جةتئ قابات جةراستئ قذپياسئن ءالئ اشقان جوق
استانا. 2 - قاراشا. قازاقپارات - وتكةن عاسئردئث الپئسئنشئ جئلدارئندا ادامزات العاش رةت عارئشقا ذشتئ ايدئث بةتئنة ادام اياعئ ءتيدئ. الايدا باسقا پلانةتا تذرماق وزدةرئ ءومئر ءسذرئپ جاتقان پلانةتانئث قذرئلئسئ تؤرالئ قازئرگة دةيئن ةشكئم ناقتئ دةرةك ايتا المايدئ.
20- عاسئردئث باسئندا عالئمدار جةردئث يادرودان، مانتيادان جانة ءوزئمئز باسئپ جذرگةن قابئقتان تذرادئ دةگةن تذجئرئم جاسادئ. ءبئراق ءبئر قاباتتئث قاي جةردةن ءبئتئپ، ةكئنشئسئ قاي جةردةن باستالاتئنئن ةشبئر عالئم دالةلدةي العان جوق.
وسئدان 40-50 جئل بذرئن عانا الةمدئك عالئمدار گرانيت قاباتئ 50 مةتر تةرةثدئكتةن باستالئپ، 3 شاقئرئمعا دةيئن جالعاسادئ، ودان ءارئ بازالت كةتةدئ دةگةن بولجامدئ ذستانعان. مانتيا 15-18 شاقئرئمنان كةيئن باستالادئ دةگةن سةنئمدة بولدئ. قازئرگة دةيئن مةكتةپ وقؤشئلارئنا جةر ءذش قاباتتان تذرادئ دةپ وقئتئپ جاتئر. شئندئعئندا، ءبارئ باسقاشا بولئپ شئقتئ. الةمدةگئ ةث تةرةث كولسك سكأاجيناسئ جةر قذرئلئسئ عالئمدار بولجاعانداي ةمةس ةكةندئگئن دالةلدةپ بةردئ.
ك س ر و-نئ نيكيتا حرؤششةأ باسقارئپ تذرعان كةزدة وسئ ذلكةن مةملةكةتتئث بذكئل حالقئ «امة ريكانئ قالاي دا باسئپ وزامئز» دةگةن ذرانمةن ةكپئندئ جذمئس ئستةدئ. كةثةس وداعئ عارئشقا ادامدئ ءبئرئنشئ ذشئرعانمةن ايعا ادام قوندئرعان ا ق ش ءبارئبئر العا شئعئپ كةتتئ. ةندئ بذلار «جةردئث كئندئگئنة كئم بذرئن جةتةدئ؟» دةپ باسةكةگة ءتذستئ.
كسرو جةر مانتياسئنا جةتؤگة بولاتئن ءتورت نذكتةنئ بةلگئلةدئ. العاشئندا ك س ر و گةولوگتارئ مانتياعا جةتؤ ءذشئن كاسپي تةثئزئ نةمةسة بايكالدئث ءتذبئن بذرعئلاماقشئ بولدئ. عالئمداردئث ةسةبئ بو يئنشا، ةث ئثعايلئسئ رةتئندة مؤرمانسك وبلئسئنداعئ (زاپوليارنئي قالاسئنان 10 شاقئرئم) جةرگئلئكتئ تذرعئنداردئث ءتئلئندة «اق بذعئنئث باسئ» دةپ اتالاتئن ادةمئ كول تذرعان جةر تاثداپ الئندئ. بذل اؤماقتئ گةولوگتار تةكتونيكالئق قئرتئستارعا بايلانئستئ «بالتئق قالقانئ» دةپ اتايدئ. وسئلايشا، 1970 - جئلئ 24 - مامئردا الةمدةگئ ةث تةرةث قذدئق - كولسك سكأاجي ناسئن بذرعئلاؤ باستالدئ.
بذل كةزدة الةمدةگئ جةتئلگةن مةملةكةتتةردئث بارلئعئ وسئنداي جذمئستارعا كئرئسكةن. بذرعئلاؤدئث ماقساتئ مانتياعا جةتؤ ةدئ. سوندئقتان جةر قابئعئنئث جذقالاؤ تذسئنان تةسؤ كةرةك بولدئ. مئسالئ، ا ق ش گاأاي ارحيپةلاگئنداعئ ماؤي ارالئندا بذرعئلاؤدئ باستادئ.
سةيسمولوگيالئق مالئمةتتةر بويئنشا، ءتورت شاقئرئمدئق سؤدئث استئنداعئ تةثئز تذبئنةن ةسةپتةگةندة مانتيا شامامةن 5 شاقئرئم نان كةيئن باستالاتئن بولعان. الايدا ولاردئث بذرعئلارئ 3 شاقئرئمنان ءارئ تةرةثدةي المادئ. ءسويتئپ، امةريكا بذل جاعئنان ارتتا قالدئ. ءذش شاقئرئمدئق تةرةثدئكتةن الةمدة تةك 5 سكأاجينا عانا استئ، ولاردئث تورتةؤئ ك س ر و-نئكئ بولدئ. كوممؤنيستةردئكئندةي تاباندئلئقپةن تةك نةمئستةر عانا سكأاجينا قازدئ. گيننةستئث رةكوردتار كئتابئنداعئ مالئمةتكة قاراعاندا، نةمئس سكأاجيناسئ كولسكدةگئ قذدئقتئث جارتئسئنداي عانا ةكةن.
«بالتئق قالقانئ» ارقئلئ وتةتئن كوپ شاقئرئمدئق سكأاجينا - پلانةتامئزدئث سوثعئ 3 ميلليارد جئلداعئ كورنةكتئ تاريحئ بولئپ تابئلادئ. بذل شئن مانئندة، عارئشتئ يگةرؤمةن دةثگةيلةس، عالامات زور جوبا. وتكةن عاسئردئث 70-80 - جئلدارئ بذل سكأاجيناعا جذمئسقا تذرؤ، عارئشكةرلةر وتريادئنا كئرؤدةن دة قيئن بولعان. ءجذز ادامنئث ئشئنةن ءبئر-ةكةؤئن عانا ئرئكتةپ العان. جذمئسقا ورنالاسؤ باقئتئنا ية بولعاندارعا بئردةن باسپانا بةرئپ، ماسكةؤلئك پروفةسسورلاردئث الاتئن ايلئق اقشاسئنان 2-3 ةسة كوپ جالاقئ تاعايئنداعان.
سكأاجينادا ءبئر مةزگئلدة ءار قايسئسئ كئشئگئرئم زاؤئت سياقتئ 16 عئلئمي-زةرتتةؤ لابوراتوريالارئ جذمئس ئستةگةن. 1992 - جئلئ بذرعئلاؤ توقتاتئلعان كةزدةگئ مؤرمانسكدةگئ سكأاجينانئث تةرةثدئگئ - 262 12 مةترگة جةتكةن. بذل الةمدئك عالئمدار ءذشئن ءبئزدئث جذمباق پلانةتانئث ئشكئ قذرئلئسئن زةرتتةيتئن تةلةسكوپ سياقتئ بولدئ. عالئمدار سكأاجينانئث كومةگئمةن پلانة تانئث ةجةلگئ جةر قئرتئستارئ مةن، «بالتئق قالقانئ» اتالاتئن گرانيت قاباتئن زةرتتةمةكشئ بولدئ.
بذرعئلاؤدئث ءبئرئنشئ كةزةگئندة 1974 - جئلئ 600 7 مةتر تةرةثدئك يگةرئلدئ. 1983 - جئلئ بذرعئ 12 مئث تةرةثدئكتة گرانيت قاباتئنان جةر قئرتئسئنا كئردئ. وسئدان كةيئن ءجيئ-ءجيئ تةحنيكالئق قيئندئقتار، اپاتتار بولئپ، بذرعئلاؤ جذمئستارئ توقتاپ تذردئ.
ك س ر و 1990 - جئلئ بذرعئلاؤ سالاسئندا الةمدئك رةكوردقا قول جةتكئزدئ، ةندئ ةكئ جئلدان سوث جذمئس توقتادئ. بذرعئلاؤدئث نة سةبةپتئ توقتاعانئ تؤرالئ ءارتذرلئ اثئزدار، بولجامدار ايتئلئپ ءجذر. جةتئ قابات جةراستئنداعئ دئبئستاردئ ةستؤ ءذشئن 12 مئث مةترلئك تةرةثدئككة عالئمدار ميكروفون ءتذسئرئپتئ. اثئزعا قاراعاندا، پلانةتانئث تةرةث قاباتئنان جةتكةن دئبئستار ةستئگةن ادامنئث قذيقاسئن شئمئرلاتئپ، جانئن تذرشئكتئرةدئ ةكةن.
