويئ كذل سةؤئپ جازئلؤئن تةجةيدئ. ناتيجةسئندة الگئ جةر تومپايئپ ةرةكشة ءپئشئن بةرةدئ. مذنداي تئرتئقتار كوبةيگةن سايئن ولاردئث كذيةؤگة شئعؤعا مذمكئندئگئ دة كوبةية تذسةدئ.
ساحارا شولئن مةكةن ةتكةن تايپالاردا ايةلدئث سذلؤلئعئ سالماعئمةن ولشةنةدئ. ياعني ايةل مايلئ بولماسا، ولاردئث كذيةؤگة شئعا قويؤئ ةكئتالاي. سةبةبئ ارئق قئز، جاعدايئ جامان وتباسئدان عانا شئعادئ. كةدةي جةردةن شئققان قئزدئ كةز كةلگةن الا بةرمةيدئ.
تايلاندتا بولسا كةرئك ايةلدةر كورئكتئ. ولار قئزدئث موينئنا 6 جاسئنان باستاپ جؤان القا تاعادئ. جاسئ وسكةن سايئن مويئنداعئ دوثگةلةكتةر سانئ دا كوبةيئپ وتئرادئ. ناتيجةسئندة ايةلدةردئث يئق سذيةكتةرئ وزگةرئسكة ذشئراپ، كئشئرةيئپ قالادئ. ةسةسئنة موينئ ذزارادئ. موينئ ذزئن ايةل ةث سذلؤ، ةث قالاؤلئ.
مالايزيانئث بورنةو ارالئندا قئزداردئث سذلؤ بولؤئ ءذشئن قذلاعئن تةسئپ، سئرعا ورنئنا اؤئر قولا تةمئر تاعادئ. ؤاقئت وتكةن سايئن تةمئردئث سالماعئ كوبةية بةرةدئ. ناتيجةسئندة قذلاق سوزئلئپ، يئققا دةيئن تذسةدئ. ونداي قئزدار البةتتة، كذيةؤسئز قالمايدئ.
ءسابينا زاكئرجان قئزئ