كةدةندئك وداقتئث كةثةيؤئ مذمكئن بة؟
استانا. 2 - قاراشا. قازاقپارات - اپتا باسئندا ءبئر توپ الماتئلئق جؤرناليستةر تذثعئش پرةزيدةنت قورئ جانئنداعئ الةمدئك ةكونوميكا جانة ساياسات ينستيتؤتئنئث ديرةكتورئ، ساياساتتانؤشئ سذلتان اكئمبةكوأپةن كةزدةستئ.
بذل جولعئ اثگئمة تاقئرئبئ بةلارؤس استاناسئ مينسكئدة جوعارئ ةؤرازيالئق ةكونوميكالئق كةثةستة جانة ت م د مةملةكةتتةر باسشئلارئ كةثةسئنئث وتئرئسئنداعئ كوتةرئلگةن ماسةلةلةرگة ارنالدئ.
- سذلتان مئرزا، ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأ مينسكئدة كةدةندئك وداق قئزمةتئن قاتاث سئنعا الدئ. ول وسئ ؤاقئتقا دةيئن قازاقستاندئقتار تاراپئنان كوتةرئلگةن ماسةلةلةردئ نازارعا الا، ارئپتةستةرئن ءادئل جذمئس ئستةؤگة شاقئردئ. ءتئپتئ ةؤرازيالئق ةكونوميكالئق قاؤئمداستئقتئ تاراتؤدئ ذسئندئ. ةلباسئنئث مذنداي شةشئمگة كةلؤئنة نة سةبةپ؟
- كةدةندئك وداق ةلدةرئ قازاقستان، رةسةي، بةلارؤستئث بئرئگئپ جذمئس ئستةپ جاتقانئنا 4 جئل بولدئ. الايدا، وسئ ؤاقئت ارالئعئندا ذشتئكتئث اراسئنداعئ ماسةلةلةر شةشئلئپ كةتتئ دةپ ايتا المايمئز. بذل ةث الدئمةن تاؤار اينالئمئندا ايقئن بايقالادئ. ماسةلةگة ةلباسئنئث ارالاسؤئنئث ءوزئ، كةيبئر جايتتاردئث تئم تةرةثدةپ كةتكةنئن اثعارتئپ تذر.
نازاربايةأ كذن تارتئبئندةگئ ماسةلةلةردئث شةشئمئن كةزةك كذتتئرمةي بئرلةسئپ شةشئپ، تالقئلاؤدئ، قاجةت بولسا، وسئ كذنگة دةيئن قول قويئلعان قذجاتتاردئث زاثدئق كذشئن توقتاتئپ، قايتا قاراؤدئ ذسئندئ. ةث باستئسئ، ةلباسئ كةدةندئك وداققا مذشة-ةلدةر الدئندا قازاقتئث مذددةسئن تاباندئ تذردة قورعادئ. مةنئث ويئمشا، ةندئ قازاقستان ءذشئن وسئ ساياساتتئ ءارئ قاراي دا ذستانؤ وتة ماثئزدئ. ياعني ةكونوميكالئق مذددةنئ ناقتئ قويؤ. الداعئ ؤاقئتتا قازاقستان تاراپئنان كةلئسسوزگة قاتئسؤشئلار ءدال وسئنداي قاتاث پوزيسيانئ ذستانؤئ كةرةك.
- سئزدئثشة، قازاقستاننئث مذددةسئ ءبئرجاقتئ ةسكةرئلئپ كةلدئ مة؟
- ةسكةرئلمةگةن دةپ كةسئپ ايتؤعا بولمايدئ. ءتيئستئ قذجاتتار ارقئلئ ةلئمئزدئث ةكونوميكالئق ذستانئمئ قامتئلعان. دةگةنمةن تيتتةي نارسةنئث وزئنةن كئلتيپان تابؤعا بولاتئنئ دا بةلگئلئ ةمةس پة؟ مةنئثشة، قايسئبئر ساراپشئلار تذيتكئل تؤرالئ ءسوز قوزعاعاندا، كةدةن وداعئ مةن ءبئرتذتاس ةؤرازيا كةثئستئگئنئث وتة قئسقا مةرزئمدة قذرئلؤئن قاپةرگة الدئ.
