بئزگة بةيمالئم بةسشاتئر
استانا. 18 - قاراشا. قازاقپارات - تابيعات الةمئنئث قذدئرةتئنة شةك جوق. كةيبئر دذنيةلةرگة ةرئكسئز تاثعالؤعا تؤرا كةلةدئ. سونداي-اق تاريحي مذرالار دا ءاربئر ةلدئث باعا جةتپةس بايلئعئ سانالادئ.
جاراتؤشئ يةمئز ءبئزدئث دالامئزعا وث كوزبةن قاراعان سةكئلدئ. ذلان-عايئر ولكةمئزدئث قاي بذيئرئنة بارساثئز دا، جذرةگئثة جئلئ سةزئم ذيالاتاتئن سان الؤان قذندئ دذنيةلةردئ كورؤگة ابدةن بولادئ. شئندئعئندا، ءبئز ولاردئ ءالئ كذنگة دةيئن وزگة جذرتقا ءناسيحاتتاي الماي كةلةمئز. ايتپةسة شةكارا اسئپ كةلگةن مةيماندار ءبئزدئث دالامئزدئث تاماشاسئنا باس شايقاپ قايتار ةدئ-اؤ. ءبئز ازئرگة وسئنداي ويمةن عانا ءجذرمئز. بولماسا تؤريزم سالاسئن دامئتا الساق، كذنئ ةرتةث بذل ورئندار ادام اياعئ ذزئلمةيتئن، قانشاما قارجئنئ قازئنا قازانئنا قذياتئن ايماقتارعا اينالارئ ءسوزسئز. وسئنداي ورئنداردئث ءبئرئ - بةسشاتئر ساعاناسئ.
ارعئ-بةرگئ تاريحتا وزئندئك ورنئ بار ساق تايپالارئ ؤاقئتئندا ايبئندئ مةملةكةت قذرعانئ بةلگئلئ. ولاردئث قولئنان شئققان كوپتةگةن قذندئلئقتار بذگئنگئ كذنگة دةيئن جةتتئ. اتادان اماناتقا اينالعان دذنيةلةردئ قاراي وتئرئپ، سول ءبئر كةزةثدةردة ءبئزدئث بابالاردئث تالايدئ ئقپالئندا ذستاي بئلگةنئن اثعارؤ قيئنعا سوعا قويماس. ويتكةنئ كونةنئث كوزئندةي بولعان دذنيةلةر ةسكئ كةزةثدة ساؤلةتتئك ونةردئث شئرقاؤ شئثعا شئققانئن ايعاقتاي تذسةدئ. بةسشاتئر ساعاناسئ سونداي يگئلئكتئث ءبئرئ بولئپ وتئر.
اسةم الاتاؤدئث باؤرايئندا التئن ةمةل قورئعئ بار. سول اؤماقتا ورئن تةپكةن بةسشاتئر قورعاندارئ كورگةن ادامدئ ةرئكسئز وزئنة باؤراي تذسةدئ. ءبئزدئث جئل ساناؤئمئزعا دةيئنگئ ءبئرئنشئ مئثجئلدئقتا ءومئر سذرگةن بايئرعئ ساقتار بةسشاتئر قورعاندارئن بذگئنگئ ذرپاققا قالدئرئپ كةتتئ. سول كةزدئث وزئندة اتالمئش جةر قاسيةتتئ مةكةننئث ءبئرئ بولعان دةسةدئ. مذندا بارلئعئ 18 پاتشالئق قورعان بار. ولار كولةمئ 2 شارشئ شاقئرئمعا سوزئلاتئن الاثدا ورنالاسقان. قورعانداردئث ديامةترئ 8-70 مةتردئ شامالايدئ. بيئكتئگئ 2-20 مةتردئ ماثايلايدئ. بذل جةردةن باتئسقا قاراي بةت بذرئپ، سولتذستئكتةن وثتذستئككة قاراعان باعئتئنان 45 تةمئر قورشاؤ تئزبةگئ كوزگة تذسةدئ. بذل قورشاؤلاردا جان-جانؤارلاردئث سؤرةتتةرئ قاشالئپ سالئنعان. بذل دذنيةلةردئ ةگجةي-تةگجةيلئ زةرتتةپ جذرگةن عالئمدار ول جونئندة اتالمئش دذنيةلةر ساعانانئث جول-جورالعئ الاثئ بولؤئ مذمكئن ةكةنئن بولجامدايدئ. ذيئندئلةر استئندا تيان-شان شئرشاسئنان دايئندالعان جاسالؤئ كذردةلئ ساعانالار ورناتئلعان.
مذنداي قاسيةتتئ ورئنعا ءدال وسئ اؤماق نةلئكتةن تاثدالعان؟ كةلگةن ادام مئنا ءبئر كورئنئستئ بايقايدئ. شئعئستان سئلدئراپ اققان وزةن ئستئق دالادا ساعئمعا اينالئپ كةتكةندةي بولادئ. باتئس بةتكة بارعاندا مذلدةم كوزگة ذشئراسا قويمايدئ. جالپئ، كوپتةگةن نانئم-سةنئمدةردة باقيلئق دذنيةگة ءوتؤ وزةنمةن بايلانئستئرئلعان. ماسةلةن، كونة گرةك ميفولوگياسئنداعئ ستيكس وزةنئ مةن تاسئمالداؤشئ حاروندئ ءبئر ءسات ةسكة ءتذسئرئپ كورئثئز. بذل ماثدا كوشپةندئلةردئث دةمالؤئنا قولايلئ بارلئق جاعداي بار. تذپ-تذنئق وزةن سؤلارئ، كوك مايسالئ جايئلئمئ سةكئلدئ بارلئق ادةمئ كورئنئستئ وسئ جةردةن تابؤعا ابدةن بولادئ. وعان قوسا، كورسةث كوزئث تويمايتئن بةرةكةلئ تاؤ القاپتارئن قايدا قويار ةدئثئز؟
بابالاردئث نةگئزگئ تئرشئلئك كوزئ - مال شارؤاشئلئعئ بولعاندئقتان، مذنداي جةرلةردئث ولار ءذشئن وتة قولايلئ ايماققا اينالعانئن اثعارؤ قيئنعا سوعا قويماس.