مذنئ سول كةزدةگئ بذقارالئق اقپارات قذرالدارئ تامذقتا جاتقان كذناهارلاردئث ئثئرسئعان، شئرقئراعان داؤئسئ دةپ سةندئردئ. بئرنةشة سةكؤندتاردان كةيئن الگئ جانتذرشئگةرلئك جانايقايدئ قاتتئ جارئلئس باسئپ تاستاعان. قالاي بولعاندا دا، عالئمدار جةراستئ قذپيالارئن اشا الماعان سوث، ةلگة اثئزدار ارقئلئ «شايتانداردئث مةكةنئ» دةپ جاريالادئ.
شئثئراؤ تةرةثدئكتة نة بولئپ جاتقانئ قازئرگة دةيئن بةلگئسئز. ول جةردةگئ تةمپةراتؤرا، شؤلار، باسقا دا مالئمةتتةر جوعارئعا بئرنةشة مينؤت كةشئگئپ جةتةدئ. بذرعئشئلاردئث بايانداؤئنشا، وسئنداي بايلانئستئث ءوزئ ادامدئ شوشئندئرئپ، دةنةسئن تئتئركةندئرةدئ ةكةن. بذرعئ ون شاقئرئمدئق تةرةثدئككة جةتكةن كةزدةگئ اپاتتاردئث سانئ كذرت كوبةيگةن.
ةكئ رةت بذرعئ بالقئپ كةتكةن. ونئ كذيدئرئپ جئبةرگةن تةمپةراتؤرا كذننئث جوعارعئ قاباتئنداعئ ئستئقپةن بئردةي بولعانئ انئقتالعان. تروستئ تومةن جاعئنان بئرةؤ جويقئن كذشپةن جذلقئپ تارتقانداي، ذزئلگةن كةزدةرئ بولعان. ءبئراق تومةندة ونئث قالدئعئ تابئلماعان.
وسئنداي جذمباق اپاتتار كوبةيگةن سايئن عالئمدار سكأاجينانئ جابؤعا ءماجبذر بولعان سياقتئ. الايدا ونئث باستئ سةبةبئن ةشكئم ايتپايدئ، قذپيا ذستاپ وتئر. رةسةي عئلئم اكادةمياسئنئث (راةن) اكادةميگئ، پروفةسسور أالةري چؤرسينوأتئث مالئمدةؤئنشة، بذل جةراستئنان شئققان ارحةولوگيالئق مالئمةتتةردئث ورئستاردئث شئعؤ تاريحئنا تئكةلةي قاتئسئ بار ةكةن. ارحةولوگتار ونئ ءبئلئپ وتئر. ةگةر ول مالئمةتتةر اشئلاتئن بولسا، وندا الةمدئك تاريحقا قارسئ بولماق، الةمدئك تاريحپةن ارازداسؤعا تؤرا كةلةدئ.
وسئنداي سةبةپتةرمةن كولسك سكأاجيناسئ ءبئرجولا جابئلئپ، ونئث ورنئندا تةرةثگة كةتةتئن تةسئك پةن بةتوندالعان الاث عانا قالدئ. وسئ سكأاجينانئ بذرعئلاؤعا العاشقئ كذننةن باستاپ باسشئلئق جاساعان داأيد گؤبةرمان ونئ ءالئ دة پايدالانؤعا بولادئ دةپ شئرئلدايدئ. ول تةرةثدئكتئ 20 شاقئرئمعا دةيئن جةتكئزؤگة بولادئ، سوندا مانتياعا جةتةمئز دةيدئ.
ءبئراق 5 شاقئرئمدئق تةرةثدئكتة تةمپةراتؤرا سةلسي باعانئ بويئنشا 700 گرادؤسقا، 12 شاقئرئمدا 2200 گرادؤسقا دةيئن جةتكةن. ودان ءارئ تةرةثدةي بةرؤگة ةث قاتتئ، بالقئمايتئن بذرعئ دا شئداماس. بذل رةسؤرستئ ادام يگئلئگئنة پايدالانؤعا، جةردئث بةتئنة قاراي قذبئر تارتئپ، سولتذستئكتةگئ مذز قذرسانعان تذتاستاي قالالاردئ جئلئتؤعا بولار ةدئ دةپ ارماندايدئ عالئمدار.
عالئمدار جةراستئ عالامئنان وزدةرئنة قاجةتتئ كوپ زاتتاردئ الدئ، كوپ تئلسئمنئث قذپيالارئن اشتئ. مئسالئ، جةر پلانةتاسئ بذرئنعئ بولجامنان 1،5 ميلليارد جئل بذرئن پايدا بولعاندئعئ انئقتالدئ. تةرةثدة ورگانيكا جوق دةگةن تةوريا دا جوققا شئقتئ، ةث تةرةث قئرتئستاردا جاسئ 2،8 ميلليارد جئل بولاتئن ميكروورگانيزمدةردئث تاسقا اينالعان 14 ءتذرئ تابئلعان. وسئ سكأاجينانئث كومةگئمةن تاعئ ءبئر فانتاستيكالئق سةنسا-سيا جاسالدئ.
جةتپئسئنشئ جئلداردئث اياعئندا كةثةستئك اأتوماتتئ عارئش ستانساسئ جةرگة 124 گرام اي توپئراعئن جةتكئزدئ. كولسك عئلئمي ورتالئعئنئث عالئمدارئ وسئ اي بةتئنةن اكةلئنگةن توپئراقتئث 3 شاقئرئم تةرةثدئكتةگئ توپئراقپةن بئردةي ةكةندئگئن انئقتادئ. 1984 - جئلئ «قئرعي-قاباق سوعئستئث» ناعئز قئزئپ تذرعان كةزئندة بذكئلالةمدئك عئلئمنئث قايماقتارئ، ساياساتتئث بارلئعئن ئسئرئپ قويئپ، وسئ جةرگة جينالدئ. كةثةستئك عالئمدار جةر قويناؤئنان شئققان گرانيتتئ ايدان اكةلئنگةن قاتتئ دةنةمةن سالئستئرئپ، قذرامئ بئردةي ةكةندئگئن الةمدئك عئلئم وكئلدةرئنئث الدئندا دالةلدةدئ.
وسئدان كةلئپ تاعئ ءبئر گيپوتةزا پايدا بولدئ: «بالتئق قالقانئ» دةپ جذرگةن كولسك تذبةگئندةگئ تذتاس گرانيت قاباتئ جةرگة قذلاعان ايدئث ءبئر بولئگئ بولؤئ مذمكئن. عالئمدار بذل باعئتتا قازئرگة دةيئن جذمئس ئستةپ جاتئر.
گةولوگتارعا دا، ةل باسشئلارئنا دا ةث باستئسئ - جةر قويناؤئنداعئ تذنئپ تذرعان قازبا بايلئقتارئ. كذتپةگةن جةردة الةكسةي تولستويدئث «ينجةنةر گاريننئث گيپةربولويدئ» فانتاستيكالئق رومانئنداعئ بارلئق بولجامدار تؤرا كةلدئ. بذل جاعئنان «بالتئق قالقانئ» بارلئق جاعئنان باي بولئپ شئقتئ. تةك سكأاجينانئ كةثةيتئپ قاز دا، ةكسكوأاتورمةن كذرةپ الا بةر.
كولسك سكأاجيناسئن بذرعئلاؤ كةزئندة گةولوگتار 9،5 مئث مةتر تةرةثدئكتة ناعئز كةنئشكة تئرةلگةن. جةراستئنداعئ جذزدةگةن مةتردةن استام اؤماقتان تذراتئن كولدةنةث جاتقان بةلدةؤدة پلاتينيي، التئن، كذمئس سياقتئ الؤان ءتذرلئ باعالئ قازبالار تذپ-تؤرا الةكسةي تولستوي جازعانداي، سئرةسئپ جاتقان كورئنةدئ. ءبئز قولدانا بةرمةيتئن سيرةك كةزدةسةتئن مةتالداردئث قورئ قانشاما. ونداعئ التئننئث ءبئر تونناداعئ ذلةسئ 78 گراممدئ قذرايدئ ةكةن. ال ءبئز قازئر توننادان 2-3 گرام شئقسا قؤانامئز. الداعئ ؤاقئتتاردا ادامزاتتئث قولئ وعان دا جةتةتئن شئعار.
تورةجان قايئرجان
«ايقئن»