نةشة جاستا تذرمئس قذرعان ءجون؟
استانا. 20 - قئركذيةك. قازاقپارات - ةلوردادا ةرتة تذرمئس قذرؤعا قارسئ كونفةرةنسيا ءوتتئ.
جالپئ، «بةيبئتشئلئك جانة كةلئسئم» سارايئندا ذيئمداستئرئلعان بذل حالئقارالئق جيئننئث قامتئعان تاقئرئپ اياسئ كةث بولدئ:
«ورتالئق ازيا جانة كاأكاز ةلدةرئندة جاسوسپئرئم قئزدارعا قاتئستئ زورلئق-زومبئلئقتئ، ةرتة جانة ءماجبذرلئ نةكةلةردئ بولدئرماؤ» دةگةن اتاؤدئ ارقاؤ ةتتئ.
ءبئراق سونئث ئشئندة، اسئرةسة تاقئرئپتئث ةكئنشئ بولئگئ قئزؤ پئكئرتالاس پةن قئزئعؤشئلئق تؤدئرعان.
ةرتة وتاؤ قذرؤ ماسةلةسئ ساراپشئلاردئ ةكئگة جارئپ وتئر.
ورتالئق ازيا جانة كاأكاز ةلدةرئ بويئنشا يؤنفپا سؤبوثئرلئك كةثسةسئنئث ديرةكتورئ نيكولاي بوتةأ ةرتة جاستاعئ نةكةنئث قئز بالانئ بالالئقتان ايئراتئندئعئن، ءبئلئم الؤئنا كةدةرگئ بولاتئنئن، كذيةؤئ مةن ةنةسئ، نة ونئث تؤئستارئ تاراپئنان قورلئق پةن وزبئرلئق كورؤئ قاتةرئنئث ارتتئراتئنئن، بويجةتكةننئث دةنساؤلئعئنا قاؤئپ توندئرةتئنئن قايتالاؤمةن كةلةدئ.
ب ذ ذ-نئث بالالار قورئنئث وكئلئ دجؤن كؤكيتا بالالار نةكةسئنئث ول قئزدئ بالالئق شاقتان ايئرئپ قانا قويماي، سونداي-اق ونئث قوعامنان وقشاؤلانؤئنا، بوستاندئعئن جوعالتؤئنا اكةلئپ سوقتئرؤئ مذمكئندئگئن، ونئث وزئنة-ءوزئ قول جذمساؤئ ئقتيمالدئعئن ايتادئ.
قولدا بار دةرةككة جذگئنسةك، ءاربئر 20-قازاقستاندئق قئز بالا 16-19 جاستا زاثدئ نةكةگة تذرئپ ذلگةرةدئ ةكةن.
تةك الماتئ وثئرئندة عانا باليعاتقا تولماي-اق كذيةؤگة شئققان قئزداردئث سانئ ءجذز مئثعا جةتئپ جئعئلاتئن كورئنةدئ.
حالقئ تئعئز تذراتئن، اؤئلدئق جةرلةرئ كوپ وثئرلةردة بذل كورسةتكئش بذدان اسئپ تذسپةسة، كةم تذسپةيدئ. بئلتئرعئ جئلعئ دةرةك بويئنشا جاسوسپئرئمدةر نةكةسئ اقمولا، ماثعئستاؤ جانة وثتذستئك قازاقستان وبلئستارئندا ةث كوپ تئركةلگةن.
وسئعان بايلانئستئ ءتئپتئ بئرئككةن ذلتتار ذيئمئنئث ءوزئ قازاقستاندئقتاردئ بالالار نةكةسئن بولدئرماؤعا جانة قئزدار قذقئعئن قورعاؤعا شاقئرئپتئ. ويتكةنئ ب ذ ذ قورئ (يؤنفپا) ساراپشئلارئنئث تذجئرئمئنشا، بالالار نةكةسئ «ادام قذقئقتارئن جانة بالا قذقئقتارئن بذزؤ» بولئپ تابئلادئ.
ال قازاقستان زاثناماسئ بويئنشا 18-گة جاسئ جةتپةگةن بارلئق قازاقستاندئقتار بالا بولئپ تانئلادئ. ذلتتئق زاثناما قذرمةتتةؤگة تذرارلئق سةبةپتةرئ بولسا عانا 16 جاستا ذيلةنؤگة نة تذرمئس قذرؤعا رذقسات ةتةدئ. وسئدان رةسمي نةكةگة تذرماعان، ءبئراق ءدئني نةكةلةرئن قيعئزعان قازاقستاندئقتار دا بار بولؤئ ئقتيمال.
حالئقارالئق ساراپشئلار قئزدئ ةرتة كذيةؤگة بةرؤ تةك سالت-داستذرلةرمةن عانا ةمةس، سونداي-اق الةؤمةتتئك جاعدايمةن، ياعني كةدةيشئلئكپةن بايلانئستئ بولؤئ مذمكئن دةپ قاؤئپ قئلادئ.
قاراپايئم تئلمةن ايتقاندا، قيئن جاعدايدان قذتئلؤ ءذشئن بازبئرةؤلةر جاس قئزئن باي، بيلئكتئ ادامعا بةرؤئ عاجاپ ةمةس.
ءبئراق باسقا ذستانئمدئ ذستاناتئن ساراپشئلار (بذلار نةگئزئنةن، قازاقستاندئق نةمةسة وسئنداي سالت ساقتالعان ةلدةردئث ةكسپةرتتةرئ) كةرئسئنشة، قئز بالالارعا 14 جاستان تذرمئس قذرؤعا رذقسات ةتؤدئ ءجون سانايدئ. مذنداي رذقسات سولتذستئك كورشئمئزدة بار دةسةدئ.
بذلاردئث العا تارتاتئن باستئ ءبئر دالةل-دايةكتةمةسئ: «ةگةر جاس قئز ةكئقابات بولئپ قالسا، وندا جالعئز قالعاندادا، پروبلةمالاردئث وراسان زور اؤقئمئنا دؤشار بولادئ». ياعني وعان قولداؤ كورسةتةر ةر كةرةك.
ستاتيستيكا قازاقستاندئق جاس قئزداردئث جذكتئ بولئپ قالعاندا، نةگئزئنةن ابورتتئ (تذسئك جاساتؤدئ) تاثدايتئنئن كورسةتئپ وتئر. بذل كةساپات قازاقستاندا قاؤئپتئ اؤقئمدارعا جةتتئ.
ويتكةنئ سوثعئ زةرتتةؤلةر قازاقستاندئق قئز بالالاردئث سةكسؤالدئ ءومئردئ ةرتة باستايتئندئعئن كورسةتئپ وتئر. ولاردئث كوبئ 14-15 جاستا-اق العاش رةت توسةك ءلاززاتئن تاتئپ كورةدئ ةكةن. وسئ جةردة قازاقستان جاستارئنئث اراسئنداعئ «كونتراسةپتيأتيكالئق مادةنيةتتئث» تومةندئگئ ءوز «ناتيجةسئن» بةرؤدة: باليعاتقا جةتپةي، اياعئ اؤئر بولئپ قالعان قئزدار سانئ ارتؤدا ةكةن. وسئدان ساراپشئلار ماسةلةنئ شةشؤدئث ءبئر جولئ رةتئندة ةرتة نةكةگة تئيئم سالماؤدان كورئپ وتئر.
ارينة، سايئپ كةلگةندة ءاربئر ادام بذل ماسةلةگة قاتئستئ ءوز بايلامئن ذستانادئ، قالاي جاساؤ كةرةكتئگئن جاعدايعا قاراي وتئرئپ، ءوزئ شةشةدئ.
«قازاقستان - 2050» ستراتةگياسئندا قئز بالالاردئث تاربيةسئنة جةكة تاراؤ ارنالعان: «ةث الدئمةن، ءبئز قئزدارئمئزدئث تاربيةسئنة كوپ كوثئل بولؤئمئز كةرةك. ولار - بولاشاق جار، بولاشاق انا، شاثئراقتئث شئراقشئلارئ» دةلئنگةن ةلئمئزدئث باستئ دامؤ باعدارلاماسئندا.
«حالقئمئز «قئزدئث جولئ جئثئشكة» دةگةنگة ةرةكشة ءمان بةرئپ ايتادئ. بويجةتكةننئث جولئ، قئزدئث جولئ - قئلداي، ونئ ذزؤگة بولمايدئ. بويجةتكةن، ايةل زاتئ ءاردايئم ءبئزدئث قوعامنئث تةث قذقئلئ مذشةسئ، ال انا - ونئث ةث ارداقتئ تذلعاسئ بولدئ. ءبئز ايةل زاتئنا - اناعا، جارعا، قئزعا دةگةن قاپئسئز قذرمةتتئ قايتا ورالتؤعا ءتيئسپئز» دةپ مئندةت قويدئ ةلباسئ ستراتةگيادا.
حالئقارالئق كونفةرةنسياعا پارلامةنت اتئنان قاتئسقان ءماجئلئس دةپؤتاتئ مايرا ايسينا بالالار نةكةسئنة قارسئ ةكةندئگئن جةتكئزدئ: «وركةنيةتتئ قوعامداردا دا بايقالئپ جذرگةن بالالار نةكةسئ فاكتئلةرئ نةمةن بايلانئستئ بولؤئ مذمكئن؟» دةگةن سذراققا اركئم ءارقالاي جاؤاپ بةرةدئ. ساراپشئلاردئث بئرةؤلةرئ وسئنئث سةبةبئن قالئپتاسقان ءداستذرلئ الةؤمةتتئك-مادةني عذرئپپةن بايلانئستئرسا، ةكئنشئلةرئ بذل قذبئلئس كةدةيشئلئككة، ءبئلئم دةثگةيئنة، سونداي-اق اؤئلدئق جةردة تذرعاندئعئنا بايلانئستئ دةيدئ.
قالاي بولعاندا دا مذنداي قذبئلئستئث سالدارئنان بةيكذنا بالالار زارداپ شةگئپ، ولاردئث جةكة دةنساؤلئعئنا زيان كةلةدئ.
كذشپةن قيئلاتئن نةكةدةن جاسوسپئرئمدةردئث ءوز-وزئنة قول جذمساؤئ سةكئلدئ قايعئلئ وقيعالار بولئپ جاتادئ» دةگةن دةپؤتات قازاقستاندا قئز الئپ قاشؤعا، كذشتةپ ةرتة نةكة قيدئرؤعا تئيئم سالئنعاندئعئن ةسكة سالدئ. ونئث بايلامئنشا، بالالار قذقئن قورعاؤ ماسةلةسئنة مةملةكةت جالپئ ذلتتئق باسئمدئق بةرئپ وتئر.
ةلدوس سةنباي، «ايقئن»