وثتذستئك حالقئ سولتذستئككة كوشسة نة بولماق؟

 استانا.12 - قاراشا. قازاقپارات - وتكةن اپتادا ق ر پارلامةنتئ ءماجئلئسئنئث دةپؤتاتئ سأةتلانا جالماعامبةتوأانئث ءبئراؤئز ءسوزئ بارلئق ب ا ق قذرالدارئن شؤ ةتة تذسئرگةنئ راس. ءتئپتئ قالام ذستاعاننئث قايسئسئ بولماسئن، ماسةلة توثئرةگئندة جارئسا وي قوسؤدا.

وثتذستئك حالقئ سولتذستئككة كوشسة نة بولماق؟

ءتئلئپ تذسةر وي قوعام ءذشئن قانشالئقتئ ماثئزدئ؟ حالئق قالاؤلئسئ ايتقان پئكئر حالئق جاعدايئنا قانداي ئقپال ةتپةك؟ وسئ ماسةلةنئ ءبئز دة وي ةلةگئنة سالئپ كورگةن ةدئك.

حالئق قالاؤلئسئ سولتذستئكتئث حالقئنا «سئبئرلئك» دةگةن كوةففيسيةنت تولةؤ كةرةك دةگةن دة ذسئنئسئن ورتاعا تاستادئ. ياعني وعان سايكةس سولتذستئكتةگئ سؤئق ايماقتا تذراتئندارعا قوسئمشا اقئ بةلگئلةنؤئ ءتيئس.

حالئق قالاؤلئسئنئث پئكئرئنشة، استانانئث ئرگةسئندةگئ اقمولا، سولتذستئك قازاقستان، پاألودار، قوستاناي وبلئسئندا حالئقتئث سانئ تئم از. بذل ول ايماقتاردئث ةكونوميكالئق-الةؤمةتتئك دامؤئنا كةرئ اسةرئن تيگئزئپ وتئرعانئ ءسوزسئز. قاز-قالپئندا بايان ةتسةك.

سأةتلانا جالماعامبةتوأا، ق ر پارلامةنتئ ءماجئلئسئنئث دةپؤتاتئ:

- قاراپ وتئرساثئز، بئزگة نة سولتذستئكتةگئ ةلدئ مةكةندةردئ مذلدةم جاؤئپ تاستاؤ كةرةك نةمةسة ول جاققا وثتذستئكتةن ادامداردئ كوشئرؤ كةرةك. ءتئپتئ بولماسا وثئرلةردةگئ تذرعئنداردئث تةپة-تةثدئگئن ساقتاپ تذراتئن بةلگئلئ ءبئر كوةففيسيةنتتةر جاسالؤئ ءتيئس دةپ ويلايمئن. ونسئز قيئن بولادئ، ويتكةنئ بئزدةگئ ةلدئ مةكةندةر ءبئر-بئرئنةن ذلكةن قاشئقتئقتا جاتئر.

ةگةر اؤئلدا مةكتةپ بولماسا، پوشتا بولئمشةسئ بولماسا - ول جةردة ةشكئم دة تذرمايدئ. پرةزيدةنتتئث ءوزئ وسئ وثئرگة حالئق جيناؤ ءذشئن استانانئ كوشئردئ. ءبئراق بئزدة بار تئرشئلئك استانا قالاسئنئث ماثايئندا عانا شوعئرلانئپ بارادئ، ودان ءارئ ةشكئم دة تذرعئسئ كةلمةيدئ.

حالئق قالاؤلئسئ اقمولا وبلئسئنئث اؤئلدارئنداعئ جاعدايدئث قذلدئراپ بارا جاتقانئن تئلگة تيةك ةتتئ. ياعني اؤئلداردئ ارالاپ شئققان دةپؤتات شةتئنةن ازايئپ جاتقان اؤئلداردئث ذستئنةن ءتذسئپتئ. مةكتةپتةر جابئلعان، پارتالارئ بوس. فةلدشةرلئك-اكؤشةرلئك پؤنكتتةرگة قارا قذلئپ سالئنعانئن تئلگة تيةك ةتتئ. كئتاپحانا مةن مادةنيةت وشاقتارئن ايتؤدئث ءوزئ ورئنسئز.

وسئنداي كوثئلگة كئربئث شالدئرار اؤئر ماسةلةنئ دةپؤتاتتار الدئندا جايئپ سالعان سأةتلانا جالماعامبةتوأانئث پئكئرئن قؤاتتاعاندار دا، قاجةتئ جوق دةپ بايبالام سالعاندار دا تابئلدئ.

