شةتةلدئكتةر قازاق سابيلةرئنة نةگة قذمار؟
استانا. 24 - قئركذيةك. قازاقپارات - داؤ ءورشئپ بارادئ. ةكئ جاقتا قاسارئسئپ قالعان.
رؤلاس قئز بةن جئگئت. ءوز دةگةندةرئنةن قايتار ةمةس.
«جةتئ اتاعا تولماي توي بولمايدئ»
ةكئ جاقتئث دا ذسئنئسئ تئثدالدئ، تالقئلاندئ ةندئ مئنة، ءبئر ءباتؤاعا كةلمةي قئرقئسئپ جاتقانئ. قالئثدئقپةن كذيةؤ جئگئتتئث اكة-شةشةسئ و باستان ءبئرئن-ءبئرئ تانئسئمةن-اق، بئرئگئپ ءبئر جاققا شئققان.
كوزگة سذيةلئدةي بولعان ةكئ جاس تا تئعئرئققا تئرةلئپ، ءوز ايتقاندارئنان بذرئلار ةمةس.
بذل جيئنعا ةكئ جاقتان دا ذلكةن اقساقالدار كئرئستئ.
اثگئمة بئلاي ءوربيدئ. ذيلةنؤگة بةل بؤعان ةكئ جاس ماحاببات بؤئمةن ماس بولئپ ءجذرئپ، ءوز رؤلارئن سذراؤدئ ذمئتقان.
قذدالاسا كةلگةن ذلكةندةرئ سوثئنان ءبئلئپ ساندارئن سوعؤدا ةدئ. ارالارئ توعئز اتاعا ةندئ جةتكةن ةكئ جاس جةتئ اتادان اسقاندارئن ايتئپ جاتسا، ةكئ جاقتئث ذلكةندةرئ رؤدئث بولئنبةگةنئن، ماسةلةنئث باسئن قازئردةن اشئپ الماسا «باسقا جاستارعا قانداي ذلگئ تاربية بةرمةكپئز»، دةپ كةلئسئمگة كةلةر ةمةس.
اقئرئ سوثعئ نذكتة قويئلدئ.
ةكئ جاس ءوز دةگةندةرئن ورئنداپ قوسئلدئ.
بذل ءبئر عانا مئسال. قاراپ وتئرساق، جةتئ اتاعا دةيئن تؤئستئق قاتئناستارئن ذزبةي، جةتئ اتاعا جةتپةي قوسئلعانداردئ قاتال جازالاؤ قازاق ةلئندة عانا بار. ال قازئرشة جالپئ بذل ءداستذر قازاققا قايدان كةلگةن؟
«تذقئم قؤالاعان اؤرؤعا ةم جوق» ...
ةرتةدة ءاز جانئبةك حان ةلگة اتئ شئققان ةمشئ ءو.تئلةؤقابئل ذلئن شاقئرئپ الئپ: «قانداي دةرتكة داؤا جوق» دةپ سذراعان ةكةن. سوندا ةمشئ «تذقئم قؤالاعان اؤرؤعا ةم جوق» دةپ جاؤاپ قاتقان ةكةن.
«ونئث الدئن الؤعا بولا ما» دةگةندة ةمشئ: جةتئ اتاعا دةيئن قئز الئسپاؤ، دةپتئ» مئنة، سول ءاز جانئبةك حاننئث داؤئرئنةن جةتئ اتاعا تولماي قئز الئسقانداردئ قاتاث جازالاؤ تؤرالئ زاث قابئلدانعان.
ادامزات بالاسئندا قازاق ذلتئنان باسقا جذرتتاردا جةتئ اتاعا تولماي قئز الئسپاؤ ذعئمئن كةزدةستئرةمئز.
كورشئلةس قئرعئز ةلئندة ءتورت اتادان كةيئن قئز الئسئپ قذدالاسئپ، قذداندالئ بولا بةرةدئ. ال ةؤروپالئق اقسذيةكتةردةن شئققان كارول تذقئمدارئ بولسا ءوزارا ءبئر اتادان تؤعان نةمةرةلةس اعايئنداردئ ذيلةندئرة بةرگةن، تذقئمئمئز قاراعا قور بولماسئن دةپ.
ال وسئ تؤئستاس ادامداردئث قانئنان جاراتئلعان جانداردئث كوبئسئ داؤئن سيندرومئ گةموفيليا سئندئ جازئلماس دةرتپةن اؤئرعانئ تاريحتان ءمالئم.
قازئرگئ مةديسينا دالةلدةگةندةي جةتئ اتاعا تولماي قئز الئسؤ تذقئم قؤلايتئن، پسيحونةأرولوگيالئق اؤرؤلاردئث تؤدئرؤئنا سةپ بولادئ ةكةن. مذنئ ةرتةدةن بئلگةن بابالارئمئز ذرپاقتئث ساؤلئعئن و باستان ويلاعان.
«جاثا رؤ كةرةك پة، الدة جوق پا؟...»
قازئرگئ قازاق رؤلارئ جةتئ ةمةس، ون، ون بةس اتادان اسئپ بارادئ. بذرئندارئ قازاق جذرتئ جةتئ اتادان اسقاننان كةيئن جاثا رؤ بولئستئق، ءوز الدئمئزعا ةل بولئستئق دةپ بوز بيةنئ شالا وتئرئپ ذلكةن اقساقالداردئث باتاسئمةن ءباتؤاسئ ارقئلئ جاثا رؤ شاثئراق كوتةرئپ، كةشةگئ وؤلاستارئنان قئز الئسؤدئ باستايتئن.
سول ءداستذر بذگئندة قادا، ءبئرئن-ءبئرئ تانئماي، بئلمةي ذيلةنگةن جاستاردئث وبالئ كئمگة؟
جاسئراتئنئ جوق، قازئر بارلئق رؤ-تايپالاردئث اقساقالدارئ ، اقساقالدار القاسئ قور سةكئلدئ ذيئمدارئ بار.
الايدا ولار جئل سايئن اتالارئنا اس بةرئپ، كةسةنة تذرعئزؤ، ةسكةرتكئش قويئپ، شةجئرة جيناؤمةن عانا شةكتةلئپ جةتئ اتادان كةيئن قئز الئسؤ، الدة الئسپاؤ، جاثا رؤدئ بولةك شئعارؤ تؤراسئندا جاق اشپاؤدا.
قازئر ءبئر ماقتانسا، وسئنئسئمةن ماقتاناتئن. بالا بالاعئنان اعئپ جاتقان افريكاعا قاراماي، ءبئزدئث سابيلةرگة نةلئكتةن قذمار دةيمئز شةتةلدئكتةر.
ذلتئمئزدئث تذتاستئعئن ساقتاپ تةكتئلئكتئث ءبئر ذشئ وسئ قان تازالئعئ دةسةك، جةتئ اتادان اسقان رؤ اتالارئ تؤئستئق قاتئناستارئن ذزبةي جالعاستئرؤئ ءتيئس-اق.
قازاقتئث رؤعا ءبولئنؤئ سوناؤ تذركئقئپشاق قاعاناتئ باستاؤ الادئ. كانليؤ، ارگؤن تايپالارئ دةربةس ةل دارةجةسئنة دةيئن جةتكةن.
ءتذرلئ شاپقئنشئلئقتار بئرئكتئرئپ قازاق ةلئن دذنيةگة اكةلسة دة تايپا، رؤلئق قوعام جويئلعان جوق.
بذنئث ءبئر دالةلئ كةث-بايتاق قازاقستاننئث وثتذستئك ايماقتارئندا ذلئ ءجذز قونئستانسا، باتئس ايماقتارئندا كئشئ ءجذز، شئعئستا ارعئن، نايماندار جايلاعان. وسئعان قاراماستان، ةرتةدة قازاق ةلئ قالئثدئقتئ اؤئل توثئرةگئنةن ةمةس، اتقا وتئرئپ ايلاپ، جئلداپ ةل ارالاپ كةيدة قئرعئز اسئپ كةتئپ جان-جارئن اكةلئپ جاتاتئن.
جاستارئمئز قاتةلئككة ذرئنباس ءذشئن نة ئستةؤ كةرةك، بذگئندةرئ ون، ون بةس اتادان اسئپ بارا جاتقان رؤلارعا جةكة وتاؤ بولئپ، جةكة رؤعا ءبولئنؤئن جوعارئداعئ رؤ باسئلارئ عانا ةمةس، وكئمةت تاراپئنان كوثئل بولئنسة، جاستارئمئز ذلگئ بولار ةدئ-اؤ.
جاهاندانئپ كةلة جاتقان مئنا الماعايئپ زاماندا اتالاس تؤئس تذگئلئ جاقئن نةمةرةلةردئ، ارالاسؤئ سيرةپ بارادئ. سونداي- اق مةكتةپ باعدارلاماسئنا وسئ تةكپةن شةجئرةگة قاتئستئ ساباقتار وتكئزئلسة ، قذپ بولار ما ةدئ؟
ةؤروپانئث اعايئندارئنا ذيلةنة بةرةتئن سوراقئ ءادةت-عذرپئ ازئرگة ةنبةي تذرعاندا بذل ساؤاپتئ دا جاؤاپتئ ءئس بولارئ ءسوزسئز. تاعئ ءبئر ءتذيئندئ ماسةلة - قازاق ذعئمئندا ادام بويئنداعئ فيزيولوگيالئق جانة مئنةز-قذلقئ ةرةكشةلئكتةرئ اتا-اكة جاعئنان بةرئلةدئ دةگةن سةنئم قالئپتاسقان.
ال شةشة جاعئنان تؤعان بولةلةردئث وتاؤ قذرعانئنا اسا ءمان بةرئلمةيدئ. رةسةيدة قذرئلعان تةكتولوگيا اكادةمياسئندا اكة-شةشةنئث قانئنان بةرئلةتئن گةنةتيكاسئ بئردةي رول اتقاراتئندئعئن العا تارتؤدا.
دةمةك، بذل دةگةنئمئز انا دا، اكة دة جةتئ اتاعا تولتئرئپ بارئپ قئز الئپ، قئز بةرؤدئ، كةلئن الئپ، كةلئن ءتذسئرؤدئ مةثزةپ تذر دةمةسكة شارا جوق...
ايدا قوجامبةتوأا، «ايقئن»
استانا. 24 - قئركذيةك. قازاقپارات - داؤ ءورشئپ بارادئ. ةكئ جاقتا قاسارئسئپ قالعان.
رؤلاس قئز بةن جئگئت. ءوز دةگةندةرئنةن قايتار ةمةس.
«جةتئ اتاعا تولماي توي بولمايدئ»
ةكئ جاقتئث دا ذسئنئسئ تئثدالدئ، تالقئلاندئ ةندئ مئنة، ءبئر ءباتؤاعا كةلمةي قئرقئسئپ جاتقانئ. قالئثدئقپةن كذيةؤ جئگئتتئث اكة-شةشةسئ و باستان ءبئرئن-ءبئرئ تانئسئمةن-اق، بئرئگئپ ءبئر جاققا شئققان.
كوزگة سذيةلئدةي بولعان ةكئ جاس تا تئعئرئققا تئرةلئپ، ءوز ايتقاندارئنان بذرئلار ةمةس.
بذل جيئنعا ةكئ جاقتان دا ذلكةن اقساقالدار كئرئستئ.
اثگئمة بئلاي ءوربيدئ. ذيلةنؤگة بةل بؤعان ةكئ جاس ماحاببات بؤئمةن ماس بولئپ ءجذرئپ، ءوز رؤلارئن سذراؤدئ ذمئتقان.
قذدالاسا كةلگةن ذلكةندةرئ سوثئنان ءبئلئپ ساندارئن سوعؤدا ةدئ. ارالارئ توعئز اتاعا ةندئ جةتكةن ةكئ جاس جةتئ اتادان اسقاندارئن ايتئپ جاتسا، ةكئ جاقتئث ذلكةندةرئ رؤدئث بولئنبةگةنئن، ماسةلةنئث باسئن قازئردةن اشئپ الماسا «باسقا جاستارعا قانداي ذلگئ تاربية بةرمةكپئز»، دةپ كةلئسئمگة كةلةر ةمةس.
اقئرئ سوثعئ نذكتة قويئلدئ.
