اتاقتان باس تارتقان اتاقتئلار
ستانا. 19 - قئركذيةك. قازاقپارات - ادام بالاسئنئث تابيعاتئ، مئنةز-قذلقئ ءارتذرلئ. ماسةلةن، بئرةؤ ماداققا قذمارتئپ، بار كذش-جئگةرئن اتئن شئعارؤعا جذمساسا، ةندئ ءبئرئ اتاق-داثققا مذلدة قذشتار ةمةس.
«جاماندار «جاقسئمئن» دةپ ايقايلايدئ، جاقسئلار جاقسئلئعئن ايتا المايدئ» دةمةكشئ، ومئردة ءتذرلئ جاعدايلار بولئپ تذرادئ. ماسةلةن، ذلكةن اتاق پةن مول قاراجاتتان باس تارتقان، ماداق ءذشئن ةمةس، عئلئم ءذشئن ةثبةك ةتكةن جاندار ومئردة كوپ.
ةرتة ءبئر زامانداردا كوس ارالئنئث بالئقشئلارئ تةثئزدةن التئننان جاسالعان كةرةمةت ءذش تاعاندئ ئدئس تاؤئپ الادئ. ةسكئ گرةك ةلئندة مذنداي ئدئستار - دئني مةرةكةلةردئث تذسئندا وتةتئن بايگةدة وزئپ شئققان جةثئمپازدارعا بةرئلةتئن ماراپات رةتئندة جذرگةن. توپتان وزعان جذيرئكتةر بذل ئدئسقا وزدةرئ قذلشئلئق ةتةتئن قذدايلاردئث ءبئرئنئث ةسئمئن جازئپ، ةرةكشة قاسيةتتئ دذنية رةتئندة ذستاعان-مئس. ءتئپتئ مذنداي دذنيةلةر سول زامانداعئ اقئندار جارئسئندا دا باس جذلدةگة بةرئلئپ وتئرعان دةگةن اثئز بار.
مئنة، سول تةثئز تذبئنةن تابئلعان قازئنانئ ءبئر ساؤةگةي گرةكيانئث ةث دانا ادامئنا بةرؤدئ تاپسئرادئ. سودان بالئقشئلار ميلةت قالاسئندا تذراتئن فيلوسوف ءارئ ماتةماتيك فالةسكة اپارئپ بةرةدئ. ءوزئن بذل اتاققا لايئق ةمةس دةپ تاپقان ويشئل التئن ئدئستئ بيانتقا بةرئپ جئبةرةدئ. ول دا ءبئزدئث زامانئمئزعا دةيئنگئ عاسئرلاردا ءومئر سذرگةن ويشئلدئث ءبئرئ. بيانت ءوز كةزةگئندة بذل قذرمةتتةن باس تارتئپ، سئيدئ ميتيلةن قالاسئنئث داناگويئ پيتتاكقا جئبةرةدئ. ول بولسا، ئدئستئ ليندوس قالاسئندا تذراتئن ويشئل كلةوبؤلعا جئبةرةدئ. كلةوبؤل بذل قذرمةتكة سول كةزدة بيلةؤشئ بولعان پاتشا پةرياندردئ لايئق دةپ تاؤئپ، سوعان بةرةدئ. تاريحتا قاتال دا داناگوي بيلةؤشئ رةتئندة قالعان پةرياندر ءذش تاعان ئدئستئ اقئن حيلونعا تارتؤ ةتةدئ. حيلون بولسا مذنئ ءوزئنئث ارئپتةسئ، ساياساتكةر سولونعا بةرةدئ. وسئنشا ويشئلدئ ارالاپ قايتقان التئن ئدئس ءتذپتئث-تذبئندة فالةستئث وزئنة قايتئپ كةلگةن ةكةن. سوندا عانا فالةس ئدئستئ قابئل الئپ، سئرتئنا: «بذل ئدئستئ اپپولون قذدايئنا ةلليندئكتةر ةكئ مارتة اقئلدئ دةپ تاپقان فالةس ارنايدئ» دةگةن سوزدةردئ جازئپ، دةلفئ قالاسئنا جئبةرگةن ةكةن. ءيا، تةرةث ويلايتئن اقئل يةلةرئنة تان قئلئق. فالةس سوندئقتان دا «ويشئلداردئث اتاسئ» سانالادئ. ةسكئ زاماننئث «جةتئ ويشئلئ» تؤرالئ اثئز دا وسئدان شئقسا كةرةك. قاراپ وتئرساثئز، ويشئلداردئث ةشقايسئسئ دا بذل اتاققا ماستانئپ، ئدئستئ وزئنة مةنشئكتةپ الماعان. ءبئراق سوعان قاراماستان، ولاردئث تاريحتا اتئ، ارتئندا ءسوزئ قالدئ. ةسئمدةرئ الةمنئث «جةتئ ويشئلدارئنئث» قاتارئندا تذر.
جالپئ، وسئلايشا اتاقتان باس تارتقان عالئمدار كةيئن دة بولعان. ماسةلةن، نوبةل سئيلئعئ 6 رةت كةرئ قايتارئلعان. ونئ ةكئ حيميك، ءبئر دارئگةر عالئم، ةكئ ادةبيةت سالاسئنئث وكئلئ جانة ءبئر ساياساتكةر قابئلداماعان. ءارقايسئسئنئث سةبةبئ ءارتذرلئ. ءبئرئ ساياسي كةلةثسئزدئك سالدارئنان الا الماعان بولسا، ةكئنشئلةرئ جاي عانا بذل اتاققا قئزئقپاعان.
فاشيستةر بيلئگئ تذسئندا گةرمانيادا شةتةلدئك سئيلئقتاردئ الؤعا تئيئم سالئنعان. سول سةبةپتئ دة دارؤمةندةر توثئرةگئندة زةرتتةؤلةر جذرگئزئپ، ذلكةن جاثالئق اشقان حيميك ريحارد كؤن 1938 - جئلئ وزئنة تابئس ةتئلگةن سئيلئقتئ الا الماپتئ. ءدال سول سةبةپپةن 1939 - جئلئ ادولف بؤتةناند تا سئيدان باس تارتؤعا ءماجبذر بولعان. مةديسينا سالاسئنا سئثئرگةن ةثبةگئ ةسكةرئلگةن گةرحارد دوماگكقا دا 1939 - جئلئ نوبةل سئيلئعئ بةرئلةدئ. ءبئراق ول دا بذل اتاقتئ الؤدان جذرةكسئنگةن. ولارعا ماداق قاعازدارئ مةن سئيلئقتار تةك 1947 - جئلئ عانا تابئس ةتئلگةن. ال قاراجاتئ قورعا قايتارئلعان ةكةن.
1958 - جئلئ بذل سئيلئق ادةبيةتتة جذلدئزئ جانعان اقئن بوريس پاستةرناكقا بذيئرادئ. ءبئراق ول دا بذل قذرمةتتةن باس تارتادئ. سةبةبئ ونئث بذل ءذشئن ةلدةن ايدالؤئ دا مذمكئن ةدئ. 1989 - جئلئ شأةد عئلئم اكادةمياسئ ونئث باس تارتؤعا ءماجبذر بولعانئن ةسكةرئپ، سئيلئقتئ اقئننئث ذلئنا تابئس ةتكةن.
بذل اتاقتان ةشكئم ماجبذرلةمةي-اق باس تارتقان امبةباپ ادةبيةتشئ، فيلوسوف - جان پول سارتر. 1964 - جئلئ وزئنة بةرئلگةن سئيلئقتئ قابئل الماؤئنئث سةبةبئن جازؤشئ-دراماتؤرگ ءوزئنئث «مةن نةگة سئيلئقتان باس تارتتئم» دةگةن ةسسةسئندة: «جازؤشئ قانشا ماقتاؤعا لايئق بولسا دا، ءوزئن ينستيتؤتقا اينالدئرؤعا جول بةرمةؤئ كةرةك» دةپ تذسئندئرةدئ. ءيا، ءوزئنئث قاراپايئمدئلئعئن وسئ ئسئمةن دالةلدةگةن جازؤشئنئ حالئق ودان بةتةر قذرمةتتةي تذسپةسة، تابالاعان جوق.
ال 1973 - جئلئ گةنري كيسسيندجةرمةن قاتار نوبةل سئيلئعئن العان أةتنامدئق ساياساتكةر لة دئك تحو دا بذل اتاققا ءوزئن لايئق كورمةپتئ. پاريج بةيبئتشئلئك كةلئسئمئن جاساؤعا اتسالئسقانئ ءذشئن بةرئلئپ وتئرعان سئيلئقتان «بذل كةلئسئم ةلئمدةگئ اسكةري قيمئلداردئث توقتاؤئنا ةش كومةگئن تيگئزة الماي وتئر» دةگةندئ ايتئپ باس تارتقان. اتالمئش قذجات نةگئزئندة ةلئندة «جاساندئ بةيبئتشئلئك» ورناعانئنا قاتتئ نالئعان ساياساتكةردئث بذل ءئسئن قذپتاؤعا بولادئ.
وسئ نوبةل سئيلئعئنان كةم تذسپةيتئن ماتةماتيكتةرگة بةرئلةتئن فيلد سئيلئعئ بار. بذعان جةتكةن دة ارماندا، جةتپةگةن دة ارماندا. مئنة، وسئنداي ذلكةن سئيلئقتان 2006 - جئلئ رةسةي ماتةماتيگئ گريگوري پةرةلمان باس تارتقان. مئثجئلدئقتئث شةشئلمةگةن جةتئ ةسةبئنئث ءبئرئ - پؤانكارة گيپوتةزاسئن ءبئرئنشئ بولئپ شةشكةنئمةن، بذل ةثبةگئنة ةشكئمنةن اقئ سذرامادئ. نةگئزئ، بذل ونئث باس تارتئپ وتئرعان العاشقئ سئيلئعئ ةمةس. 1996 - جئلئ ةؤروپا كونگرةسئ بةرگةن جاس ماتةماتيكتةر سئيلئعئن الماي قويسا، 2010 - جئلئ كلةيا ماتةماتيكا ينستيتؤتئ ذسئنعان سئيلئقتئ كةرئ قايتارعان. سئيلئقتاردئ الماؤئنئث سةبةبئ رةتئندة «ماتةماتيكالئق قوعاممةن كةلئسپةيتئنئن» اتاپ وتكةن. اتاقتان بذرئن كذيئپ بارا جاتقان ذلكةن اقشاعا قاتتئ الاثداعان جذرت ونئث مذنداي مئنةزئن تذسئنة المادئ. ءتئپتئ بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا ونئ سئناعاندار دا تابئلدئ. ال كةيبئرةؤلةر ونداي كذردةلئ ةسةپتئ شةشكةن سوث عالئمداردئث جئندانئپ كةتؤگة جاقئندايتئنئن ايتئپ، جذرتتئ تذسئنئستئكپةن قاراؤعا شاقئردئ. ءيا، گريگوري پةرةلماننئث ةشكئممةن سويلةسپةي، وزئمةن-ءوزئ ءجذرؤئ، جؤرناليستةردئث سذراعئنا جاؤاپ بةرؤدةن قاشئپ، ذيئنةن شئقپاي قويؤئن تئث مئنةزگة جاتقئزؤعا بولادئ.
ءدال پةرةلمان سةكئلدئ فيلد سئيلئعئنان 1966 - جئلئ فرانسؤز ماتةماتيگئ الةكساندر گورتةنديك باس تارتئپتئ. ول جولئ بذل سئيلئقتئ تابئستاؤ سالتاناتئ ماسكةؤدة وتكةن ةكةن. عالئم رةسةيدة وزگةشة ويلايتئن، باسقا كوزقاراستاعئ جاندار قذقئنئث قورعالماؤئنا قارسئلئعئن ءبئلدئرئپ وسئلاي ةتكةن-مئس. ومئرگة وزگةشة قارايتئن ول عئلئمي جذمئستارئن تاستاپ، قاراپايئم قالاشئققا كوشئپ، سونداعئ ءبئر وقؤ ورنئندا قئزمةت ةتة باستاعان. وندا دا كوثئلئنة ذناماعان دذنيةلةر كوپ بولسا كةرةك، مئنا ومئردةن ءوزئن تولئقتاي الاستاؤ ءذشئن تاؤلئ ايماققا كوشئپ كةتئپ، جذرت كوزئنة تذسپةگةن دةسة-دئ. سونداي-اق XIX عاسئردئث ةث مئقتئ ماتةماتيگئ گةورگ كانتوردئث شةكسئز بئرلئكتةر تةورياسئن جاساپ شئققان سوث جذيكةسئ سئر بةرگةن-دئ. جالپئ، ميئنا كوپ كذش تذسئرةتئن عالئمداردئث ءبئرتالايئ وسئلايشا ةس-اقئلئنان اؤئسا جازدايدئ ةكةن.
مئنا قئزئققا قاراثئز، بارلئعئمئز ءسذيئپ وقيتئن لةأ تولستويعا دا كةزئندة نوبةل سئيلئعئ بةرئلمةك بولعان دةسة-دئ. رةسةي عئلئم اكادةمياسئ 1906 - جئلئ جازؤشئنئ نوبةل سئيلئعئنا ذسئنادئ. ءبئراق «بارلئق اقشا اتاؤلئ جاماندئق اكةلةدئ» دةگةن قاعيدانئ ذستانعان جازؤشئ فين جازؤشئسئ ارأيدا يارنةفةلتكة حات جازئپ، ودان شأةد عئلئم اكادةمياسئنداعئ ارئپتةستةرئن وزئنة سئيلئق بةرمةؤگة كوندئرؤئن سذرايدئ. ناتيجةسئندة ول سئيلئق يتاليان اقئنئ دجوزؤة كاردؤچچيگة بذيئرعان كورئنةدئ.
بايقاساثئز، ءدال سول ماداققا مان بةرمةيتئن، اتاققا قذمارتپاعان جانداردئث اتئ جةر جارئپ شئقتئ. وعان مئسال رةتئندة جوعارئدا ايتقان گرةك ويشئلدارئن الؤعا بولادئ. ةگةر دة ولار ئدئستان باس تارتپاسا، «جةتئ ويشئلدئث» قاتارئنان كورئنةر مة ةدئ؟ ال اتاقتان سونئمةن بئرگة مول قاراجاتتان ءوز ةركئمةن باس تارتقان عالئمدار سول سئيلئقتئ السا، بذكئل جذرت ولاردئ ءدال وسئلايشا تالقئلايتئن با ةدئ؟ بذل - ماداق پةن ماقتاؤعا لايئق جاندارعا اتاق جارناما جاساماي-اق، ءوزئ كةلةتئنئن دالةلدةپ تذرعان جوق پا؟!
ءسابينا زاكئرجان قئزئ
«ايقئن»