وتكئر جايدئ وثئردةگئلةر قايتئپ شةشپةك؟ وسئ سذراقپةن ءبئز اقمولا وبلئسئنئث اتقامئنةرلةرئن ءبئر شولئپ شئققان ةدئك.

ةرمةك مئرجئقپايةأ، اقمولا وبلئسئ اكئمئنئث ورئنباسارئ:

- اقمولا وبلئسئنئث جاعدايئ اناؤ ايتقانداي قذلدئراپ تذر دةؤ قيسئنعا كةلمةيدئ. بئرتئندةپ العا ئلگةرئلةؤشئلئك بار. حالئقتئث الةؤمةتتئك جاعدايئ دا جاقسارئپ كةلةدئ. دةموگرافيالئق ءوسئم دةثگةيئ دة شاما-شارقئنشا ءوسئپ جاتئر. سوندئقتان بذل جاعداي ءوز ئشئمئزدة شةشئمئن تابادئ دةگةن ويدامئن.

وبلئس اكئمئ اپپاراتئنئث مالئمةتتةرئنة سذيةنسةك، وثئردةگئ ةكونوميكالئق جاعداي قالئپتئ. حالئقتئث تئعئزدئعئ دا بئرتئندةپ ارتئپ كةلةدئ. ال حالئقتئث ءوسئمئ ول بئرتئندةپ ءوز ورنئنا كةلة الادئ.

بذل ويدئ حالئق قالاؤلئلارئنئث ءبئرقاتارئ جاقتاپ شئقتئ. قازاقستان رةسپؤبليكاسئ پارلامةنتئ سةناتئنئث دةپؤتاتئ جابال ةرعاليةأتئث دة پئكئرئن بئلگةن ةدئك.

جابال ةرعاليةأ، ق ر پارلامةنتئ سةناتئنئث دةپؤتاتئ:

- مةنئثشة، بذل ابدةن دذرئس شةشئم. بذل ماسةلةنئ ءبئز بذعان دةيئن دة بئرنةشة مارتة قاراستئرعانبئز. سوندا مةن دة وسئ ماسةلةنئ كوتةرگةن بولاتئنمئن. اقمولا اؤئلدارئنداعئ حالئقتئث جاعدايئن تذزةتؤ ءذشئن «سولتذستئك وبلئستارداعئ ةلدئ مةكةندةردئ دامئتؤدئث مةملةكةتتئك باعدارلاماسئ» جاسالؤئ ءتيئس.

قازئر مذنداعئ جذرت دةگراداسياعا ذشئراپ جاتئر. وثتذستئكتةن حالئقتئ كوشئرسةك بذل تةپة-تةثدئكتئ قالئپقا كةلتئرئپ، سولتذستئكتةگئ ؤشئققان ءبئرتالاي ماسةلةنئث شةشئمئ تابئلار ةدئ... اؤئلداعئ اعايئنعا قولداؤ قاجةت-اق. ارينة، حالئقتئ جاي كوشئرة سالماي، ولارعا جذمئس تابؤ كةرةك. الدئنا مال سالؤ كةرةك. بذل ماسةلة تةك مةملةكةتتئث ارنايئ باعدارلاماسئ شةثبةرئندة جذزةگة اسؤئ ءتيئس.

دةپؤتاتتئث پئكئرئنشة، بذل وثئردةگئ حالئقتئث ذدةرة كوشؤئن توقتاتار ةدئ. ال سولتذستئكتئث سؤئعئنا وثتذستئكتةن كةلگةندةر شئدار ما ةدئ دةگةن ساؤالعا، دةپؤتات مئرزا: «استانانئث ايازئنا شئداعان حالئق بئرتئندةپ بةيئمدةلةدئ عوي» دةپ ءبئر-اق قايئردئ.

راسئندا دا، استاناعا كوشكةن وثتذستئكتةگئ اعايئن سولتذستئككة بةيئمدةلة الادئ دةگةن وي دا جونگة كةلةر. دةگةنمةن ءبارئن وي تارازئسئنا سالئپ سالماقتاساق قالاي بولار ةكةن. ءبئز ةكئ جاقتئ ستاتيستيكالئق ءوسؤئ مةن تئعئزدئعئن دا سالئستئرئپ كةتكةندئ ءجون سانادئق.

ستاتيستيكا اگةنتتئگئنئث دةرةكتةرئنة قاراعاندا حالئقتئث تئعئزدئعئ ةكئ ارادا جةر مةن كوكتةي. اقمولا وبلئسئندا وسئ جئلدئث 1 - قازانئنداعئ دةرةك بويئنشا ءبئر شارشئ شاقئرئم جةرگة بةس ادامنان كةلةدئ. ال حالقئنئث سانئ 2 ميلليون 721 مئث 676 ادامدئ قذرايتئن وثتذستئك قازاقستان وبلئسئندا ءبئر شارشئ شاقئرئمعا 23،2 ادامنان كةلةدئ. ياعني حالئق تئعئزدئعئنئث بئرنةشة ةسةگة تومةن ةكةندئگئ بئردةن بئلئنةدئ. دةگةنمةن بذل شةشئمدئ ستاتيستيكالئق دةپارتامةنتئنئث مامانئ اعاتتئق سانايدئ.

