تذركيا رةسةيدةن الدةقايدا كذشتئ
استانا. 7 - قاراشا. قازاقپارات - «قازاقستان-تذركيا قاتئناستارئنئث كةلةشةگئ» تاقئرئبئنا وتكئزئلگةن حالئقارالئق سيمپوزيؤمدا ءتذبئ ءبئر تذركئ ةلدةرئنئث بولاشاعئ، ةكئجاقتئ قارئم-قاتئناستئ دامئتؤ، قوسئمشا مذمكئندئكتةردئ ئزدةؤ سةكئلدئ ماثئزدئ ماسةلةلةر تالقئلاندئ.
قازاق پةن تذرئكتئ، باسقا دا باؤئرلاس ذلتتاردئ، رؤحاني تذرعئدا تؤئس مةملةكةتتةردئ الاثداتقان ماسةلة كوپ. ولار قالاي شةشئلمةك؟
الةمدئك ساياسي ساحناعا ئقپال ةتؤگة ذمتئلعان تذركيانئث قارئمئ مةن قابئلةتئ قانشالئقتئ؟
كةدةندئك وداققا مذشةلئككة وتؤگة تذرئكتةر قالاي قارايدئ؟
وسئ جانة باسقا دا ماسةلةلةر تؤرالئ قاز ذ ؤ-دئث دوسةنتئ، «ةؤرازيا» عئلئمي-زةرتتةؤ ينستيتؤتئ ديرةكتورئنئث ورئنباسارئ جانات مومئنقذلوأپةن سذحباتتاسقان ةدئك.
«ئنتئماقتاستئققا بيلئك ةمةس، حالئق ذمتئلؤئ ءتيئس»
- جانات، الدئمةن بذگئنگئ حالئقارالئق سيمپوزيؤمنئث ماقساتئنا توقتالساق؟
- ةث باستئ ةرةكشةلئك، «قازاقستان مةن تذركيا قاتئناستارئنئث كةلةشةگئ» تاقئرئبئنداعئ وسئ حالئقارالئق سيمپوزؤيمدئ وتكئزؤگة رةسمي ورگاندار ةمةس، ةكئ ةلدئث ذكئمةتتئك ةمةس ذيئمدارئ مذرئندئق بولدئ.
شاراعا تذركيادان 35 دةلةگات شاقئرئلدئ، سونئمةن قاتار قازاقستان تاراپئنان دا ارنايئ كةلگةن قوناقتار كوپ. كوپشئلئگئ عئلئمي ورتا وكئلدةرئ، جوعارئ وقؤ ورئندارئنئث رةكتورلارئ، كاسئپكةرلةر جانة تذركيالئق ب ا ق-تا جذمئس ئستةيتئن جؤرناليستةر دة بار.
- سيمپوزيؤمدا ةكئجاقتئ ئنتئماقتاستئقتئث قاي سالاسئنا باسا نازار اؤدارؤعا شةشئم قابئلداندئ؟
- قازاقستان مةن تذركيا اراسئنداعئ ةكونوميكالئق-ساياسي قاتئناس شارئقتاؤ شةگئنة جةتتئ، ةندئ ونئ ارئ قاراي جالعاستئرؤ - ةكئ مةملةكةتتةگئ حالئقتئث ةنشئسئندةگئ مئندةت. مذندايدا ذكئمةتتئك ةمةس ذيئمدار ارقئلئ جذمئس ئستةؤ وتة ءتيئمدئ.
ازاماتتئق ذيئمدار ءتذرلئ زةرتتةؤ جذمئستارئ، سةمينار، كونفةرةنسيا، سيمپوزيؤم سياقتئ شارالار وتكئزئپ، پئكئر الئسئپ، ءبئر بئرئمةن اقپارات الماسقانئ ابزال. ويتكةنئ قازاقتار مةن تذرئكتةر ءبئرئن ءبئرئ جاقسئ تانئمايدئ. شئن مانئسئندة ةكئ ذلتتئث تاريحي، مادةني، ةتنيكالئق ذقساستئعئنا قاراما-قايشئ كةلةتئن ةرةكشةلئكتةرئ دة بار. ماسةلةن، مادةنيةتئندةگئ، ةكونوميكالئق دامؤ ذلگئسئندةگئ، ساياسي دامؤ تاريحئنداعئ ايئرماشئلئقتار.
اتاپ ايتقاندا، قوعامدئق-ساياسي دامؤ تذرعئسئنان الساق، تذركيا NATO-عا مذشة، كاپيتاليستئك دامؤ ذلگئلةرئنئث ةث وزئق مودةلئن تاثداپ العان.