ةكئ جاس ءوز دةگةندةرئن ورئنداپ قوسئلدئ.
بذل ءبئر عانا مئسال. قاراپ وتئرساق، جةتئ اتاعا دةيئن تؤئستئق قاتئناستارئن ذزبةي، جةتئ اتاعا جةتپةي قوسئلعانداردئ قاتال جازالاؤ قازاق ةلئندة عانا بار. ال قازئرشة جالپئ بذل ءداستذر قازاققا قايدان كةلگةن؟
«تذقئم قؤالاعان اؤرؤعا ةم جوق» ...
ةرتةدة ءاز جانئبةك حان ةلگة اتئ شئققان ةمشئ ءو.تئلةؤقابئل ذلئن شاقئرئپ الئپ: «قانداي دةرتكة داؤا جوق» دةپ سذراعان ةكةن. سوندا ةمشئ «تذقئم قؤالاعان اؤرؤعا ةم جوق» دةپ جاؤاپ قاتقان ةكةن.
«ونئث الدئن الؤعا بولا ما» دةگةندة ةمشئ: جةتئ اتاعا دةيئن قئز الئسپاؤ، دةپتئ» مئنة، سول ءاز جانئبةك حاننئث داؤئرئنةن جةتئ اتاعا تولماي قئز الئسقانداردئ قاتاث جازالاؤ تؤرالئ زاث قابئلدانعان.
ادامزات بالاسئندا قازاق ذلتئنان باسقا جذرتتاردا جةتئ اتاعا تولماي قئز الئسپاؤ ذعئمئن كةزدةستئرةمئز.
كورشئلةس قئرعئز ةلئندة ءتورت اتادان كةيئن قئز الئسئپ قذدالاسئپ، قذداندالئ بولا بةرةدئ. ال ةؤروپالئق اقسذيةكتةردةن شئققان كارول تذقئمدارئ بولسا ءوزارا ءبئر اتادان تؤعان نةمةرةلةس اعايئنداردئ ذيلةندئرة بةرگةن، تذقئمئمئز قاراعا قور بولماسئن دةپ.
ال وسئ تؤئستاس ادامداردئث قانئنان جاراتئلعان جانداردئث كوبئسئ داؤئن سيندرومئ گةموفيليا سئندئ جازئلماس دةرتپةن اؤئرعانئ تاريحتان ءمالئم.
قازئرگئ مةديسينا دالةلدةگةندةي جةتئ اتاعا تولماي قئز الئسؤ تذقئم قؤلايتئن، پسيحونةأرولوگيالئق اؤرؤلاردئث تؤدئرؤئنا سةپ بولادئ ةكةن. مذنئ ةرتةدةن بئلگةن بابالارئمئز ذرپاقتئث ساؤلئعئن و باستان ويلاعان.
«جاثا رؤ كةرةك پة، الدة جوق پا؟...»
قازئرگئ قازاق رؤلارئ جةتئ ةمةس، ون، ون بةس اتادان اسئپ بارادئ. بذرئندارئ قازاق جذرتئ جةتئ اتادان اسقاننان كةيئن جاثا رؤ بولئستئق، ءوز الدئمئزعا ةل بولئستئق دةپ بوز بيةنئ شالا وتئرئپ ذلكةن اقساقالداردئث باتاسئمةن ءباتؤاسئ ارقئلئ جاثا رؤ شاثئراق كوتةرئپ، كةشةگئ وؤلاستارئنان قئز الئسؤدئ باستايتئن.
سول ءداستذر بذگئندة قادا، ءبئرئن-ءبئرئ تانئماي، بئلمةي ذيلةنگةن جاستاردئث وبالئ كئمگة؟
جاسئراتئنئ جوق، قازئر بارلئق رؤ-تايپالاردئث اقساقالدارئ ، اقساقالدار القاسئ قور سةكئلدئ ذيئمدارئ بار.
الايدا ولار جئل سايئن اتالارئنا اس بةرئپ، كةسةنة تذرعئزؤ، ةسكةرتكئش قويئپ، شةجئرة جيناؤمةن عانا شةكتةلئپ جةتئ اتادان كةيئن قئز الئسؤ، الدة الئسپاؤ، جاثا رؤدئ بولةك شئعارؤ تؤراسئندا جاق اشپاؤدا.
قازئر ءبئر ماقتانسا، وسئنئسئمةن ماقتاناتئن. بالا بالاعئنان اعئپ جاتقان افريكاعا قاراماي، ءبئزدئث سابيلةرگة نةلئكتةن قذمار دةيمئز شةتةلدئكتةر.
ذلتئمئزدئث تذتاستئعئن ساقتاپ تةكتئلئكتئث ءبئر ذشئ وسئ قان تازالئعئ دةسةك، جةتئ اتادان اسقان رؤ اتالارئ تؤئستئق قاتئناستارئن ذزبةي جالعاستئرؤئ ءتيئس-اق.
قازاقتئث رؤعا ءبولئنؤئ سوناؤ تذركئقئپشاق قاعاناتئ باستاؤ الادئ. كانليؤ، ارگؤن تايپالارئ دةربةس ةل دارةجةسئنة دةيئن جةتكةن.
ءتذرلئ شاپقئنشئلئقتار بئرئكتئرئپ قازاق ةلئن دذنيةگة اكةلسة دة تايپا، رؤلئق قوعام جويئلعان جوق.
بذنئث ءبئر دالةلئ كةث-بايتاق قازاقستاننئث وثتذستئك ايماقتارئندا ذلئ ءجذز قونئستانسا، باتئس ايماقتارئندا كئشئ ءجذز، شئعئستا ارعئن، نايماندار جايلاعان. وسئعان قاراماستان، ةرتةدة قازاق ةلئ قالئثدئقتئ اؤئل توثئرةگئنةن ةمةس، اتقا وتئرئپ ايلاپ، جئلداپ ةل ارالاپ كةيدة قئرعئز اسئپ كةتئپ جان-جارئن اكةلئپ جاتاتئن.
جاستارئمئز قاتةلئككة ذرئنباس ءذشئن نة ئستةؤ كةرةك، بذگئندةرئ ون، ون بةس اتادان اسئپ بارا جاتقان رؤلارعا جةكة وتاؤ بولئپ، جةكة رؤعا ءبولئنؤئن جوعارئداعئ رؤ باسئلارئ عانا ةمةس، وكئمةت تاراپئنان كوثئل بولئنسة، جاستارئمئز ذلگئ بولار ةدئ-اؤ.
جاهاندانئپ كةلة جاتقان مئنا الماعايئپ زاماندا اتالاس تؤئس تذگئلئ جاقئن نةمةرةلةردئ، ارالاسؤئ سيرةپ بارادئ. سونداي- اق مةكتةپ باعدارلاماسئنا وسئ تةكپةن شةجئرةگة قاتئستئ ساباقتار وتكئزئلسة ، قذپ بولار ما ةدئ؟
ةؤروپانئث اعايئندارئنا ذيلةنة بةرةتئن سوراقئ ءادةت-عذرپئ ازئرگة ةنبةي تذرعاندا بذل ساؤاپتئ دا جاؤاپتئ ءئس بولارئ ءسوزسئز. تاعئ ءبئر ءتذيئندئ ماسةلة - قازاق ذعئمئندا ادام بويئنداعئ فيزيولوگيالئق جانة مئنةز-قذلقئ ةرةكشةلئكتةرئ اتا-اكة جاعئنان بةرئلةدئ دةگةن سةنئم قالئپتاسقان.
ال شةشة جاعئنان تؤعان بولةلةردئث وتاؤ قذرعانئنا اسا ءمان بةرئلمةيدئ. رةسةيدة قذرئلعان تةكتولوگيا اكادةمياسئندا اكة-شةشةنئث قانئنان بةرئلةتئن گةنةتيكاسئ بئردةي رول اتقاراتئندئعئن العا تارتؤدا.
دةمةك، بذل دةگةنئمئز انا دا، اكة دة جةتئ اتاعا تولتئرئپ بارئپ قئز الئپ، قئز بةرؤدئ، كةلئن الئپ، كةلئن ءتذسئرؤدئ مةثزةپ تذر دةمةسكة شارا جوق...
ايدا قوجامبةتوأا، «ايقئن»