الةمدئك تاجئريبةنئ ةسكةرسةك، ةؤروپالئق وداق قذرؤ جونئندة العاشقئ قذجاتقا وتكةن عاسئردا قول قويئلدئ. سول ءبئرئنشئ كةلئسئمنةن بةرئ وداقتئث ابدةن قالئپتاسئپ، قؤاتتئ ذيئمعا اينالؤئنا ءبئرشاما ؤاقئت جذمسالدئ. ال ت م د اؤماعئنداعئ كةدةندئك وداق جئلدام قالئپتاسئپ كةلةدئ. نارئق شارتتارئ مةن تةحنولوگيا جةتئستئكتةرئ شاپشاث وزگةرئپ جاتقان قازئرگئ زاماندا اسا ءئرئ جوبالاردئ شاپشاث جذزةگة اسئرؤعا تؤرا كةلةدئ. ةؤروپانئث مئندةتئ وداققا ةنگةن ةلدةردئث ولشةمئن بئرلةسؤ الدئندا ءبئرئثعاي ستاندارتقا جاقئنداتؤ بولاتئن. كارئ قذرلئق وسئنئث وزئنة قئرؤار ؤاقئت پةن زور كذشتئ سارپ ةتتئ.
- ةلباسئ كةدةندئك وداققا مذشة-ةلدةر اراسئندا ةكونوميكالئق الشاقتئق بار ةكةنئن ايتتئ.
- ةلدةگئ شاعئن جانة ورتا بيزنةس وكئلدةرئنئث جاعدايئنئث اسا ءماز ةمةس ةكةنئ ةلباسئعا بةلگئلئ. قازاق بيزنةسئ رةسةي بيزنةسئنة توتةپ بةرة المايتئنئ بةلگئلئ بولئپ قالدئ. ودان بولةك سالئق ماسةلةسئندة دة قايتا قارايتئن تذستار جةتةدئ.قازئر ئشكئ نارئقتا رةسةيدةن كةلةتئن يمپورتتئث ذلةسئ ءوسئپ تذر. ءبئز كةدةندئك وداق دةگةندة، ءبئرئنشئ كةزةكتة تاؤار اينالئمئ دةگةنگة باسئمدئق بةرةمئز.
كذنئ كةشة مينسكئدةگئ كةزدةسؤ كةزئندة ةلباسئمئزدئث «تاؤار اينالئمئ ةمةس، يمپورت جانة ةكسپورتتئث ذلةسئنة باسئمدئق بةرؤ كةرةك» دةگةن ءسوزئ كاسئپكةرلةرئمئزگة سةرپئن بةرةدئ دةپ ويلايمئن. شئن مانئندة، «كةدةندئك وداق، تاؤار اينالئمئ» دةگةن ةمةس، يمپورت - ةكسپورتتئث ذلةسئ دةگةن بئزگة جاقئنئراق. ءبئز كةدةندئك وداق اياسئنداعئ كةلئسئمشارت ارقئلئ قازئر كوپ جاعدايدا ءوزئمئزدئ ةمةس، رةسةي نارئعئن قورعاپ وتئرمئز.
اپتا باسئندا يندؤستريا جانة جاثا تةحنولوگيالار ءمينيسترئنئث ورئنباسارئ البةرت راؤ ةلئمئزدة ةسكئ اأتوكولئكتةردئث كوزئن جويؤ تؤرالئ ارنايئ باعدارلاما ازئرلةنئپ جاتقانئن ايتتئ.
أيسة-ءمينيستردئث ايتؤئنشا، قازئر قازاقستان اؤماعئندا ءذش ميلليون اأتوكولئك بار بولسا، سونئث ةكئ ميلليونئ - 20 جئلعا جؤئق قولدانئستا جذرگةن ةسكئ كولئكتةر ةكةن. كذنئ ةرتةث ةسكئ كولئكتةردةن تازارعان ئشكئ نارئق قاي ةلدئث اأتوكولئگئمةن تولئعادئ. بذل جةردة، تاثداؤ، ءبئرئنشئ كةزةكتة رةسةيگة بةرئلؤئ جانة رةسةيدئث وسئ باپقا مذددةلئ بولؤئ ابدةن مذمكئن. سةبةبئ رةسةيدة اأتوكولئك يندؤسترياسئ بئزگة قاراعاندا كوش ئلگةرئ دامئپ كةتكةن.
- جالپئ، مينسك كةزدةسؤئ كةزئندة «تذركيا كةدةندئك وداقتئث قاتارئن تولئقتئرؤئ مذمكئن» دةگةن ةلباسئنئث پئكئرئن الةمدئك ساياساتكةرلةر سان-ساققا جذگئرتئپ ذلگةردئ. بئزبةن ورتاق شةكاراسئ جوق، الئستاعئ تذركيا جاقئن بولاشاقتا كةدةندئك وداققا مذشة بولؤئ مذمكئن بة؟
- كةدةن وداعئ ءذش ةلدئث اراسئنداعئ ةكونوميكالئق جوبا. ءذش ةلدئث اراسئندا ءالئ كةلئسئم تاپپاعان جايتتار جةتةرلئك. مذشة-ةلدةردئث سانئ وسكةن سايئن، پروبلةما دا قوسئلا بةرةدئ. رةسةي پرةزيدةنتئ وسئعان دةيئن قئرعئز ةلئن، ارمةنيانئ، تاجئكستاندئ كةدةندئك وداققا تارتؤعا ئقئلاستئ بولئپ كةلدئ. رةسةي، ك و-عا مذشة-ةلدةردئث قاتارئن تولئقتئرؤعا اسئعاتئن ءتارئزدئ. بذل كورشئمئزدئث ونئث تةك ةكونوميكالئق قانا ةمةس، ساياسيلانؤئنا دا مذددةلئ ةكةنئن اثعارتادئ. بئراق مةن بذل رةسةيدئث ساياسي امبيسياسئ دةؤدةن اؤلاقپئن.
ال تذركيا جاعدايئنا كةلةر بولساق، تذركيانئث ك و-عا مذشة بولؤئ ةمةس، «تذركيا مذشةلئككة قابئلدانادئ» دةگةن اقپاراتتئث ءوزئ «كةثةس وداعئن قايتا قذرؤ يدةياسئ» دةگةن الئپقاشپا اثگئمةلةردئ تئيؤعا كومةكتةسةدئ» دةگةن ويعا باسئمدئق بةرؤئمئز كةرةك ءتارئزدئ. سةبةبئ ةلباسئ «تذركيا پرةزيدةنتئ كةدةندئك وداققا قوسئلؤ تؤرالئ ءوتئنئشئن ءبئلدئردئ. تذركيانئ وداققا قوسايئق، وسئمةن اثگئمة بئتةدئ» دةگةندئ اشئق ايتتئ.
- تذركيانئث ك و-عا مذشة بولؤئ مذمكئندئگئن مذلدةم جوققا شئعارعئثئز كةلة مة؟
- كئم بئلةدئ؟ كذندةردئث كذنئندة جالعئز تذركيا ةمةس، ازيا قذرلئعئنداعئ ءبئراز ةلدةردئث كةدةن وداعئنا كئرؤئ ابدةن مذمكئن عوي. وتكةن جئلئ كةيبئر باسئلئمدار «ك و-عا مذشة بولؤعا قئتاي دا كةت ءارئ ةمةس» دةگةن اقپاراتتئ تاراتتئ. ازياداعئ ئقپالداستئق كةثةسئن الئپ قاراثئز. ةلباسئمئز نذرسذلتان نازاربايةأتئث باستاماسئمةن قذرئلعان ذيئمنئث ساياسي، ةكونوميكالئق سالماعئ ؤاقئت وتكةن سايئن ارتئپ كةلة جاتئر. ازيا كةثةسئنة تذركييا ءتوراعالئعئنئث ءوزئ ءبئراز جايتتئ اثعارتادئ.
ازئرگة ناقتئ پراگماتيكالئق كوزقاراسپةن قاراعاندا، تذركيانئث قاتئسؤئمةن مذنداي وداقتئث ورناؤئ - وتة قيئن نارسة، مذمكئن ةمةس دةؤگة دة بولادئ. قازئر ءبئز رةسةي، بةلارؤس جانة قازاقستان اراسئنداعئ كةدةندئك وداقتئث تالاي ماشاقاتئن كورئپ ءجذرمئز. سوعان قاراپ-اق، تذيئندةي بةرسةك بولادئ: قانداي دا ءبئر مةكةمة جاساقتاؤ ءذشئن ونئث العئشارتتارئن، ونئث قالاي بولارئن ةلةستةتة الؤئمئز كةرةك. مذنداي وداققا بئرئگةتئن ايماقتئث وزئندئك سايكةستئگئ بولؤئ كةرةك.
ال بئزدةگئ تذركئ مةملةكةتتةرئنئث ءاربئرئ ءارتذرلئ دةثگةيدة تذر. مئسالئ، تذركيانئث قازئرگئ قالپئن ءازئربايجان، تذرئكمةنستان، وزبةكستان مةملةكةتتةرئمةن سالئستئرؤعا كةلمةيدئ. ءتئپتئ تذركيانئ رةسةيمةن دة سالئستئرا المايسئث. ولاردئث كةيبئرئن نارئقتئق ةكونوميكا جايلاعان بولسا، ةندئ بئرةؤلةرئندة مةملةكةتتئث ةكونوميكاعا باقئلاؤئ تئم كذشتئ.
