باتئرتوعايداعئ باتئر ةلةسئ
استانا. 22 - قازان. قازاقپارات - پاألودار وبلئسئ باياناؤئل اؤدانئنئث كذركةلئ اؤئلدئق وكرؤگئ اؤماعئندا باتئرتوعاي اتالاتئن شاعئن توعاي بار. جةرگئلئكتئ قاريالار توعايدئث بذلاي اتالؤئن 1756-جئلئ وتكةن سةرةكتاس شايقاسئنا وسئ وثئردةن قول باستاپ بارعان سادئر ذلئ قاراكة باتئردئث ةسئمئمةن بايلانئستئرادئ.
ياعني شوبئ شذرايلئ، بذلاعئ سارقئراعان وسئناؤ جاننات ولكة ساتي مئرزانئث نةمةرةسئ - قارةكة باتئردئث اتا قونئسئ بولئپتئ. وسئ توعايعا قارسئ بةتتةگئ جاقپار تاستارعا نازار سالساثئز، دؤلئعا كيگةن باتئردئث بةينةسئ سياقتئ ةرةكشة تاس كوزگة بئردةن تذسةدئ. بئرةؤلةر توعاي اتاؤئن وسئ سؤرةتكة اكةپ تئرةيدئ. ءبئر قئزئعئ، باتئرتوعايدئث كوپشئلئك بئلة بةرمةيتئن باسقا دا قذپياسئ بار بولئپ شئقتئ.
- جاثئلئسپاسام، 1974 - جئلدئث قئركذيةك ايئنئث ورتا كةزئ بولؤئ كةرةك، - دةپ اثگئمة شةرتةدئ بذل تؤرالئ كذركةلئلئك قاريا نئعمةت جامئن ذلئ. - «يؤجنئي» كةثشارئندا ةكونوميست قئزمةتئندة ةدئم. استئق وراعئنا دايئندئق بارئسئن تةكسةرة كةلگةن ادامداردئ كةثشار باسشئلارئ تابيعات اياسئندا كذتپةك بولدئ. قوناقتار ءذشئن قاراقؤئس قويناؤئنداعئ كوزدةن تاسا جةر - باتئرتوعاي تاثداپ الئندئ. ءتيئستئ قئزمةتتئك مئندةتتةرئمدئ اتقارئپ، ؤادةلئ جةرگة جةتةم دةگةنئمشة ؤاقئت ءتذس مةزگئلئ بولئپ قالئپتئ. باتئرتوعايدئ جاعالاپ، بذلاق باسئنا اپاراتئن دوثگة شئعا كةلگةنئمدة، بذرئن كورمةگةن تاماشا كورئنئسكة تاپ بولدئم. جانئمداعئ سةرئگئم ريزا نئعمةتوأ ةكةؤمئز الگئ سؤرةتتئ تاماشالاپ، ءتئلسئز تذرئپ قالئپپئز. قارسئ الدئمئزداعئ بيئكتئگئ 10 مةتردةي ذلكةن جارتاستا دةنة تذرقئ تذگةل سالئنعان باتئردئث سؤرةتئ كذنمةن شاعئلئسئپ جارقئراپ تذر. ءدال ءبئر قولمةن سالئنعانداي، دوثگةلةك بةتتئ، باسئندا دؤلئعا، ذستئندة شولاق جةث بةرةن، بةلدئگئندة قانجار، ءبئر قولئ بوس، ءبئر قولئ بةلدئكتة، اياعئندا قئسقا قونئشتئ ةتئك. سئزئقتارئ اقسارئ بوياؤمةن جذرگئزئلگةن سؤرةت ءتذرلئ-ءتذستئ، ساؤلةلةنئپ تذر. كورئنئستئ قئزئقتاپ بوگةلةيئك دةپ ةدئك، ةتةكتةگئ كئسئلةر قول بذلعاپ شاقئرعان سوث كئدئرة المادئق. «باتئردئ قايتا بارئپ كورةرمئز» دةگةلئ دة 30 جئل ءوتئپتئ. مةنئث ايتقانئما قئزئعئپ، كورسةتؤئمدئ وتئنگةن تالاي ادامدئ الگئ جةرگة ةرتئپ باردئم، سؤرةت بئرةؤ كوتةرئپ اكةتكةندةي زئم-زيا.
سوندئقتان «مةن مئنا جةردةن قاراعانئمدا انا بةتتةن كورئنئپ ةدئ...» دةگةننةن اسا الماي، وتئرئكشئ اتاندئم. سؤرةت سئرئن سذراپ بئلةتئن ذلكةندةر دة قالمادئ. تةك ةكئ ادام «ءسئز ايتقان كورئنئس جايئندا ةرتةرةكتة ذلكةندةردةن ةستئپ ةدئك» دةدئ. سونئث ءبئرئ ساپابةكوأ ماقسذت: «سؤرةتتئ ءوزئم كورگةن جوقپئن، ءبئراق اكةم سادئقتئث ءدال ءسئز كورگةندةي قئپ ايتئپ بةرگةنئ ةسئمدة»، - دةدئ.
بذل عاجايئپ قذبئلئسقا مئنا ءبئر جايتتئث دا ذقساستئعئ بارداي. 1963-1965 - جئلدارئ وسئ وثئردةگئ قئزئلتاؤ ةلدئ مةكةنئندةگئ ةسكئ قورئمدا قئز بةينةسئ بار ءبئر قذلپئتاس بولئپتئ. ساؤكةلة كيگةن كةلبةتتئ، قئر مذرئندئ، بوتا كوز ادةمئ قئز سؤرةتئ كةؤدةسئنة دةيئن سالئنعان دةسةدئ. شئلدة ايئنئث ورتا كةزئندة ةكئ-ءذش كذن تال تذستة قذلپئتاس كذن ساؤلةسئمةن شاعئلئسئپ جانئپ تذرادئ ةكةن. ال سؤرةت سئزئقتارئ جاثاجئلدئق شئرشا شامدارئنداي جارقئرايدئ-مئس. ةل بذل قورئمدئ «جانئپ تذراتئن بةينةلئ جةر» دةپ اتاپ كةتكةن كورئنةدئ. 1964 - جئلئ قورئمدئ الكةي مارعذلان باسقارعان ةكسپةديسيا كةلئپ تةكسةرئپ كةتئپتئ. سوندا قذلپئتاس ورنئنان قوزعالعان با، ايتةؤئر، كةيئن جانئپ تذرؤئن دوعارئپتئ.
كئم ءبئلسئن، ورناتقان شةبةر قذلپئتاستئ كذن ساؤلةسئ بةلگئلئ ءبئر نذكتةگة تذسكةن كةزدة جاناتئنداي ةتئپ قويدئ ما ةكةن... باتئرتوعايداعئ باتئر بةينةسئ مةن وسئ قذلپئتاستئث قذبئلؤئن اؤئل ادامدارئ ةگئز قذبئلئس دةپ ةسةپتةيدئ. ولاردئث ايتؤئنشا، ةكةؤئنئث دة جارقئراپ جاناتئن شاعئ جئلدئث بةلگئلئ ءبئر مةزگئلئنة عانا ءدال كةلةدئ.
نئعمةت اقساقالدان بةرئ باتئرتوعاي جانئنداعئ جارتاستان جانئپ تذرعان سؤرةتتئ كوردئم دةگةن ءتئرئ جان جوق. قئزئلتاؤ قوينئنداعئ قذلپئتاس ورنئندا بولعانئمةن، وندا دا ادام بالاسئن سةلت ةتكئزةرلئك ةرةكشةلئك بايقالعان ةمةس. بئرةؤلةر ةرةكشة تاستارداعئ جوعارئدا ءبئز ايتقان قذبئلئستار ءبئر مذشةلدة، ياعني 13 جئلدا ءبئر قايتالاناتئنئن ايتادئ. ونئث وزئندة كذن ساؤلةسئنئث بةلگئلئ ءبئر ؤاقئتتا تاستئث ةرةكشة نذكتةلةرئن «تئرئلتؤئنة» بايلانئستئ.
كئم ءبئلسئن، الداعئ ؤاقئتتا تاس باتئردئث تئلسئم بةينةسئ كوزگة شالئنئپ تا قالار... ال ازئرگة باتئرتوعاي جانئنداعئ تابيعات قولدان سوققان دؤلئعالئ بةينة باتئرلار جايلئ تالاي اثگئمةگة ارقاؤ بولا بةرمةك.
اأتور: جانارگذل قادئروأا، پاألودار وبلئسئ
«الاش ايناسئ»