قازاقستان - پوستكةثةستئك مةملةكةت، جارتئلاي دةموكراتيالئق ةل. ياعني، تذركيادان الارئ مةن ذيرةنةرئ كوپ. وزگة گةوگرافيالئق ايماقتا ورنالاسقانئنا قاراماستان، تذركيانئث تؤريزم مةن كاسئپكةرلئكتئ دامئتؤ، ازاماتتئق قوعام قذرؤ، حالئققا قذقئقتئق بوستاندئق بةرؤ سياقتئ باسقا دا اسا ماثئزدئ سالالاردا تاجئريبة جيناقتاي وتئرئپ، ةكئ ةلدئث توقتاپ قالعان بايلانئسئن ءبئلئم بةرؤ مةن مادةنيةت سالاسئنا قاراي ويئستئرؤئمئز كةرةك.
بذگئندة ةكئ ةل اراسئنداعئ ساؤدا اينالئمئ 4 مئث ميلليارد دوللار توثئرةگئندة. ونئ الداعئ 5 جئل ئشئندة 10 ميلليارد دوللارعا دةيئن جةتكئزؤ جوسپارلاندئ. مذنئ ةلباسئمئز جؤئردا تذركياعا جاساعان ساپارئندا ايتتئ. مةنئثشة، سيمپوزيؤمنئث قورئتئندئ قذجاتتارئنئث ءبئرئ ةكئجاقتئ قارئم-قاتئناستئ ءبئلئم بةرؤ مةن مادةنيةت سالاسئنا قاراي ويئستئرؤ بولماق.
- ءسئز ايتقان يگئ باستامالار تومةنگئ جاقتان، ياعني، حالئق تاراپئنان قولداؤ تاپسا دا، ةكئجاقتئ جوبالار ءبارئبئر بيلئكتئث قولداؤئنا ءزارؤ. بذگئندة توقتاپ قالعان قاتئناستئ قارقئندئ دامئتؤعا ءبئزدئث بيلئك قانشالئقتئ مذددةلئ؟
- مةنئثشة، بيلئك قولداؤ كورسةتؤگة مذددةلئ. جؤئردا ق ر پرةزيدةنتئ ن.نازاربايةأ كةدةندئك وداق قذرامئنا تذركيانئ دا الؤعا ذسئنئس تاستادئ. مذنئث استارئندا بئرنةشة سةبةپ بار. بئرئنشئدةن، رةسةيدئث كةدةندئك وداق شةثبةرئندة جاسايتئن ادئلةتسئزدئكتةر مةن تةثسئزدئكتةرگة ءوز نارازئلئعئن ءبئلدئرؤ.
ةكئنشئدةن، «تئزةثدئ باتئرا بةرسةث، ءبئزدئث دة ارقاسذيةر كذشئمئز بار. قئسئم جاساؤدئ دوعارماساثدار، الدئمئزدا رةسةيدةن باسقا دا تاثداؤئمئز، بالاما جولئمئز بار» دةگةن دوق كورسةتؤ جاتئر. البةتتة، بذل مالئمدةمةنئث استارئندا ةكئجاقتئ بايلانئستئ ؤشئقتئرؤعا سةبةپ بولاتئنداي ساياسي ءزئل جوق ةكةندئگئن ايتؤ كةرةك. ويتكةنئ قازاقستان الداعئ 20-30 جئلدا پوستكةثةستئك كةثئستئكتة قازئر ذستاناتئن باعئتپةن، جولمةن دامؤعا مذددةلئ. ال تذركيا NATO-عا مذشة ءارئ ةؤروپالئق وداق شةثبةرئندة قابئلداعان كةدةندئك مئندةتتةمةلةرئ بار. ودان باس تارتئپ، كةدةندئك وداققا مذشةلئككة ءوتؤئ قيئن.
«تذرئكتةن قازاققا پايدا كوپ»
- ءوزئثئز بئلةسئز، تذركيا قئرئق جئلدان بةرئ ةؤروپالئق وداققا مذشةلئككة قابئلدانا الماي كةلةدئ عوي. موينئنداعئ جذگئ دة اسا اؤئر ةمةس...
- راس، ةؤروپالئق وداققا مذشة ةمةس، الايدا، كةدةندئك ماسةلةلةردة ورئنداؤئ ءتيئس ءبئرقاتار شارتئ بار. سونئمةن قاتار ساياسي-ةكونوميكالئق دامؤ جاعئنان العاندا، تذركيا ةؤروپامةن تاعدئرلاس. بذل قازاقستانعا نة بةرةدئ؟
تذرئكتةردةن ساباق الا وتئرئپ، ةؤروپامةن ئنتئماقتاستئقتئ ارتتئرؤدا، الةمدةگئ دامئعان ةلدةرمةن تةثةسؤدة تاجئريبة جيناقتاؤعا جاقسئ. رةسةيمةن ءتيئمدئ قاتئناس ورناتؤمةن بئرگة ءبئز سةرئكتةستئك ورناتاتئن بالاما مةملةكةتتةر بولؤئ ءتيئس.
