ساؤدا ذيئمئنا كئرؤئمئزگة كةدةندئك وداق بوگةت بولماؤئ ءتيئس
استانا. 1 - قاراشا. قازاقپارات - قازاقستاننئث دذنيةجذزئلئك ساؤدا ذيئمئنا (د س ذ) كئرؤگة دةگةن تالپئنئسئ باستالعالئ 10 جئلدان اسئپ بارادئ. ءبئراق ءالئ كذنگة ماسةلة تذبةگةيلئ شةشئلگةن جوق.
ةسةسئنة، كةدةندئك وداقتاعئ (ك و) ارئپتةسئمئز رةسةي مةملةكةتئ 18 جئل بويئ جذرگئزگةن كةلئسسوزدةر ناتيجةسئندة حالئقارالئق وسئ ذيئمعا مذشة بولئپ الدئ.
ماماندار رةسةيدئث بذل قادامئ ك و اياسئنداعئ وزگة ةلدةرگة از ئقپال ةتپةيتئنئن ءجيئ ايتئپ ءجذر. سودان بولار، وتكةن اپتادا مينسكئدة وتكةن جوعارعئ ةؤرازيالئق ةكونوميكالئق كةثةستئث كةزةكتئ وتئرئسئندا ق ر پرةزيدةنتئ نذرسذلتان نازاربايةأ بذل ماسةلةگة زةر سالا توقتالدئ. سةبةبئ ءبئز قانداي جاعدايدا بولسئن ةكونوميكالئق ماسةلةدة ةشكئمگة ةسة جئبةرمةؤئمئز كةرةك.
قوعامدئق پئكئر قاشان توقتامعا كةلةدئ؟
ارينة، ءاؤ باستا رةسةي مةن قازاقستان د س ذ-عا بئرگة كئرةتئنئن ايتئپ، بئردةي ساياسات جذرگئزؤگة ؤاعدالاسئپ جذرگةن-دئ. رةسةي جاعئ كةيئننةن بذل ذستانئمنان باس تارتئپ، جةكة-دارا مذشةلئككة ءوتئپ الدئ. وسئ جايت سالدارئنان سولتذستئك كورشئمئزدةگئ باعا ساياساتئ كذرت وزگةرة باستادئ. بذل جايت بئزگة دة تةزئرةك د س ذ-عا ةنؤ كةرةكتئگئن بايقاتتئ. ولاي جاساي الماساق، ذلتتئق، ةكونوميكالئق، ستراتةگيالئق تذرعئداعئ مذددةلةرئمئز ذتئلئس تاباتئنئن تذسئنة باستادئق.
ءبئر توقتالارلئق جايت، د س ذ-عا كئرؤ ماسةلةسئندة ك و-عا مذشة رةسةي ءهام بةلارؤس تاراپئمةن ورتاق كةلئسئمدةرگة كةلؤگة ءتيئسپئز. بذل ورايدا قازاقستان پرةزيدةنتئ نذرسذلتان نازاربايةأ د س ذ-عا كئرؤ ماسةلةلةرئ جونئندة ةؤروپالئق وداقپةن جانة ا ق ش-پةن كةلئسسوزدةر جذرگئزؤ ءذشئن قازاقستان-رةسةي بئرلةسكةن كوميسسياسئن قذرؤ قاجةتتئگئن ايتقان بولاتئن.
ءبئزدئث پئكئرئمئزشة، بئرئنشئدةن، بذل كوميسسيا تةزئرةك قذرئلؤئ كةرةك. ةكئنشئدةن، ستراتةگيالئق تذرعئداعئ مذددةمئز ذتئلئس تابؤ قاؤپئندة تذرعان تذستا قازاقستان قوعامئنداعئ ةكئ ءتذرلئ قالئپتاسقان پئكئر ءبئر ارناعا توعئسؤئ ءتيئس. ماسةلةن، كةيبئر ساراپشئلارئمئز قازاقستاننئث د س ذ-عا كئرؤئ دذرئس دةسة، ةكئنشئ كونسةرأاتيأتئ ذيئمداردئث ساراپشئلارئ ءالئ كذنگة «د س ذ قازاقستانعا پايدا بةرمةيدئ» دةگةن ويدان ارئلعان جوق. د س ذ-عا مذشةلئككة ءوتؤ ءذشئن وسئ سئرتقئ ءهام ئشكئ ةكئ ماسةلةنئ جولعا قويئپ العانئمئز ءجون.
د س ذ-نئث پايداسئ
قازاقستان د س ذ-عا ةنگةن كذندة قانداي پايداعا قول جةتكئزةدئ؟ اؤةلگئ ساؤال - وسئ. ءبئرقاتار ماماندار «بذل قادام ةث اؤةلئ ةلئمئزدةگئ نارئققا وث ئقپال ةتةدئ» دةيدئ. ةكئنشئدةن، كةدةندئك وداقتاسئمئز رةسةي د س ذ-عا مذشةلئككة ءوتئپ العاندئقتان، ةلدةگئ باعانئث ءوسؤئ توقتاماي، ةكونوميكالئق احؤال جايلاپ تومةندةي باستاؤئ مذمكئن.
كةدةندئك وداقتئث تاعئ ءبئر مذشةسئ قازاقستان وسئ قادامدئ دذرئس جاساسا، الةمدئك ستاندارتتارعا سايكةس باعا ماسةلةسئ رةتتةلةدئ. ذشئنشئدةن، ك و-عا مذشة بولعالئ ةلئمئزدة كولئك باعاسئ قئمباتتاپ كةتتئ. د س ذ ساپئندا بولساق، بذل باعا ةداؤئر تومةندةيدئ. ياعني وسئنداي تذتئنؤشئعا تئكةلةي قاتئسئ بار ءوندئرئس سالاسئنداعئ تذتئنؤ زاتتارئنئث نارئقتاعئ باعاسئ بئرئزدئلئككة تذسةدئ.
تورتئنشئدةن، بذل قادامنئث ساياسي جاعدايئمئزعا اسةرئ مول. مئندةتتئ تذردة ءبئزدئث ساياسي ذستانئمئمئز الةمنئث نازارئندا بولادئ. وسئنئث سةبةبئنةن از ذلتتارعا قاتئستئ ةتنيكالئق ماسةلةلةر، شةكارا ماسةلةسئ، ورتالئق ازياداعئ شيةلةنئسكةن سؤ پروبلةمالارئ شةشئمئن تابؤئ مذمكئن.
بةسئنشئدةن، وسئ قادام ارقئلئ ئقپال ةتؤ مةحانيزمئ تابئلئپ، قئتايمةن شةشئلمةگةن ترانس شةكارا ارالئق ماسةلةلةردئث ءتذيئنئ سوگئلئپ قالار.
التئنشئدان، د س ذ ءئرئ ماكرو ةكونوميكالئق توپتارعا وتة ءتيئمدئ. ماكرو ةكونوميكالئق تذراقتانؤ وكئلدةرئنة، بئلايشا ايتقاندا، وليگارحتار وزدةرئنئث تاؤارلارئن بذدان دا كةث دةثگةيگة شئعارؤعا، بذدان دا زور ينأةستيسيا تارتؤعا مذمكئندئك الادئ.
جةتئنشئدةن، ءبئز ماكرو ةكونوميكالئق تذراقتانؤعا قول جةتكئزسةك، ميكرو ةكونوميكالئق تذراقتانؤعا دا، ورتا جانة شاعئن بيزنةستئ دامئتؤعا دا جول اشا الامئز. ياعني ءبئر سوزبةن تذيئندةسةك، قازاقستان الةمنئث وبيكتئسئنة ةمةس، سؤبيكتئسئنة اينالادئ.
ءسئز نة دةيسئز؟
نذرلان سةيدئن، ساياساتتانؤشئ:
- سةبةبئ قانداي مةملةكةتتئث بولسئن، ةث الدئمةن، ءوزئنئث باستئ مذددةسئ بولادئ. بذل ورايدا ءبئزدئث د س ذ-عا كئرؤئمئز - زامان تالابئ. قازئر وقشاؤلاناتئن ساياسات ذستانعاننان ةشتةثة ذتپايمئز. مئسالعا، ئرگةدةگئ ةكونوميكاسئ دامئعان قئتاي مةن الةمدئك الپاؤئت رةسةي اراسئندا وتئرئپ، ءوز ةكونوميكالئق ساياساتئمئزدئ جذرگئزؤ اسا قيئن.
مئسالئ، كةيبئر ةلدةر د س ذ-عا كئرسةك، ءبئز ارقئلئ رةسةيگة وتكئزة الماي وتئرعان تاؤارلارئن تئقپالاؤئ مذمكئن. مينسكئدة وتكةن جوعارعئ ةؤرازيالئق ةكونوميكالئق كةثةستة ق ر پرةزيدةنتئ نذرسذلتان نازاربايةأ ك و-عا تذركيانئ كئرگئزؤدئ ذسئندئ. مذنئث ءوزئ تذسئنگةن ادامعا ءبئراز جايدئ اثعارتسا كةرةك. ياعني ءبئز قانداي ينتةگراسيالئق وداققا مذشة بولساق تا، بار كذش-جئگةرئمئزدئ ءوز مذددةمئزدئ قئزعئشتاي قورعاؤعا جذمساؤعا ءتيئسپئز.
د س ذ-داعئ قازاقستاننئث مذددةسئ ةسكةرئلؤئ ءتيئس
سول سةبةپتئ دة د س ذ-عا كئرؤ جولئندا وزئمئزگة ءتيئمدئ ءتارتئپتئ ورناتئپ الؤئمئز قاجةت. مئسالئ، دذنيةجذزئلئك ساؤدا ذيئمئنا الةؤمةتتئك جاعدايئ اسا ءماز ةمةس قئرعئزستان دا، گرؤزيا دا مذشة. بذل ةلدةر بةلگئلئ ءبئر دارةجةدة الپاؤئتتاردئث قاقپانئنا ءتذسئپ قالئپ جاتادئ. ةگةر دة د س ذ-عا كئرة قالساق، ءبئز دة قاقپانعا تذسپةؤدئث جولئن تاؤئپ، ءوز مذددةمئزدئ العا شئعارا بئلگةنئمئز ءجون.
قازاقستان قئرعئزستان، گرؤزيا سياقتئ كئشئگئرئم مةملةكةت ةمةس. ءبئز -شيكئزات قورئ مول الپاؤئت ةلمئز. سئرتقئ كذشتةردئث ءبئزدئث ايماق ءذشئن كذرةسئپ جاتقانئ - ايدان انئق دذنية. قازاقستاننئث اؤئلشارؤاشئلئق ونئمدةرئ الةمنئث كةز كةلگةن ةلئنئث ونئمئمةن باسةكةلةسة الادئ.
سوندئقتان دا ئشكئ نارئقتئ رةتتةؤ ماقساتئندا بةلگئلئ ءبئر دارةجةدة اؤئلشارؤاشئلئق پروتةكسيونيزم ساياساتئن جذرگئزؤئمئز قاجةت. ياعني بارلئق سالانئ بئردةن د س ذ-عا مذشةلئككة كئرگئزئپ جئبةرسةك ذتئلامئز. ءبئرئنشئ باعئتتا اؤئلشارؤاشئلئق ونئمدةرئن الدئعا شئعارئپ، ةكئنشئ باعئتتا بئزگة كةلةتئن تاؤارلار اياسئن شةكتةؤگة بولادئ.
ءتذيئن
1995 - جئلئ عانا قذرئلسا دا، 160 تان استام ةلدئث ساؤدا-ساتتئعئن جذيةلةپ وتئرعان د س ذ-عا قازئر باقئلاؤشئ ةلمئز. وسئ باقئلاؤشئلئعئمئز قاشان مذشةلئككة ذلاسادئ؟ بذل ذيئمعا قازئردئث وزئندة بذرئنعئ كةثةستئك ةلدةردئث ئشئندةگئ ليتأا، لاتأيا، ةستونيا، گرؤزيا، ارمةنيا، مولدوأا، قئرعئزستان، ؤكراينا، رةسةي مذشة بولئپ ذلگةردئ. كةزةك بئزگة دة كةلدئ. ءسئز نة دةيسئز؟
اأتور: قانات بئرلئك ذلئ
«الاش ايناسئ»