قازاقستاندا دا كوبةيدئ
استانا. 12 - قئركذيةك. قازاقپارات - ةلئمئزدةگئ 14 جاسقا دةيئنگئ ءاربئر بةسئنشئ بالا ارتئق سالماق جيناسا، 11 پايئزئ سةمئزدئك اؤرؤئنا شالدئققان.
شةتةل كينولارئنان كوپ كورةتئن سةمئزدةردئث قاتارئ قازاقستاندا دا كوبةيؤئ - سةمئزدئكتئث ةپيدةمياعا اينالئپ بارا جاتقانئنئث بةلگئسئ.
قازاق تاعامتانؤ اكادةمياسئ جذرگئزگةن زةرتتةؤ ناتيجةسئ ةل حالقئنئث 55 پايئزئ ارتئق سالماق پةن سةمئزدئك زاردابئن تارتئپ وتئرعانئن كورسةتكةن.
ماماندار ارتئق سالماق پةن سةمئزدئكتئث 90 پايئزئ دذرئس تاماقتانباؤدان بولادئ دةپ پايئمدايدئ.
جالپئ، سةمئزدئك - عئلئمي تئلمةن ايتقاندا - ماي ءتئنئنئث ارتئق جينالؤئمةن سيپاتتالاتئن سوزئلمالئ اؤرؤ. دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئ سةمئزدئكتئ الةمدئك ةپيدةمياعا تةثةپ وتئر.
قازاقستان دا بذل ذردئستةن شةت قالئپ وتئرعان جوق.
قازاق تاعامتانؤ اكادةمياسئنئث 2012 - جئلئ جذرگئزگةن زةرتتةؤئنئث ناتيجةسئ كوثئل قؤانتارلئق ةمةس. ةلئمئزدئث 14 وبلئسئ مةن استانا، الماتئ قالالارئندا تذراتئن 1-14 جاس ارالئعئنداعئ 890 بالا مةن 15 تةن اسقان 3735 ادامنئث دةنساؤلئعئن تةكسةرگةن ماماندار سةمئزدئكتئث كةث تارالؤئنا قاتتئ الاثداؤلئ.
زةرتتةؤ ناتيجةسئندة بالالاردئث 22 پايئزئ، ةرةسةكتةردئث 55 پايئزئ (سونئث ئشئندة ايةلدةر - 58، ةركةكتةر- 53) ارتئق سالماق پةن سةمئزدئك دةرتئنة شالدئققان.
سونئث ئشئندة 28 پايئز ايةلدةر مةن 16 پايئز ةر-ازاماتتار سةمئزدئك اؤرؤئنا تاؤةلدئ.
جاس ذلعايعان سايئن ارتئق سالماقتئث دا سانئ ارتا بةرةدئ. تةكسةرؤگة قاتئسقان ادامدارداردئث قان قذرامئندا قانت ديابةتئنة اكةپ سوعاتئن - گليؤكوزا، جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئن تؤئنداتاتئن حولةستةريننئث دة جوعارئ ةكةندئگئ انئقتالعان.
قازاق تاعامتانؤ اكادةمياسئنئث پرةزيدةنتئ تورةگةلدئ شارمانوأ قازئرگئ جاعدايدئ ءتئپتئ پاندةمياعا تةثةپ وتئر. ويتكةنئ ءولئم-ءجئتئمنئث 60 پايئزئ تاماقتانؤ رةجيمئنئث بذزئلؤئنان تؤئنداعان سئرقاتتئث سالدارئنان بولادئ ةكةن.
مامانداردئث بذلاي الاثداؤئنئث سةبةبئ - سةمئزدئك كوپتةگةن اؤرؤلاردئث العئشارتئ بولئپ تابئلادئ.
سةمئزدئككة شالدئققان ادامداردا:
1. جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئ (قان قئسئمئنئث جوعارئلاؤئ، اتةرةسكلةروز، جذرةكتئث يشةميالئق اؤرؤئ، ستةنوكارديا، ينفاركت جانة ينسؤلت)،
ءتذرلئ ئسئكتةر (جاتئر موينئنئث، انالئق بةزدئث، ءسذت بةزئ، توق ئشةك، تئك ئشةك، بذيرةك، باؤئر، ءوت قابئعئنئث قاتةرلئ وبئرئ)،
2. قانت ديابةتئ،
3. وستةوپوروز، ارتريت،
4. ءوت جانة نةسةپ جولدارئندا تاس ءتذزئلؤئ،
5. جذكتئلئك جانة بوسانؤ كةزئندةگئ اسقئنؤلار،
6. بالا ءوربئتؤ قئزمةتئنئث بذزئلؤئ،
تئنئس الؤ مذشةلةرئنئث سوزئلمالئ اؤرؤلارئنئث دامؤ مذمكئندئگئ جوعارئ بولادئ.
-تذرعئندار اراسئندا سةمئزدئكتئث كةث تارالؤئ وتة اؤقئمدئ، شةشؤئ قيئن ماسةلةگة اينالئپ بارا جاتقانئنا قاتتئ الاثداپ وتئرمئز.
اسئرةسة، بالالاردئث اراسئندا ارتئق سالماق پةن سةمئزدئكتئث تارالؤئ وتة قاؤئپتئ. وسئدان بةس جئل بذرئن ا ق ش سةناتورلارئ پارلامةنتتئث الدئنا «سةمئزدئك تةك حالئق دةنساؤلئعئنا كةرئ اسةرئن تيگئزئپ قويماي، ذلتتتئق قاؤئپسئزدئككة قاتةر ءتوندئرئپ تذر» دةگةن ماسةلةنئ قويدئ. نةگة؟
ويتكةنئ سول كةزدة ا ق ش حالقئنئث 62 پايئزئ سةمئزدئككة شالدئققان ةدئ. سودان بةرئ ولار سةمئزدئكپةن كذرةسئپ كةلةدئ. ال بئزدة ةندئ عانا قولعا الئنئپ، بئلتئر كةشةندئ زةرتتةؤ جذرگئزدئك.
حالئق اراسئندا ارتئق سالماق يةلةرئنئث ارتؤئ - دذرئس تاماقتانباؤدان.
سةمئزدئك دةگةن ذلت پةن ذلئسقا، جاسقا قارامايتئن، شةكارانئ بئلمةيتئن پاندةمياعا اينالدئ. بالالاردئث مةكتةپ قابئرعاسئندا ءجذرئپ فاست-فؤدتئ جةپ، ءتاتتئ سؤسئنداردئ ءئشؤئ ءوسئپ كةلة جاتقان اعزاعا كةرئ اسةر ةتئپ، ونئث سةمئزدئككة شالدئعؤئنا اكةپ سوعادئ.
ا ق ش سةناتورلارئ سةمئزدئك ماسةلةسئن نةگة جوعارئ دةثگةيدة كوتةرئپ، ذلتتئق قاؤئپسئزدئككة قاتةر توندئرةدئ دةپ وتئر؟
ويتكةنئ زةرتتةؤلةرگة سذيةنسةك، سةمئزدئك ءتذرلئ ارؤرلار تؤدئرؤئمةن قاتار، ادامنئث اقئل-وي مذمكئندئگئنة كةرئ اسةرئن تيگئزئپ، بالالاردئث ينتةللةكتؤالدئق تذرعئدا قاتارلاستارئنان قالؤئنا سةبةپ بولادئ. سةناتورلاردئث وقؤشئلاردئث اراسئندا سةمئزدئكتئث كةث تارالؤئنا الاثداپ وتئرعان سةبةبئ - وسئ.
قازاقستان بالالارئنئث 11 پايئزئ تولئقتئق دةرتئنة شالدئعؤئ وتة ذلكةن سان. ونئث كورسةتكئشئ جئلدان-جئلعا ارتئپ وتئرماسا، كةمئپ وتئرعان جوق، - دةپ پايئمدايدئ قازاق تاعامتانؤ اكادةمياسئنئث پرةزيدةنتئ تورةگةلدئ شارمانوأ.
راسئندا، 1995-1996 - جئلدارئ جذرگئزئلگةن ذلتتتئق زةرتتةؤلةر ناتيجةسئ قازاقستان حالقئنئث 42 پايئزئندا ارتئق سالماق بار ةكةندئگئن انئقتاعان. بذگئنگئ كورسةتكئش 55 پايئزدان اسئپ وتئر. سةمئزدئكتئث ةل ةكونوميكاسئنا كةلتئرةر زيانئ دا وراسان.
ماسةلةن، دةنساؤلئق ساقتاؤ سالاسئنا بولئنةتئن قارجئنئث 70 پايئزئ سةمئزدئكتئث سالدارئنان تؤئنداعان اؤرؤلاردئ ةمدةؤگة جذمسالادئ ةكةن.
- وكئنئشكة قاراي، حالئقتئث سالماق نورمالارئ تؤرالئ، سةمئزدئك پةن ودان تؤئندايتئن اؤرؤلاردئث الدئن الؤ تذرعئسئندا مالئمةتئ تاياز. سذراؤ سالعانداردئث 76 پايئزئ ءوز سالماعئم قالئپقا ساي دةسة، تةك 19 پايئزئ عانا ارتئق سالماق جينادئم دةپ ةسةپتةيدئ. ال ءئس جذزئندة جارتئسئنان استامئ ارتئق سالماق يةسئ. سةمئزدئكتئث نةگئزگئ فاكتورلارئ دذرئس تاماقتانباؤ مةن قوزعالئس بةلسةندئلئگئنئث تومةندةؤئنةن تؤئندايتئنئ بةلگئلئ. سوندئقتان اتا-انا بالاسئنئث بولاشاعئن ويلاسا، دذرئس تاماقتاندئرئپ، فيزيكالئق بةلسةندئلئككة ذيرةتئپ وتئرؤ كةرةك.
قذرامئندا ترانسمايلاردئث وتة ذلكةن مولشةرئ بار فاست-فؤتتاردئ قولدانؤدئث كةسئرئنةن قانداعئ حولةستةريننئث كولةمئ شامادان تئس ارتئپ كةتةدئ. ماسةلةن، ايةلدةردئث 25 پايئزئنئث حولةستةرينئ جوعارئ. «اؤرؤ - استان» دةپ بةكةر ايتئلماعان. سوندئقتان ارتئق سالماق پةن سةمئزدئككة جةثئل قاراؤعا بولمايدئ، - دةپ تذجئرئمدايدئ قازاق تاعامتانؤ اكادةمياسئنئث أيسة-پرةزيدةنتئ شامئل تاجئبايةأ.
دةرةك پةن دايةك:
. ارتئق سالماق ءومئر ءسذرؤ ذزاقتئعئن شامامةن 7 جئلعا قئسقارتاتئنئ دالةلدةنگةن.
. ةرتةدة ارئقتئق ءولئم-ءجئتئمنئث باستئ سةبةبئ رةتئندة ايتئلسا، قازئرگئ كةزدة ارتئق سالماق اجالعا اپاراتئن باستئ سةبةپتةردئث ءبئرئ بولئپ وتئر.
. ارتئق سالماق پةن سةمئزدئكتئث كةسئرئنةن جئلئنا 2،8 ميلليون ادام قايتئس بولادئ ةكةن.
. د س ذ-نئث دةرةكتةرئ بويئنشا، 2008 - جئلئ الةم بويئنشا 1،4 ميلليارد ادام ارتئق سالماقپةن تئركةلگةن.
. 1970 - جئلدارمةن سالئستئرعاندا بالالار مةن جاسوسپئرئمدةر اراسئنداعئ سةمئزدئك 10 ةسةگة ارتقان. 2011 - جئلئ 5 جاسقا دةيئنگئ 40 ميلليون بالادا ارتئق سالماق انئقتالعان.
. د د س ذ-نئث بولجامئ بويئنشا، 2015 جئلعا قاراي الةم بويئنشا 2،3 ميلليارد ادامدا ارتئق سالماق بولسا، 700 ميلليون تذرعئن سةمئزدئك دةرتئنة شالدئعؤئ مذمكئن.
بئلة ءجذرئثئز...
ارتئق سالماق پةن سةمئزدئكتئ انئقتاؤدئث كورسةتكئشئ - دةنة سالماعئنئث يندةكسئ (د س ي) بولئپ تابئلادئ. د س ي-دئ انئقتاؤدئث فورمؤلاسئ مئنانداي: د س ي = دةنة سالماعئ/بويئ 2 (ك گ/س م2) ناتيجةسئندة د س ي 25 تةن جوعارئ بولعاندا - ارتئق سالماق، 30 دان اسسا، سةمئزدئك بولئپ ةسةپتةلةدئ.
ءذمئتجان جاپار
«ايقئن»