تذركيانئث ةكونوميكاسئ مئقتئ، ءوندئرئسئ دامئعان. سوندئقتان تةوريالئق تذرعئدان قاراعاندا، بذل وداققا مذشة بولاتئن وزگة ةلدةر تذركيانئث قارقئنئنا توتةپ بةرة الماؤئ مذمكئن. ونئث ءذستئنة، تذركئتئلدةس مةملةكةتتةر تةرريتوريالئق جاعئنان ءبئر-بئرئمةن شةكتةسئپ جاتقان جوق قوي. سوندئقتان وسئنداي قذرئلئمدئ جاقئن بولاشاقتا جاساقتاي الامئز دةگةنگة كذمانمةن قارايمئن.
قازئر تذركئتئلدةس مةملةكةتتةر اراسئنداعئ ةكونوميكالئق وداقتئث ورناؤئنا، نةگئزئنةن، تذركيانئث قئزئعؤشئلئعئ باسئم تذر. سوندئقتان تذركيا بذل ذيئمعا تذركئ ةلدةرئ وداعئنئث العئشارتئ دةپ قاراؤئ دا ابدةن مذمكئن. سةبةبئ ونئث ءبئر مذشةسئ - قازاقستان ورتالئق ازيادا ةث ئقپالدئ مةملةكةت. ال تذركيا يسلام الةمئندة، تذركئ الةمئندة بةلسةندئ رول اتقارادئ. وسئ ؤاقئتقا دةيئن باتئسقا قاراي كوپ تارتئلعان تذركيا قازئر شئعئسقا بةت بذرا باستادئ. سوندئقتان ولاردئث اتالعان ينتةگراسياعا قذمار بولئپ وتئرعانئن تذسئنؤگة بولادئ.
ةكئنشئ جاعئنان، تذرئكتةر تذركئتئلدةس حالئقتاردئث اراسئندا ليدةرلئك تانئتقئسئ كةلةدئ. ياعني وسئنداي ءبئر قذرئلئم پايدا بولا قالعان جاعدايدا ءوزئنئث جةتةكشئ ةل بولاتئندئعئن سةزةدئ. سةبةبئ وزگة تذركئ ةلدةرئمةن سالئستئرعاندا ةرةكشة قؤاتتئ بولئپ سانالاتئن تذركيا ءبئر قذرئلئمنئث استئندا وزگةلةرمةن تةث قذقئققا ية بولئپ وتئرا المايدئ. تذركيا اكئمشئلئگئ ءبئر كةزدةرئ وسئنداي باستاما كوتةرگةن، ءبئراق ءبئرقاتار ةلدةردئث تاراپئنان قولداؤ كورمةدئ.
ارينة، تؤئستئق قاتئناستئ دا ةسكةرؤ كةرةك، ءبئزدئث تةگئمئز ءبئر. ءبئراق ناقتئ ةكونوميكا، نارئقتئق زاثدئلئق ءوز دةگةنئن ئستةيدئ عوي. ساؤدا دةگةنئمئز كوزبةن كورئپ، قولمةن ذستاؤعا بولاتئن نارسة. مئسالئ، «ساتؤشئ كئم؟»، «الؤشئ كئم؟» دةگةن سذراقتارعا جاؤاپ ئزدةسةك بولعانئ، جةثئلئس تاباتئن تاراپتئ انئقتاپ الؤعا بولادئ. ارينة، تذركيا ةشتةثةدةن ذتئلمايدئ. وعان ءبئز تئث تابيعي رةسؤرستار كوزئ بولا الامئز. قئسقاسئ، تذركيامةن ةكئ جاقتئ قارئم-قاتئناستئ دامئتا بةرؤگة بولادئ، ءبئراق كةدةندئك وداققا بئرئگؤ جوسپارئنا ازئرگة كذمانمةن قارايمئن.
- ةلئمئز ءبئراز ؤاقئتتان بةرئ د س ذ-عا (دذنيةجذزئلئك ساؤدا ذيئمئ) كئرؤ جونئندة كةلئسسوزدةر جذرگئزؤدة. ال ةكونوميكاسئ ءالسئز ءبئزدئث كورشئلةرئمئز تاجئكستان مةن قئرعئزستان وسئ ذيئمعا الدةقاشان مذشة بولئپ العان. د س ذ-عا بارار جولدا ءبئزدئ ةكونوميكالئق نةمةسة ساياسي كةدةرگئلةر كذتئپ تذرعان جوق پا؟
- كةدةندئك وداقتاعئ ارئپتةس ةل رةسةيدئث د س ذ-عا مذشة بولعانئنا جئل بولئپ قالدئ. دةمةك د س ذ ءبئز ءذشئن باسئم باعئت. ةلباسئ ساؤدا ذيئمئنا مذشة بولئپ قابئلدانعانعا دةيئن قاجةتتئ قذجاتتاردئ قايتا قاراؤدئ ذسئندئ. دةمةك الداعئ ؤاقئتتا، د س ذ-عا مذشة بولئپ قابئلدانعا دةيئن ءذش ةلدئث ةكونوميكاسئنداعئ پارامةترلةردئث ءبئر-بئرئمةن جاقئنداسؤئ ءذش ةل ءذشئن دة ماثئزدئ.
بذل جةردة مذددةلةر توعئسئ ةمةس، الةمدئك ةكونوميكانئث قاعيداتتارئنا ءمان بةرئلؤئ ءتيئس. سةبةبئ ءبئز، الةمدئك گةوساياساتتئث قذرامداس ءبئر بولشةگئ رةتئندة كةدةندئك وداقتئث عانا ةمةس، الةمدئك ةكونوميكالئق زاثدئلئقتاردئ ةسكةرؤئمئز كةرةك ءبئز ءذشئن ءبئرقاتار كذردةلئ ماسةلة بار. سونئث ئشئندة وتاندئق تاؤار وندئرؤشئلةردئث پروبلةماسئ مةن يمپورتقا قاتئستئ ماسةلةلةر. ةگةر د س ذ-عا كئرسةك، ةلئمئز سئرتقئ ساؤداعا نةعذرلئم اشئق بولئپ، پروتةكسيونيزم، ياعني بذرا تارتؤ ئقتيمالئ ازايار ةدئ.
ارينة، د س ذ-عا كئرؤ تاعئ ءبئر سئلكئنئس، ءبئراق ونئث سيپاتئ باسقاشا بولماق. قانشا دةگةنمةن ول كةزدة ءبئزدئث ةلئمئز تةك رةسةي مةن بةلارؤستةن باسقا، سئرتقئ دذنيةمةن ساؤدا جاساؤعا شئعادئ. كةدةن وداعئ مةن ءبئرئثعاي ةكونوميكالئق كةثئستئك ايماعئندا ءبئز وسئ ةكئ ةلگة باعئتتالامئز. بذل، ارينة، ماثئزدئ. ءبئراق وزگة ةلدةرمةن ينتةگراسيا ورناتؤ ودان دا ماثئزدئ.
ةگةر دة ءبئز ةركئن ساؤدا، سونئث ئشئندة زاماناؤي تةحنولوگيالئق ءونئم، اأتوكولئك، ذشاق الؤ جايئندا اثگئمة قوزعايتئن بولساق، كةدةن وداعئ ءبئرتذتاس ةكونوميكالئق كةثئستئك شةثبةرئندة وسئمةن بايلانئستئ ءبئرقاتار تذيتكئلدةر تؤئنداؤئ مذمكئن. سةبةبئ رةسةي ءوزئنئث ذشاق جانة اأتوكولئك ءوندئرئسئن وركةندةتكئسئ كةلگةندئكتةن، قانداي دا ءبئر شةكتةؤ قويعئسئ كةلةدئ. سوندئقتان د س ذ-عا كئرؤ - ءبئزدئث ةكونوميكامئز بةن ذكئمةتئمئز ءذشئن جاؤاپتئ سئناق.
ةكئنشئدةن، قئرعئزستان مةن تاجئكستانمةن سالئستئرعاندا، ءبئز د س ذ-عا مذلدة باسقا شارتتارمةن كئرةمئز. ءارئ وسئ ذيئمعا بئلتئر مذشة بولعان رةسةي ذلگئسئ بار. ءبئز سونئ پايدالانامئز. سةبةبئ رةسةي يمپورت باجئنئث مذلدة باسقا مولشةرلةمةسئمةن ءوز وندئرؤشئلةرئنة ءتيئمدئ بولاتئن ةرةجةلةردئ الدئ، ال قئرعئز بيلئگئ مذنداي قادامعا بارعان جوق. وسئ جاعئنان كةلگةندة ءبئز دة اناعذرلئم ءتيئمدئ جاعدايدامئز. بذل مذمكئندئك - كةدةن وداعئ مةن ب ة ك-تئث ناتيجةسئ.
- اثگئمةثئزگة راقمةت!
سذحباتتاسقان گذلبارشئن ايتجانباي
«ايقئن»