وكئنئشكة قاراي، رةسةيگة توتةپ بةرؤگة قولئمئزداعئ قذرالدار شةكتةؤلئ. ءبئز ءبئلئم، مادةنيةت، رؤحاني جانة تةحنولوگيالئق دامؤ ارقئلئ عانا باسةكةلةس بولامئز. مةنئثشة، قازاقتار تذرئكتةرمةن بايلانئستئ نئعايتا وتئرئپ، ءوز كذشئنة دةگةن سةنئمدئلئكتئ ارتتئرا الادئ.
كةثةستئك جذية كةزةثئنةن ادامدار بويئنا ابدةن قالئپتاسئپ قالعان پسيحولوگيالئق كةدةرگئلةردئ جويؤعا دا بذگئنگئ سيمپوزيؤم وتة ءتيئمدئ. ونئث ذستئنة، گةوساياسي احؤالئمئز كذردةلئ. رةسةي، قئتاي، پاكستان، ءذندئستان، يران مةن ةؤروپانئ العاندا، بئزگة ةث جاقئنئ - تذركيا.
بئرئنشئدةن، ءتذبئمئز ءبئر. ةكئنشئدةن، ذستاناتئن ءدئنئمئز - ءبئر. ويلاؤ جذيةسئ، مةنتاليتةتئ مةن سالت-ءداستذرئ ذقساس. دةمةك، تذركيامةن بايلانئستئ تةرةثدةتؤ وزگة مةملةكةتتةرمةن اراداعئ قاتئناسقا قاراعاندا الدةقايدا پايدالئ.
- كةدةندئك وداققا قايتا ورالساق، سئزدئثشة، اتالعان ذيئمعا مذشة بولؤعا تذركيا مذددةلئ مة؟
- ق ر پرةزيدةنتئ ن.نازاربايةأتئث كةدةندئك وداق قذرامئنا تذركيانئ شاقئرؤئنئث استارئندا شئنايئ ذسئنئس جاتؤئ ابدةن مذمكئن. مةنئث تانئسئم، تذرئك دةپؤتاتئ يسمايل سافي ايتپاقشئ، «تذركيا ءوزئنئث تةحنيكالئق، ساياسي، ةكونوميكالئق جانة قوعامدئق دامؤ تاجئريبةسئ رةسةيدئث ينفراقذرئلئمئن قايتا جاساپ شئعؤعا، رةسةيدئ ازئق-تذلئكپةن قامتاماسئز ةتؤگة شاماسئ جةتةدئ».
شئنئندا دا، ءوز كذشئنة سةنئمدئ تذركيا - بذگئندة الةمدئك ساياسي ساحنادا وزئندئك ورنئ بار، حالئقارالئق دةثگةيدةگئ ئقپالدئ ويئنشئ. كةدةندئك وداققا مذشةلئككة وتكةن تذرئكتةر ءذشئن رةسةيلئك نارئققا جول اشئلادئ.
مذناي، گاز سياقتئ كومئرسؤتةگئلةر، ياعني، ةنةرگةتيكالئق قورلارعا قولجةتئمدئلئك، سونئمةن قاتار تذرئكتةردئث جوعارئ تةحنولوگيالئق كاسئپورئندارئن رةسةيدة جذمئس ئستةتؤ ت.ب. الايدا، سوثعئ كةزدةرئ تذركيانئث كةيبئر ماسةلةلةردة، ماسةلةن، سيرياعا قاتئستئ داؤلاردا كذشئ مةن مذمكئندئگئن اسئرا باعالاؤئ - قيسئنسئز.
سوثعئ بةس جئلدا تذركيا ءوزئن ستراتةگيالئق تذرعئدا تةرةث ويلاي الاتئن مةملةكةت رةتئندة دالةلدةدئ. ءبئراق دذنيةجذزئلئك ساياساتتا وسالدئق تانئتؤئ، ياعني، اسئعئس قادامدارعا بارؤئ كةيدة «اتتةگةن-اي» دةيتئن جايتتارعا اكةپ سوقتئ.
- ازاماتتئق ذيئمداردئث سيمپوزيؤمئنئث قورئتئندئسئندا قابئلدانعان شةشئمدةر جالعاسئن قالاي تاپپاق؟
- سيمپوزيؤم ساياسي ذيئمداردئث نةمةسة مةملةكةتتئك ورگانداردئث باستاماسئمةن وتكئزئلئلگةن جوق. شارانئث باستئ ماقساتئ ادامدار ساناسئنا ءسئثئپ قالعان «تذرئكشئلئك» دةگةن جالعان ذعئمداردئ جوققا شئعارئپ، ناقتئ ءئس-ارةكةتكة كوشؤ، شئنايئ ستراتةگيالئق سةرئكتةستئككة دةن قويؤ. دةمةك، وسئ باعئتتاعئ جذمئسئمئز ارئ قاراي دا جالعاسئن تابا بةرةتئنئ ءسوزسئز.
- اثگئمةثئزگة راحمةت!
اثگئمةلةسكةن نازيا جويامةرگةن قئزئ، «تذركئستان»