«التئن ةمةل» ايماعئ قئزئلدئ-جاسئلدئ وسئمدئكتةرگة تولئ. ونئث ئشئندة جايلاؤ ءتوسئن كوركةم كذيگة بولةيتئن قئزعالداق پةن سارعالداق گذلدةرئن ايتؤعا بولادئ. كونة زامانعئ گرةك ميفولوگياسئندا ولئلةر پاتشالئعئنئث ايدا دالاسئ اسفودةلا گذلدةرئنة تولئ بولاتئنئن ةسكةرسةك، وعان وسئنداي ذقساستئقتار بار بذل ايماقتا.
بةسشاتئردئث قاتارئندا ساق تايپالارئنئث قئزئلاؤئز، التئن ةمةل، قاراشوقئ قورعاندارئ ورنالاسقان. وثتذستئك-شئعئسقا بةت تذزةپ، سول باعئتتا ءذش شاقئرئمداي جول جذرگةننةن كةيئن الدئثنان كةيئنگئ مازارلار شئعادئ. ولار 40 قورعاننان تذرادئ. ماسةلةن، وسئنداي ورئندار قاتارئندا بةسشاتئر ІІ، ذسةنةي مازارلارئ، ودان ءارئ قاراي 120 عا جؤئق جةرلةؤ قذرئلئستارئ بار قالقان І مازارئ ورئن تةپكةن. ال التئن ةمةل اسؤئندا 36 قورعاننان تذراتئن اتالؤئ بئردةي مازارلار جاتئر.
الئپ تاستارمةن قورشالعان قورعاندار بةينةبئر شاعئن تاؤ ما دةرسئث. جازئق دالا تورئندةگئ جادئگةرلةر اؤدةم جةردةن قارا داق سةكئلدئ كورئنئپ جاتادئ. الايدا سول جةرگة جاقئنداي تذسكةن ساتتةن توبةشئكتةردئث قاز-قاتار قويئلعانئن اثعارادئ. ولاردئث اراسئندا 21 ئ - تاسپةن جابئلعان. ةندئگئ ءبئر 10 ئ - تاس جانة قيئرشئق تاستارمةن كومكةرئلگةن. عالئمدار تايپا مةن وداق كوسةمدةرئنة، بيلةؤشئلةر مةن حاندارعا 50-100 مةتر ديامةتر شاماسئندا قورعاندار تذرعئزئلعان دةپ بولجام جاسايدئ. ال باتئر، رؤ باسئ، بايلار ءذشئن ولاردئث كولةمئ 30-40 مةترگة جؤئقتاعان. قاراپايئم جاؤئنگةرلةرگة 15-25 مةتر شاماسئندا قورعاندار سوعئلعان.
تاثعالاتئن نارسة، كئشئگئرئم تاؤ سياقتئ تاستاردئ ساقتار قالاي وسئلايشا ءذيئپ شئققان؟ قازئرگئدةي تاؤ قوپاراتئن تةحنيكالار ول كةزدة مذلدةم جوق. ءتئپتئ جئلتئراق تاستاردئث وزئنة قاراپايئم ادامنئث شاماسئ كةلة بةرمةيدئ. ةكئ قولئثئزبةن كئشئگئرئم تاستئ كوتةرئپ كورسةثئز، ونئث سالماقتئ ةكةنئن اثعاراسئز.
الاتاؤ باؤئرئن بويلاي جاتقان بذل جةرلةر ءالئ دة تالايلئ سئردئ ئشئنة بذككةن بولؤئ مذمكئن. ارينة، بذل باعئتتا عالئمدار جذيةلئ جذمئس جذرگئزة جاتار. بذل الداعئ ؤاقئتتئث ةنشئسئندةگئ شارؤاعا اينالئپ وتئر. دةگةنمةن بذگئنگئ كذنگة دةيئن مذندا كةلئپ جاتقان جيهانكةزدةر قاتارئ ساناؤلئ. سةبةبئ ءبئز وسئنداي جةرلةردئ بذگئنگئ كذندةرئ دة ءوز دةثگةيئندة ءناسيحاتتاي الماي وتئرعان جايئمئز بار. بذگئنگئ تاثدا بةسشاتئر ايماعئندا تاريحي-ةتنوگرافيالئق اشئق ورتالئق قذرؤ باعئتئندا ناقتئ جذمئستار جذرگئزئلئپ جاتئر. ارينة، سول جذمئس بذل جةرلةرگة كةلؤشئلةر سانئن ارتتئرا تذسةدئ دةگةن سةنئمدةمئز.
اأتور: ءادئلجان تذرسئنبةك ذلئ
«الاش ايناسئ»