جاننا ساعئندئقوأا، اقمولا وبلئستئق ستاتيستيكا دةپارتامةنتئنئث باس مامانئ:

- ءيا، پارلامةنتتةگئ بذل جاثالئقتان مةن دة قذلاعدارمئن. ءبئراق ازامات رةتئندة بذل پئكئرمةن كةلئسة المايمئن. وثتذستئكتئث حالقئ دا جئلئ ورنئن سؤئتئپ، سؤئق جاققا وثايلئقپةن كوشپةيدئ. بئرئنشئدةن، حالئقتئ جذمئسپةن قامتؤ قاجةت. ةكئنشئدةن، حالئققا تذراتئن تذرعئن ءذي قاجةت.

ال بذل ماسةلة ونسئز دا ةكونوميكاسئ شاتقاياقتاپ تذرعان سولتذستئك ةلدئ مةكةندةرئ ءذشئن وثايعا سوقپايدئ. ويتكةنئ جذمئسسئزدار وزئمئزدة دة جةتةرلئك. بذل تةك الئپساتارلئقپةن اينالئساتئن ساؤداگةرلةرگة عانا ءتيئمدئ بولؤئ مذمكئن.

پئكئر قايشئلئعئن نةگئزگة الساق، مئناداي تذجئرئم جاساؤعا بولادئ. ياعني حالئقتئث تئعئزدئعئ از اقمولا جانة باسقا دا سولتذستئك وبلئستارداعئ جاعدايدئ رةتتةؤ قاجةت. ءبئراق ول حالئقتئ كوشئرؤ ارقئلئ جذزةگة اسا الا ما؟ ويتكةنئ ماسةلةنئ تةك ةكونوميكالئق جاعئنان قاراستئرؤ دذرئس ةمةس دةيتئندةر دة تابئلارئ ءسوزسئز. ياعني ةكونوميكالئق ماسةلةنئث ةلئمئزدة ساياسي احؤالعا تةرئس ئقپالئن تيگئزؤئ مذمكئن دةپ ةسةپتةيدئ دةيدئ بئرةؤلةر.

امانباي ةسئرگةپوأ، كوكشةتاؤ قالاسئنئث تذرعئنئ:

- حالئق قالاؤلئسئنئث بذل ذسئنئسئنا مةن تذبةگةيلئ قارسئلئعئم بار. ةكونوميكالئق جاعئن بئلاي قويايئق. ساياسي جاعئنان قاراساق، قازاقتا رؤ ماسةلةسئ بار. مذنئ ءبئرئنشئ كةزةككة قويؤ كةرةك ةدئ عوي. ءبارئمئز قازاقپئز دةسةك تة، قازئر رؤعا، تةككة بولئنگةن اعايئن كوپ. ال وثتذستئكتةگئ حالئقتئ سولتذستئككة كوشئرئپ تئنساق، بئتةؤ جارانئ ءوزئمئز تئرناپ قاناتامئز. ءوزارا ذيلةسپةگةندئكتةن، رؤ ارالئق ماسةلة دة ؤشئعئپ كةتؤئ مذمكئن. سوندئقتان ويلانباي ءئس ئستةمةي، ةث الدئمةن، ءبارئن ةلةپ-ةكشةپ الؤ قاجةت.

ءتذيئن

سونئمةن، حالئق قالاؤلئسئنئث ويدئ ون ساققا جئبةرگةن پئكئرئ قازئر جةلدةي ةسئپ قوعام اراسئنا ةندئ. بئرةؤلةر قذپ، سولاي اق بولسئن دةدئ. ةكئنشئسئ دةپؤتاتتئث ءسوزئ جاي دالباسا دةپ قولئن ءبئر سئلتةدئ. ءذشئنشئسئ، ويلانايئق، بالكئم مةملةكةتتئث تئكةلةي ارالاسؤئ قاجةت شئعار دةدئ. دةگةنمةن، قالاي دةسةك تة، وگئزدئ ولتئرمةي، اربانئ سئندئرماي ماسةلةنئ شةشؤ قاجةت. ءسئز قالاي ويلايسئز؟

اأتور: ابزال الپئسباي ذلئ

«الاش ايناسئ» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى