شئثعئس حان قازاق حانئنئث ءتذپ اتاسئ ما؟

استانا. 27 - قازان. قازاقپارات - جاسئمنان قازاقتئث باتئرلار جئرئن جاتقا وقئپ ءوستئم.

شئثعئس حان قازاق حانئنئث ءتذپ اتاسئ ما؟

اكةم مةن شةشةم قولئ جذمئستان بوساي قالعاندا، قاستارئنا الئپ باتئرلار جئرئن وقئتاتئن.

ذلتان قذلدئث اينالاسئنداعئلارعا كورسةتكةن قورلئعئنا كةيدة شةشةم جئلاپ الاتئن ةدئ.

قاراقئپشاق قوبئلاندئ جئرئندا «قئرئق مئث ءذيلئ قيات» جئرئ كةزدةسةتئن.

ول كةزدة وعان كئم كوثئل اؤدارعان. سويتكةن، «قئرئق مئث ءذيلئ قياتتان» شئثعئس حاننئث شئققانئن كئم بئلگةن.

ءبئراق مةن وقئعان سول جئرلاردا موثعول ةكةنئ ايتئلمايتئن. «ماثعول» دةگةن ءسوز دة كةزدةسپةيتئن.

سونداعئ «قئرئق مئث ءذيلئ قيات» قازاقتئث كةرةي، نايمان، قوثئرات، جالايئر، مةركئت (اباق كةرةيلةرئ) ؤاق، تاعئ باسقا تولئپ جاتقان قازاقتئن تايپا، رؤلارئ سياقتئ ايتئلاتئن جانة وقئلاتئن.

ءبئز سولاي ءتذسئنئپ وستئك جانة وي-پئكئرئمئزدئ سوناؤ كئشكةنتاي كةزئمئزدةن ولاردئ قازاق دةپ قالئپتاستئردئق.

ول كةزةثدة قئپشاق-قازاقتئث ءاربئر تايپاسئندا، ءتئپتئ رؤلارئندا دا حان سايلانا بةرةتئن. بذل شئندئق قوعام ساناسئنئث ونشالئقتئ دامي قويماعان، فةودالدئق كةزةثئ ةمةس پة؟ سوندا قئپشاق-قازاق تايپالارئنئث (باسقا تذركئ جذرتئ بذل ايماقتا؛ وزبةك، تذرئك، ءازئربايجان، تذرئكمةن، قئرعئز، تاعئ باسقالار تئرشئلئك كةشپةگةن) ءتئلئ، ءداستذرئ ءبئر بولعانئمةن جاز جايلاؤئ، قئس قئستاؤئ بولةك بولعاندئقتان ءارئ اراقاشئقتئعئ دا ءبئراز جةردئ الاتئندئقتان، سول ءبئر كةزةثدةردة مالئن ءبولئپ اكةتئسئپ جاتقان جذرت، بئرئنة-ءبئرئ جاؤشا قارايتئن. ءبئراق تذپتةپ كةلگةندة ءبارئ تذتاس ءبئر عانا حالئق بولاتئن.

سوندئقتان دا شئثعئس حاندئ قئپشاق-قازاق حانئنئث ءتذپ اتاسئ (سوناؤ عذنداردئ، ودان كةيئنگئ بئلگة، تونئكوكتئ قوسپاعاندا) جانة الةمگة اتئ كةتكةن ةث ذلئ قايراتكةرئ دةپ قاراعانئمئز ءجون-اؤ. ورئستئث الةكساندر سولوأةأ اتتئ زةرتتةؤشئ تةرمينولوگ ءارئ جازؤشئسئ ءوزئنئث «رةچ تةرمينوأ» (تةرميندةر سويلةيدئ) دةگةن جذقالاؤ كئتاپشاسئندا بئلاي دةيدئ: (46-بةت) (ول كئسئ ورئستئث مةملةكةتئ كورشئ مةملةكةتتةردئث اتتارئن، سونداي-اق قالالاردئث اتاؤلارئنئث قايدان شئققانئن زةرتتةپ، زةردةلةپ كةلة جاتقان ادام) «تاك كاك نارود مونگولوأ نةت، ةست نارود پروجيأايؤششيي حالحينسكيي بؤريات، نو ةست أ ميرة راسپروسترانةننئي تةرمين «مونگول». ةسلي گلؤبجة يزؤچات سلوأو مونگول، تو ونو پرويسحوديت وت سلوأو «مينكول»، كوتوروة وتنوسيتسيا ك تؤركو-يازئچنومؤ نارودؤ، «مينكول» داةت مئسل نا كيپچاكسكوم يازئكة «تئسياچي رؤك».

ةگةر بايقاپ قاراساثئز، زةرتتةؤشئ اكادةميك أ. فةدوتوأپةن ةكةؤئ ءبئر-ءبئرئنئث اؤئزئنا تذكئرئپ قويعانداي. ماسةلةن، شئعئستاعئ ذلئ كورشئمئز «قئتاي» دةگةن جئبةك ماتانئث اتئمةن اتالادئ. ءبئراق وسئعان قاراماي، ولار وزدةرئن حاندئقتارمئز نةمةسة حانسؤلارمئز، - دةيدئ.

كةزئندة ذلئ جئبةك جولئمةن ءوزئ، وثايلئقپةن جئرتئلمايتئن، ءارئ ءتذرلئ-ءتذستئ تاماشا ماتالار ةؤروپاعا دةيئن جةتكةن. ماتاعا قئزئققان ةل، وسئ ماتانئ وندئرةتئن ةلدئ «قئتايدئ» شئعارؤشئ ةل، - دةپ اتاپ كةتكةن.

وزدةرئن ذلئ حان ةلئمئز، حانسؤلارمئز دةپ جذرگةن جذرتقا «قئتاي» ءسوزئ جابئستئ دا قالدئ. قانشالئقتئ بذلقئنعانمةن، تاريحتا ماتانئث اتئمةن قئتاي ةلئ بولئپ اتالدئ. قورسئنعاندا جوق، نامئستانعاندا جوق، اقئرئ وسئ ءسوزدئ مويئنداپ، وزدةرئنة قابئلداپ الدئ.

سوندا جئلناماشئنئث قاتة جازؤئنان قازاقتئث «مئثقول» سوزئنةن «موثگول» اتانئپ كةتكةن دالالئق بؤرياتتار شئندئقتان قاشئپ نةمةنةگة نامئستانادئ؟

بارتولدتئث تومدارئن اؤدارئستئرئپ وتئرساث، وسئدان مئث جئل بذرئن بؤرياتتار 2-3 مئث عانا ءتذتئن ةكةن. تذبئتتةي عانا از ةل يمپةريا تذرماق، حاندئق قذرا الا ما؟ ءداستذرئ باسقا بؤدداعا تابئناتئن جذرت، وزدةرئن تذركئلةر دةپ سةندئرمةك بولادئ.

ياكؤتتار بولسا ءبئر ءجون تذركئگة جاتاتئن، ال بذل بؤرياتتار ذلئ حؤرال قذرئپ وتئرسا، رةسةي بؤرياتتارئ كئشئ حؤرال قذرئپ العان. ءبئر ةلگة جاتاتئن بولعاندئقتان قارئم-قاتئناستارئن دذرئس جولعا قويئپ، الئس-بةرئستةرئن وثداپ الدئ. كةثةس وداعئ تذسئنداعئ ءبئرئنشئ حاتشئلارئنئث ةسئمئ سةدةنبال، شويبالسان تذركئ اتتارئنا جاتا ما؟

...اقيقاتئن ايتار كةز كةلدئ.

بةيسةنعازئ ذلئقبةك، قازاقستان جؤرناليستةر وداعئنئث مذشةسئ، «ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى