تةرئس تاربيةلةيتئن تؤئندئلار

استانا. 12 - قئركذيةك. قازاقپارات - كئتاپتئ - «ادامنئث رؤحاني ازئعئ» دةيمئز.

تةرئس تاربيةلةيتئن تؤئندئلار

راسئندا، كئتاپ بولماسا، تئلدئك قورئث تذگةسئلئپ، رؤحاني ازاتئنئ انئق.

وسئلايشا رؤحاني توزباس ءذشئن كةز كةلگةن جان جازؤشئلاردئث اسئل سوزئنة، قذندئ ذلاعاتئ ساقتالعان تؤئندئلارعا جذگئنةدئ.

الايدا ادامدئ رؤحاني قذلازؤدان، قذلدئراؤدان شئعاراتئن قاسيةتئ بار كئتاپتاردئث اراسئندا زياندئسئ دا بولادئ ةكةن. ءيا، ءوزئمئزدئ، بالالارئمئزدئ تاربيةلةپ، ساناداعئ سان سذراققا جاؤاپ بةرةتئن كئتاپتاردئث اراسئندا ادامعا تةرئس ءتالئم بةرةتئندةرئ دة بار.

ادةتتة ماماندار مذنداي كئتاپتاردئ انئقتاپ، قولدانئستان شئعارئپ جاتادئ.

مئسالئ، رةسةيدة بالالارعا زياندئ كئتاپتارعا تئيئم سالئنئپ، شةكتةؤ قويئلادئ. مذنداي زياندئ كئتاپتاردئث اراسئندا يدةياسئ ةسكئرگةن ةثبةكتةر كوپ كةزدةسةدئ.

شةتةل زةرتتةؤشئلةر زةردةلةي وتئرئپ الةمدئك دةثگةيگة كوتةرئلئپ، تانئمالدئعئ ارتقان كئتاپتاردئث اراسئنان ةث زياندئسئن ءارئ تةرئس اسةر ةتئپ، ادام نيةتئن بذزؤعا اپاراتئن تؤئندئلاردئث ءتئزئمئن جاساپتئ.

امةريكا جانة رةسةي زةرتتةؤلةرئندة ةث زياندئ كئتاپتاردئث كوشئن - فاشيستةردئث باسشئسئ ادولف گيتلةردئث «مةنئث كذرةسئم» («Mein Kampf») كئتابئ باستايدئ.

امةريكالئقتار بذل ةثبةكتئ «ناسئلدئك تةوريا مةن شةكتةن تئس ذلتشئلدئقتئ ناسيحاتتايتئن «ءئنجئل» ئسپةتتئ» دةپ باعالاعان.

ال رةسةيلئك «نوأئة يزأةستيا» باسئلئمئ ساؤالناما جذرگئزئپ، الةؤمةتتئك جةلئ قولدانؤشئلاردئث داؤئس بةرؤئمةن اتالمئش ةثبةكتئ ةث زياندئ كئتاپ قاتارئنا قويعان. داؤئس بةرؤشئلةردئث 40،19 پايئزئ گيتلةردئث بذل تؤئندئسئن فاشيزمدئ ناسيحاتتاپ، سوعئسقذمارلئققا جةتةلةيتئن ةثبةك دةپ تاؤئپتئ.

ءجون-اق، فاشيستئث اؤزئنان بةيبئتشئلئككة، بئرلئككة جذمئلدئراتئن سوزدةردئث شئعا قويماسئ انئق قوي.

ال ودان كةيئنگئ زياندئ اأتورلار رةتئندة كارل ماركس پةن فريدريح ةنگةلس كورسةتئلگةن.

ولاردئث «كوممؤنيستئك پارتيانئث مانيفةستئ» دةگةن ةثبةگئ كوممؤنيزمنئث تالاي فاناتتارئن تاربيةلةپ شئعارعانئ راس. مذنداي ءؤاجدئ ايتئپ وتئرعان امةريكانئث عالئمدارئ. ال ءدال سول كارل ماركستئث «كاپيتالئن» ورئس وقئرماندارئنئث 21،29 پايئزئ «اسئرة كوممؤنيزمدئ ناسيحاتتايتئن زياندئ ةثبةك» دةپ تاپقان.

فةمينيزمدئ ناسيحاتتايتئن جاعئمسئز كئتاپتاردئث قاتارئنا ماريا ارباتوأانئث «مةن قئرئق التئ جاستامئن» تؤئندئسئ مةن امةريكالئق جازؤشئ بةتتي فريدةننئث «ايةل قذپياسئ» اتتئ ةثبةگئ ةنگةن. ال ادامدئ انايئلئققا يتةرمةلةيتئن ةروتيكا مةن پورنوگرافيانئث زياندئ ةثبةكتةر قاتارئنا كئرةرئ ءسوزسئز.

مئنة، تؤئندئلارئندا وسئنداي «ةلةمةنتتةر» بار امةريكالئق جازؤشئ الفرةد كينسي مةن ورئس جازؤشئسئ ألاديمير سوروكيننئث كئتاپتارئ زياندئلار قاتارئندا ةكةن. دجون ديؤيدئث «دةموكراتيا جانة ءبئلئم» اتتئ ةثبةگئ دة قارا تئزئمگة ةنئپ كةتئپتئ.

اتاؤئنان ةشقانداي گاپ تاپپاسسئز. ءبئراق عالئمدار بذل كئتاپ بذكئل ادامزاتقا ورتاق تذسئنئكتةردئ بذزئپ، ءدئن رولئن تومةندةتةدئ دةپ تاؤئپتئ.

ءتئپتئ مئقتئ فيلوسوفتاردئث ءئرئ ةثبةكتةرئن دة وسئ قارا تئزئمنةن كورة الاسئز. مئسالئ، فرانسؤز فيلوسوفئ وگيؤست كونتتئث «پوزيتيأتئ فيلوسوفيا كؤرسئ» اتتئ ةثبةگئنئث مازمذنئنان ءمئن تابئلعان. زةرتتةؤشئلةردئث پايئمداؤئنشا، بذل كئتاپتئث كةيبئر تذستارئ كوثئلگة قونئمسئز ءارئ كذماندئ. نةمئس ويشئلئ فريدريح نيسشةنئث دة «جاقسئلئق پةن جاماندئقتئث ارعئ بةتئ» اتئ ةثبةگئنة سئن ايتؤشئلار كوپ. قئزئق كئتاپتا ءوزئن قوعامنان جوعارئ قوياتئن ادام ناسيحاتتالادئ-مئس.

بذل فيلوسوفيالئق كئتاپتاردئث «زياندئ ةكةنئ» امةريكالئق عالئمدار مةن ساياساتكةرلةردئث اراسئندا جذرگئزگةن ساؤالناما نةگئزئندة انئقتالعان.

ول ول ما، «نوأئة يزأةستيا» گازةتئ جذرگئزگةن ساؤالنامادا وقئرمانداردئث كةيبئرئ زياندئلار قاتارئنا ورئستئث كوركةم تؤئندئلارئن دا كئرگئزئپ جئبةرئپتئ. ماسةلةن، لةأ تولستويدئث «اننا كارةنيناسئ» سؤيسيدتئ ناسيحاتتاسا، م.بؤلگاكوأتئث «ءيت جذرةگئ» مةن ي.تؤرگةنةأتئث «مؤمؤ» اتتئ تؤئندئسئ جانؤارلارعا قاتئستئ قاتئگةزدئكتئ، ال فةدور دوستوةأسكيدئث «قئلمئس پةن جازا» تؤئندئسئ زورلئق-زومبئلئقتئ اسپةتتةيدئ. كةيبئر وقئرمان ميحايل بؤلگاكوأتئث «مايتالمان شةبةر مةن مارگاريتا» اتتئ كئتابئن وقئپ، شوشئپ قالسا كةرةك بئردةن بذل تؤئندئنئ «ساتانيزمدئ» ناسيحاتتايدئ دةپ شةشئپتئ.

دةن براؤننئث دئنگة قاتئستئ «كود دا أينچي» كئتابئ دا سئنعا ذشئراعان. كوپشئلئك «ءئنجئلدئث» بذرمالانعانئن ايتؤدا.

ءيا، اركئمنئث كوزقاراسئ ءارتذرلئ. بئرةؤدئث جاؤهار ساناعان دذنيةسئنة ةكئنشئ ادام پئسقئرئپ قاراماؤئ دا مذمكئن. ءتئپتئ وقئرمانداردئث اراسئنان «ةأگةني ونةگينگة» دة مذرئن شذيئرة قاراپ، «ايةل مةن ةركةك اراسئنداعئ شةكتةن تئس رومانتيزمگة قذرئلعان» دةپ سئن ايتاتئندار دا شئققان. «تاعامعا تالاس جوق» دةگةن وسئ.

بالالار ادةبيةتئنئث قارا ءتئزئمئ قانداي؟

بالا كةزدةن قذلاعئثئزعا ءسئثئپ قالعان «باؤئرساق» جايلئ ةرتةگئدةن قانداي زيان كوردئثئز؟ ءيا، اپاسئ مةن اتاسئنان قاشئپ كةتةتئن باؤئرساقتئث ةش زيانئ جوق دةرسئز. دةسة دة، كةي وقئرمان مذنئ پئسئقايلاردئث جاؤاپكةرشئلئككة تارتئلمايتئنئنئث ايقئن كورئنئسئ دةپ تاؤئپ، ءتئپتئ «كاننيباليزمدئ ناسيحاتتايدئ» دةپ ذعئندئرادئ. قذداي ساقتاسئن! بذلايشا ءار نارسةگة تيئسة بةرسة، كةمشئلئك شئعا بةرةتئن سةكئلدئ. ءبئراق بالا تاربيةسئنة كةلگةندة وسئنداي ذساق-تذيةككة ءمان بةرمةسة بولمايدئ. ويتكةنئ وسئ كذنگئ بالالارعا ارنالعان تؤئندئلاردئث كوبئسئ كذماندئ ءارئ اتا-انا كوثئلئنةن شئعا بةرمةيدئ.

ماسةلةن، «اكةمنئث روبةرت اتتئ جاثا جارئ» دةگةن كئتاپ. اتئنا قاراساث، بالالار ادةبيةتئنة كةلة قويمايدئ. مئنا سوراقئلئققا قاراثئز، مذنئ اأتور بالالار پسيحولوگياسئ ءبئر جئنئستئ ماحابباتتان زارداپ شةكپةؤئ ءذشئن، قوعامدا قالئپتاسقان جاعدايمةن تانئسؤئ ءذشئن دةگةن «اق نيةتپةن» شئعارئپتئ-مئس. ءيا، ءبئر جئنئستئ جذپتاردئث بئرلئكتة ءومئر ءسذرؤئ ناسيحاتتالاتئن بذل كئتاپتئ ءجونئ ءتذزؤ جان ءوز بالاسئنا وقئتا قويماس.

ال كةيبئر كئتاپتاردئث اتئنان شوشيسئث. «سةن قاي جةردة جةرلةنگئث كةلةدئ؟» دةگةن كئتاپتئ بالاثئزعا الئپ بةرةسئز بة؟ امةريكالئق قيالئ ذشقئر ةرتةگئشئ ءتذرلئ ماأزولةيلةر، پيراميدالار جايئندا تانئمدئق ةرتةگئ جازئپ، تاقئرئبئن وسئلاي قويعان. تئم ارتئق كةتكةن سئثايلئ. «ءبارئن جةپ قايتئس بولعان بالا» دةگةن ةرتةگئنئ دة بالاثئزعا وقئتپاثئز. سةمئزدئكپةن كذرةسؤگة بار كذشئن سالئپ جاتقان باتئس، قازئر وسئنداي تاسئلگة كوشكةن سةكئلدئ. بذل كئتاپتئث اتئ جامان دةمةسةثئز، ساتئلئمئ جاقسئ.

بالالارعا ارنالعان مذنداي كئتاپتار كوپ. بالانئ تذندة تةزئرةك ذيئقتاتؤعا اسئعاتئن اتا-اناعا ارنالعان قورقئنئشتئ ةرتةگئلةر بار. ماسةلةن، «اي ادامئ - شئن مانئندةگئ شايتان» دةگةن ةرتةگئنئ كةيبئر اتا-انا بالاسئن ذيئقتاتؤئ ءذشئن پايدالانؤئ مذمكئن. «بذزئق بولساث، شايتان سةنئ توزاققا الئپ كةتةدئ» دةپ قورقئتادئ وندا. شئندئققا جاقئن. ءبئراق بالانئ مذنداي سذمدئقپةن قورقئتؤدئث دا ءجونئ جوق قوي. بويئن ذرةي بيلةگةن بايقذس بالانئث پسيحولوگياسئ نة بولماق سوندا؟

پسيحولوگيا دةمةكشئ، ادام ساناسئن تاربيةلةيتئن ماماندار دا بذل تذرعئدا جةتئسكةن ةثبةك شئعارماعان. امةريكالئق پسيحياترلار بئرئگئپ «اكةم سةن جئلاعان سوث ءئشئپ ءجذر» كئتابئن دايئنداعان.

اتاؤئنا قاراماستان، بذل كئتاپقا اراقپةن كذرةس جذرگئزةتئن وتباسئلاردان كوپ سذرانئس تذسةتئن كورئنةدئ. ودان باسقا «اتا-اناسئ باي بالالار ذستايتئن دذنيةگة سةن ةشقاشان قول جةتكئزة المايسئث»، «بارلئق مئسئقتار توزاققا بارادئ»، «كةيبئر مارعاؤلار ذشا الادئ» دةگةن سةكئلدئ اتئ دا زاتئ دا تذسئنئكسئز، ءتئپتئ كةيدة كذلكئلئ كئتاپتار كوپ ةكةن. قذداي ساقتاعاندا، قازاقتئث بالالار ادةبيةتئ مذندايدان ادا. بالانئ بذلاي تاربيةلةؤدئث ءادئسئ ءبئزدئث ةلگة كةلمةي-اق قويسئن دةپ تئلةيمئز. ودان دا ةجةلدةن كةلة جاتقان «ةر توستئك»، «قوبئلاندئ»، «كةرقذلا اتتئ كةندةبايئمئز» جاقسئ ةمةس پة؟!

سابينا زاكئرجان قئزئ

«ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى