وشئرةم دةسة وشپةيتئن قايران قازاق ءتئلئ
استانا. 19 - قازان. قازاقپارات - بيئل ةلئمئز تاؤةلسئزدئگئنئث 22 جئلدئعئن اتاپ ءوتتئ.
ءبئر قاراعاندا، از دا، كوپ تة ؤاقئت ةمةس.
سول ةگةمةندئك العان جئلدارئ ومئرگة كةلگةن ءسابي ةرجةتئپ، اتذستار ازامات بولدئ بذگئندة.
دةمةك، مةملةكةتئمئزدئث دة ءوسؤ ساتئسئ مةن دامؤئ، كةمةلئنة كةلؤئ دة ءدال سونداي.
ءيا، قازئر قازاقستاندئ كذللئ الةم جذرتئ بئلةدئ دةيمئز.
بذعان ةلئمئزدة ءوتئپ جاتقان ءتذرلئ حالئقارالئق باسقوسؤلار مةن شارالاردئث سةپتئگئ مول.
ايتةؤئر قوناق بولئپ كةلگةن قادئرلئ مةيماندار قازاقتئث قوناقجايلئلئعئنا ةرةكشة تانتئلئك تانئتادئ ةكةن.
بذل ءبئزدئث باعزئدان قانئمئزعا ءسئثئپ كةتكةن دارحان پةيئلئمئز بةن اقجارقئن كوثئلئمئزدئث اينئماعانئن پاش ةتكةندةيئ شئعار. ال كةيدة داراقئلئق پةن داثعويلئققا جول بةرئپ قوياتئنئمئز دا جاسئرئن ةمةس. نةگة؟
قازاقستاندا مةملةكةتتئك ءتئل - قازاق ءتئلئ. بذل اتا زاثدا تايعا تاثبا باسقانداي كورسةتئلگةن.
سوعان قاراماستان، ةل حالقئنئث، ذلت جاناشئرلارئنئث ءتئلئنئث ذشئندا سايراپ تذرعان ءبئر ماسةلة بار.
ول - قازاق ءتئلئنئث جايئ. تاؤةلسئزدئكتئث 22 جئلدئعئ تابالدئرئعئندا تذرساق تا، ءالئ كذنگة قازاق ءتئلئ ءوز بيئگئندة، ءوز دةثگةيئندة ةمةس. قوعام قازاقءتئلدئ جانة ورئسءتئلدئ بولئپ بولئنگةلئ قاشان.
ءبئرئ تورگة، ءبئرئ ةسئككة سذيرةپ اؤرة. سوندئرةم دةسة، سونبةيتئن، وشئرةم دةسة وشپةيتئن قازاق ءتئلئ «مئثمةن جالعئز الئسئپ» كةلةدئ ءئلدالدالاپ.
كذنئ كةشةگئگة دةيئن ورئس ءتئلئ ذستةمدئك ةتكةن ؤاقئتتا قازاق ءتئلئ ئسئرئلئپ كةلگةن جوق پا؟ بذگئن شة؟ ةثسةمئزدئ تئكتةپ، باسةكةگة قابئلةتتئ ةلؤ ةلدئث قاتارئنا قوسئلعان كةزدة دة قازاق ءتئلئ كوشكة ئلةسة قويعان جوق.
ءتئپتئ، كةيبئر شارالاردا انا ءتئلئمئز ةسئكتةن سئعالاپ قانا قارايدئ. ول ول ما، بذگئندة جاسئ دا، جاسامئسئ دا باسقا ءتئلدئ بئلةر-بئلمةس، ءبئراق اعئلشئندئ ذيرةنؤگة الدةقاشان كئرئسئپ كةتكةن. «بذل زامان تالابئ» دةيدئ.
اعئلشئن تئلئنة دةگةن سذرانئس ارتقانئ سونشالئق، ءبازبئر قازاق تئلئنة شورقاق شةنةؤنئكتةر (ونئث ئشئندة جاسئ ةگدة تارتقاندارئ دا بار) ءبئر كئسئدةي سويلةپ تة ءجذر. مةيلئ عوي، ءبئراق سولاردئث دةنئ «وزگة ءتئلدئث ءبارئن ءبئل، ءوز ءتئلئثدئ قذرمةتتة» دةگةندئ قذلاعئنا قئستئرا بةرمةيتئنئ اشئنتادئ.
ءبئر وكئنئشتئسئ، سول ءسئز بةن ءبئز ذيرةنؤگة ذمتئلئپ جذرگةن اعئلشئن ءتئلئنئث قازاق ءتئلئن ئعئستئرئپ جاتقان جايئ بار. تاپ قازئر ورئس سئنئپتارئنداعئ قازاق ءتئلئ ءپانئ ساعاتئنئث قئسقارئپ كةتؤئنة 1-سئنئپتان باستاپ اعئلشئن ءتئلئن وقئتؤدئ قولعا الؤ تذرتكئ بولعان كورئنةدئ.
ايتپاقشئ، ءبئلئم جانة عئلئم ءمينيسترئ اسلان سارئنجئپوأ ءسوزئنئث ءبئسمئللاسئن «جاقئندا ءبئلئم بةرؤ سالاسئن جاثا رةفورما كذتئپ تذر» دةؤمةن باستاپ ةدئ. سول كةزدة جذرت «تاعئ قانداي رةفورما ةنگئزئلةدئ ةكةن؟» دةپ ةلةثدةگةن.
جاثا وقؤ جئلئنان باستاپ قازاق بالالارئ «ورئس ءتئلئن» مةكتةپكة دايارلئق توبئنان باستاپ وقي باستاپتئ. كةيبئر اتا-انا «ءذشئنشئ سئنئپقا دةيئن ورئسشا وقئمايدئ» دةگةن مةكتةپ باسشئلئعئنئث اياق استئنان جوسپاردئ باسقا جاققا بذرعانئنا اث-تاث.
ةندئ ولار ورئسشا جازؤعا ارنالعان داپتةر ئزدةپ، تابانئنان توزئپ ءجذر. ويتكةنئ بيئل جوسپاردا جوق بولعاندئقتان ةلئمئزدةگئ باسپالار «ورئس ءتئلئ» جازؤ داپتةرئن شئعارماعان كورئنةدئ. ةسةسئنة، دذكةن سورةلةرئندة رةسةيلئك كئتاپ ونئمدةرئنئث ءتذر-ءتذرئ سامساپ تذر.
جاقئندا استاناعا ئسساپارمةن كةلگةن رةسةي سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ سةرگةي لاأروأ ورئس ءتئلئن دامئتئپ، ورئستئث مادةنيةتئن ساقتاپ وتئرعان قازاق ةلئنة العئسئن جاؤدئرعان ةدئ. بالكئم، رةسةيلئك شةنةؤنئك وسئ جاعدايدئث ءبارئن كورئپ، ءبئلئپ وتئرعان سوث جذرةكجاردئ قؤانئشئن جاسئرا الماعان شئعار؟!
ةلئمئز 22 - قئركذيةكتئ تئلدةر مةرةكةسئ رةتئندة اتاپ وتةدئ. وسئعان بايلانئستئ جئل سايئن ءتئل فةستيأالئ، ءتئل اپتالئعئ ذيئمداستئرئلئپ جاتادئ. كةيدة ءتئل مةرةكةسئنة ارنالعان شارانئث ورئس تئلئندة وتةتئندئگئنة كذيئنةسئث. سوسئن باسقا ذلت اراسئنان قازاق ءتئلئن بئلةتئن بئرةن-ساران جاستاردئ شئعارئپ، اياعئن جةرگة تيگئزبةي ناسيحاتتايدئ كةپ. تئلدةر مةرةكةسئنئث دة كوزدةگةن ماقساتئ سول ما، ايتةؤئر قازاق ءتئلئ شةت ةلدئث ءتئلئ سياقتئ جاتئرقاپ قالادئ ءبئزدئ. جالپئ، تئلدةر مةرةكةسئ دةپ اتالؤئنئث ءوزئ قذلاققا تذرپئدةي ةستئلمةي مة؟ بذل قانداي، قاي تئلدةردئث مةرةكةسئ؟ نةگة قازاق ءتئلئنئث ةمةس؟
باسقا مةملةكةتتةرگة قاراساق، ءتئل ماسةلةسئ جذيةلئ تذردة ءوز شةشئمئن تاؤئپ جاتقانداي كورئنةدئ. بذل جاعدايدا ذنةمئ كورشئلةس جاتقان ةلدئث تاجئريبةسئنة سذيةنبةسكة لاج جوق. ماسةلةن، ءبئز ءجيئ تئلگة تيةك ةتةتئن قئرعئزستاندا بةيرةسمي ذيئمداردئث كةيبئرئ ورئس تئلئندة اقپارات تاراتؤدان باس تارتتئ. جاقئندا مةملةكةتتئك ءتئل كذنئ مةرةكةسئن اتاپ ءوتؤ شاراسئنا بايلانئستئ وتكةن باسپاءسوز ماسليحاتئنئث ذيئمداستئرؤشئلارئ ورئس تئلئندة سويلةؤگة قارسئلئق ءبئلدئردئ.
كةيبئر جؤرناليستةر ورئس تئلئندة اقپارات بةرؤئن وتئنسة دة، ذيئمداستئرؤشئ توپ: «قئرعئزستاننئث ءاربئر ازاماتئ مةملةكةتتئك ءتئلدئ ءبئلؤئ كةرةك. بذل وسئندا وتئرعاندارعا دا قاتئستئ...» دةگةندئ كةسئپ ايتتئ.
ال ةستون بيلئگئ ورئستئلدئلةردئث ءبئلئم ذيالارئندا ساباق بةرؤئنة تئيئم سالؤعا كئرئسكةنئنة كوپ بولعان جوق. ءبئلئم جانة عئلئم مينيسترلئگئنئث ذسئنئسئ بويئنشا قابئلدانعان شةشئم قولدانئسقا ةنئپ تة كةتتئ.
ةستونيادا جاثا وقؤ جئلئنان باستاپ ورئس مةكتةپتةرئندةگئ 10-12-سئنئپ پاندةرئنئث 60 پايئزئ ةستون تئلئندة وقئتئلاتئن بولادئ.
ال كةيبئر ورئستئلدئلةر كوپ وقيتئن گيمنازيالار ازئرگة ورئس تئلئنة قئسئم جاساماؤئن سذرانسا دا، جاعداي تذك وزگةرگةن جوق. وعان ءتئپتئ تاللين اكئمشئلئك سوتئ دا رذقسات بةرمةدئ. تاللين أيسة-مةرئ ميحايل كئلأارت ورئستئلدئلةردئث قذقئعئن شةكتةؤگة بولمايتئنئن ايتئپ، بذل ماسةلةنئ ةؤروپالئق سوتقا جةتكئزؤگة دايئن ةكةنئن جةتكئزدئ. ءبئراق ةستون بيلئگئ العان بةتئنةن قايتپايتئنئن سوت پروسةسئندة انئق ءبئلدئردئ.
22 - قئركذيةك تئلدةر مةرةكةسئ. بذل كذندئ تاعئ دا ادةتتةگئدةي جالاؤلاتئلعان شارالارمةن وتكئزدئ. ءبئراق ونئث مةملةكةتتئك ءتئل - قازاق ءتئلئنئث تاسئن ورمةلةتؤگة قانشالئقتئ ذلةس قوسئپ جاتقانئن قازئرگئ جاعدايدان انئق اثعارؤعا بولادئ.
دينارا مئثجاسار قئزئ، «تذركئستان»