قئتاي سةنئمدئ سةرئكتةس، تاتؤ كورشئ
استانا. 9 - قئركذيةك. قازاقپارات - قئتايدئث جاثا باسشئسئ شي جينپيث قازاق ةلئنة ذلكةن ساپارئن جاسادئ.
بيئلعئ ءساؤئر ايئندا سايلانئپ، ءبئر جارئم ميللياردقا جؤئق جاننئث كوشئنئث باسئنا تذرعان «اسپاناستئ ةلئنئث» ءتوراعاسئ، جاثا مارتةبةسئندة بذعان دةيئن تةك ا ق ش، رةسةي سئندئ دةرجاأالارعا رةسمي ساپارمةن بارئپتئ. سولاردان كةيئن قازاقستانعا كةلؤگة شةشئم قابئلدانعان.
بذل رةتتة ق ح ر-دئث رةسپؤبليكامئزعا ايرئقشا نازار اؤدارئپ وتئرعاندئعئن شي جينپيثنئث ءوزئ ايتئپ قالدئ. ونئث مالئمدةؤئنشة، قازاق ةلئ - قئتاي مول قارجئ سالئپ وتئرعان ةل ةكةن!
قازاقستانعا ءذش كذندئك مةملةكةتتئك ساپارمةن كةلگةن قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئنئث ءتوراعاسئ شي جينپيثدئ ةلباسئ اؤةجايدان قارسئ الدئ.
سودان كةيئن نذرسذلتان نازاربايةأ پةن شي جينپيث استاناداعئ «جاسئل-سؤلئ بؤلأاردئ» ارالاپ، ةسئلدئث سول جاعالاؤئنداعئ ساؤلةت ونةرئنئث تؤئندئسئنا بالانعان جاثا كةشةندةردئث بئرئنةن كةشكئ ةلوردانئ قئزئقتاعان.
ةرتةسئنة، اقورداداعئ كةزدةسؤ كةزئندة قئتاي كومپارتياسئنئث جاثا باس حاتشئسئ قازاقستان كوشباسشئسئنا وسئنداي دوستئق ئقئلاسئ، قوناقجاي قابئلداؤئ ءذشئن العئسئن ءبئلدئردئ.
قازاقستان پرةزيدةنتئ اقورداداعئ جةكة جذزدةسؤ كةزئندة شي جينپيثنئث «تاريحي ساپارئنا» زور ءمان بةرئلئپ وتئرعاندئعئن اتاپ كورسةتتئ:
- مةن ءسئزدئ الدا كةلة جاتقان مةرةكةمةن - قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئنئث قذرئلعان كذنئمةن قذتتئقتايمئن! - دةدئ ارئپتةسئنة قايئرئلعان ن.نازاربايةأ.
- تاؤةلسئزدئگئمئزدئث العاشقئ كذنئنةن باستاپ ءسئزدئث ةلئثئزبةن ارادا دامئپ كةلة جاتقان تاتؤ قارئم-قاتئناسئمئز ءبئز ءذشئن باسئمدئق بولئپ سانالادئ.
ءبئزدئث سئزبةن جذرگئزگةن كةلئسسوزدةرئمئز ةلدةرئمئزدئث دوستئعئن، حالئقتارئمئز اراسئنداعئ ئنتئماقتاستئق پةن سةنئمدئ مذلدة جاثا بيئككة كوتةرةرئنة سةنةمئن!
- مةن بذل ساپاردئ كوپتةن ارمانداعان ةدئم، بذگئن سول ارمانئم ورئندالدئ دةؤگة بولادئ، - دةدئ شي جينپيث. - اؤةجايعا ءوزئثئز كةلئپ، قارسئ العانئثئزدئ ماقتان ةتةمئن! وسئ ورايدا، جئلئ قابئلداؤئثئز ءذشئن سئزگة ريزاشئلئعئمدئ بئلدئرگئم كةلةدئ.
ءسئزدئث كورئكتئ قالاثئزدئ كةشة بئرگة ارالاپ كوردئك. بئزدةر سونداي-اق ذلتتئق سيپات پةن ناقئشتاعئ زاماناؤي عيماراتتاردئ تاماشالادئق.
شئنئندا دا، ون جئلدان ءسال استام عانا ؤاقئتتا «دالا جاؤهارئنداي» جاثا شاهار تذرعئزئلئپتئ! مذنئث ءبارئ تةرةث سيمأولدئق مانگة ية، ويتكةنئ استانا - جاس رةسپؤبليكالارئثئزدئث دامؤئنئث كورئنئسئ!
اقوردادا وتكةن كةلئسسوزدةر بارئسئندا نذرسذلتان نازاربايةأ پةن شي جينپيث ةكئ ةلدئث اراسئنداعئ ستراتةگيالئق سةرئكتةستئكتئ ودان ءارئ تةرةثدةتؤ پةرسپةكتيأالارئن قاراستئردئ.
ةكئ ةل باسشئسئ ساؤدا-ةكونوميكالئق، ينأةستيسيالئق، اگروونةركاسئپتئك، شةكارالئق، مادةني-گؤمانيتارلئق ئنتئماقتاستئقتئ جانداندئرؤ ماسةلةلةرئن، سونداي-اق حالئقارالئق كذن ءتارتئبئ مةن وثئرلئك قاؤئپسئزدئكتئث وزةكتئ ماسةلةلةرئن تالقئعا سالدئ.
كةزدةسؤ كةزئندة ةلباسئ قازاقستان ءذشئن قئتايدئث باسئمدئقتئ ارئپتةس، ءارئ ستراتةگيالئق سةرئكتةس بولئپ تابئلاتئندئعئن نئقتادئ. بذل رةتتة ن.نازاربايةأتئث ايتؤئنشا، «ءبئرئنشئ ورئندا ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئق تذر».
2012 - جئلئ ةكئ ةل اراسئنداعئ تاؤار اينالئم 24 ميلليارد دوللارعا جةتكةن. ءسويتئپ، 2011 - جئلمةن سالئستئرعاندا، %12،5 عا ارتتئ.
قوس مةملةكةت باسشئلئعئ بذل ساؤدا كولةمئن بذدان دا ذلعايتپاق نيةتتة: وسئ كورسةتكئشتئ 2015 - جئلعا قاراي 40 ميلليارد دوللارعا جةتكئزؤ مئندةتئ قويئلعان. قازاقستان باسشئسئ بذعان قول جةتكئزؤگة بولاتئندئعئنا سةنئمدئ ةكةندئگئن مالئمدةدئ.
وسئ ساپارئ كةزئندة قازاق ةلئ ءذشئن كوكةيتةستئ بولئپ تابئلاتئن ماسةلةگة قاتئستئ مالئمدةمة جاسالدئ. ق ح ر ءتوراعاسئ شي جينپيث ةكئ ةل اراسئنداعئ ترانسشةكارالئق وزةندةر اينالاسئنداعئ ماسةلةلةردئث ذلكةن شيةلةنئسكة اكةلمةيتئندئگئنة سةندئردئ: «مةن بئرلةسكةن ءئس-قيمئلداردئث ةسةبئنةن ءبئزدئث ةلدةرئمئز اراسئنداعئ ترانسشةكارالاق وزةندةر مئندةتتئ تذردة «دوستئق پةن ئنتئماقتاستئق وزةندةرئنة» اينالاتئندئعئنا سةنئمدئمئن» دةدئ «اسپاناستئ ةلئنئث» باسشئسئ، اقورداداعئ پرةزيدةنت نذرسذلتان نازاربايةأپةن كةلئسسوزدةردةن كةيئنگئ بئرلةسكةن باسپاءسوز ماسليحاتئندا.
قازاق مذنايئ، قئتاي قارجئسئ...
قئتاي جاعئ وسئ ساپارعا ذلكةن ءمان بةردئ. ولار قازاقستانداعئ ةث ءئرئ كةن ورنئنان ذلةس الؤدئ مذرات تذتتئ، ءارئ سول ماقساتتارئنا جةتتئ دة. ناتيجةسئندة، قئتاي «قاشاعانعا» قذرئق سالدئ: شي جينپيثنئث ساپارئ اياسئندا قازاقستان مةن ق ح ر ةلئمئزدةگئ مذناي مةن گازدئث مول قورئ ساقتالعان وسئ الئپ كةن ورنئن يگةرؤشئلةر قاتارئنا «اسپاناستئ ةلئنئث» ةنةرگةتيكالئق الپاؤئتئ - «CNPC» كورپوراسياسئنئث ةنؤئنة تذپكئلئكتئ ؤاعدالاستئ.
- قازاقستان مةن قئتاي اراسئندا قاشاعان كةن ورنئن يگةرؤگة قئتايدئث ذلةستئك قاتئساتئندئعئ تؤرالئ ؤاعدالاستئققا قول جةتكئزئلدئ، - دةپ مالئمدةدئ ةكئ ةلدئث جؤرناليستةرئنة، اقورداداعئ ن.نازاربايةأپةن كةلئسسوزدةردةن كةيئن ق ح ر ءتوراعاسئ شي جينپيث.
- بذل ؤاعدالاستئقتئ قوس ءذكئمةت قولدايدئ جانة قؤاتتايدئ!
وسئلايشا، قاشاعاندئ يگةرؤشئلةر قاتارئنا «Eni», «KMG Kashagan B.V.» («قازمذنايگازدئث» ةنشئلةس كاسئپورنئ)، «Total», «ExxonMobil», «Royal Dutch Shell» (بذلاردئث ذلةسئ - %16،8 ) جانة «Inpex» (ذلةسئ - %7،56 ) كومپانيالارئمةن بئرگة، قئتايدئث «CNPC» كورپوراسياسئ قوسئلئپ وتئر.
بذل جةردة ايتا كةتةر جايت، قاشاعان - كاسپي تةثئزئنئث ةلئمئزگة تيةسئلئ بولئگئندة ورنالاسقان، بذكئل الةمدة سوثعئ جئلدارئ اشئلعان ةث الئپ مذناي-گاز كةن ورنئ بولئپ تابئلادئ. ونئث گةولوگيالئق مذناي قورئ - 4،8 ميلليارد توننا! وندا دذنيةجذزئندةگئ ةث ءبئر ءئرئ تابيعي گاز قورئ - 1 تريلليون تةكشة مةتردةن استام «كوگئلدئر وتئر» ساقتاؤلئ.
قازاقستان مةن قئتاي اراسئندا جاسالعان، «CNPC» مةن «قازمذنايگاز» قول قويعان وسئ كةلئسئمنئث ةلئمئزگة نةندةي ةكونوميكالئق پايدا بةرةتئندئگئن ءبئز «قازمذنايگاز» باسشئسئ ساؤات مئثبايةأتان سذراعانبئز.
- ق ح ر ءتوراعاسئنئث مةملةكةتتئك ساپارئ اياسئندا ةكئ قذجاتقا قول قويئلدئ، - دةدئ س.مئثبايةأ.
- ونئث ءبئرئنشئسئ - «CNPC» مةن «قازمذنايگاز» اراسئنداعئ ئنتئماقتاسؤ باعدارلاماسئ، ول ماسةلةلةردئث كةث اؤقئمئن قامتيدئ. ال، ةكئنشئسئ - قاشاعان بويئنشا مامئلة. قاشاعان بويئنشا - بارلئق بةكئتؤ پروسةدؤرالارئ اياقتالعان سوث، قئتايلئق تاراپ %8،33 كولةمئندة ونئث اكسيونةرئ بولادئ.
«قازمذنايگاز» باسشئسئ مامئلة قذنئنئث شامامةن 5 ميلليارد دوللار ةكةندئگئن جةتكئزدئ. «ءبئراق وسئ ذلةستئ ساتؤ-ساتئپ الؤ سئرتئندا، بذل مامئلةدة تاعئ باسقا ءبئرقاتار شارتتار بار، - دةدئ س.مئثبايةأ.
- اتاپ ايتقاندا، قئتايلئق تاراپ «قازمذنايگازدئث» قاشاعاننئث ةكئنشئ كةزةثئندةگئ ذلةسئن قارجئلاندئرادئ. بذل جةردة ولار بئزگة سول ذلةستئ ساتئپ اپةرمةيدئ، ولار سول كةزةثدةگئ ينأةستيسيالاردئ قارجئلاندئرؤ بولئگئندة مئندةتتةمةلةر قابئلداپ وتئر. ناقتئلاي ايتقاندا، ةكئنشئ كةزةثدةگئ بذل بولئك - شامامةن 3 ميلليارد دوللاردئ قذرايدئ. وسئنشا ينأةستيسيانئ «قازمذنايگاز» سالؤعا ءتيئستئ».
ارينة، قاراپايئم حالئق ءذشئن ةكونوميستةر مةن زاثگةرلةر تئلئندةگئ بذل تذسئنئكتةمة - تذسئنئكسئزدةؤ. سوندئقتان جؤرناليستةر «قازمذنايگاز» باسشئسئنان ناقتئلاي ءتذسؤدئ سذرادئ. «قاراثئز: بئرئنشئدةن، CNPC بةس ميلليارد دوللارعا قاشاعانداعئ ذلةستئ ساتئپ الادئ. بذل - تذسئنئكتئ! ةكئنشئدةن، «قازمذنايگازدئث» ءوزئ قاشاعاندا %16،81 ذلةسكة ية. سول ذلةسئنة سايكةس، قازاقستان «قازمذنايگاز» ارقئلئ جوباعا مول ينأةستيسيا سالؤعا مئندةتتئ. مئنة، سول ينأةستيسيالاردئث جارتئسئن، ةگةر سونداي قاجةتتئلئك تؤئنداعان جاعدايدا، CNPC قارجئلاندئراتئن بولادئ» دةدئ ول.
- قارئز بةرة مة، الدة ءبئزدئث ورنئمئزعا سولار ينأةستيسيا سالا ما؟-دةپ ناقتئلادئ اقپارات قذرالدارئنئث وكئلدةرئ. «سولار قارجئ سالادئ» دةدئ ق م گ باسشئسئ.
بذعان قوسا، ق ح ر ةلئمئزدةگئ ءبئرقاتار ءئرئ جوبالارعا ينأةستيسيا قذياتئن بولادئ: «تذرؤبا-قذبئر زاؤئتئ، اقتاؤدا مذناي قذرال-جابدئقتارئن شئعاراتئن يندؤستريالدئ كةشةن جانة استانادا ءبئرقاتار الةؤمةتتئك نئساندار سالئنؤدا» دةدئ ساؤات مئثبايةأ.
ايتقانداي، كةشة «قازمذنايگاز» باسشئسئنئث مالئمةتئنشة، قاشاعاننئث تذثعئش مذنايئ الئندئ. وسئلايشا، كاسپييدئث الئپ كةن ورنئنان «قارا التئن» ءوندئرؤ تاريحئ باستاؤ الدئ!
- بذل، اتاپ ايتقاندا، ءبئرئنشئ سئناقتئق مذناي، - دةدئ «قازمذنايگاز» باسقارما ءتوراعاسئ، - ونئ ءوندئرؤ بةلگئلئ ءبئر دةثگةيگة دةيئن جةتؤگة ءتيئس. سوندا جةر-جاهانعا قاشاعاندا كوممةرسيالئق ءوندئرؤدئث باستالعاندئعئ تؤرالئ جاريالاؤعا بولادئ.
ساؤات مئثبايةأ كوممةرسيالئق وندئرؤگة ءبئر اي ئشئندة قول جةتكئزئلةتئندئگئن ناقتئلادئ: «ودان دا از بولؤئ مذمكئن: شامامةن، ءذش اپتا».
قاشاعاننئث «قارا التئنئ» قازاقستان مةن رةسةي اراسئنداعئ «كاسپي تذرؤبا-قذبئر كونسورسيؤمئ» ارقئلئ تاسئمالداناتئن كورئنةدئ. وعان قاجةتتئ ورئن قذبئردا ةندئگئ سايلانئپ قويئلئپتئ. «قازاقستان ءوز ذلةسئن ك ت ك ارقئلئ تاسئمالدايتئن بولادئ، بذل - ابدةن ناقتئ جايت. بذعان كأوتامئز بار، مذنداي كأوتا «ةكسوندا»، «شةللدا» بار. كةيبئرئندة مذنداي كأوتا جوق، ولار ءوز ذلةستةرئن تاسئمالداؤدئث باسقا جولدارئن ئزدةيتئن بولادئ» دةپ تذسئندئردئ ق م گ باسشئسئ.
بذعان دةيئن حابارلانعانئنداي، بيئلعئ جئلدئث وزئندة قاشاعان كةن ورنئنان 1،5-3 ميلليون تونناعا دةيئن مذناي ءوندئرؤ جوسپارلانئپ وتئر.
تاعئ ءبئر جاثالئق: قازاقستان مةن قئتاي باسشئلارئ ةلئمئزدة جاثا مذناي وثدةؤ زاؤئتئن سالؤ تؤرالئ ؤاعدالاسقان. ازئرگة ةلئمئزدة 3 موز بار. ولاردئ جاثعئرتؤعا دا قئتاي تاراپئ تارتئلعان.
كاسئپكةرلةرئن قورعايتئن قذرئلئم
قازاق ةلئ مةن «اسپاناستئ ةلئ» اراسئنداعئ ئنتئماقتاستئقتئ تئعئز ةتؤگة ءارئ تةرةثدةتؤگة قازاقستان-قئتاي ئسكةرلئك كةثةسئ ذلةس قوسپاق. وسئ جاثا تذرپاتتئ كةثةستئث تذثعئش وتئرئسئنا نذرسذلتان نازاربايةأ پةن شي جينپيث ارنايئ قاتئستئ.
الدئمةن، قازاقستان-قئتاي ئسكةرلئك كةثةسئنئث قذرئلتايشئلئق وتئرئسئ ءوتئپ، ونئث اياسئندا قازاقستان مةن ق ح ر مةملةكةتتئك كومپانيالارئ ةكونوميكالئق ارئپتةستئكتئ تةرةثدةتؤ مذمكئندئكتةرئن تالقئعا سالدئ. بذل رةتتة «ساؤدا-ةكونوميكالئق ءوزارا ارةكةتتةستئكتئ دامئتؤ جانة ينأةستيسيالئق مذمكئندئكتةردئ ءارتاراپتاندئرؤ»، «عئلئمي-تةحنيكالئق جانة يندؤستريالئق-يننوأاسيالئق ئنتئماقتاستئقتئ ارتتئرؤ»، «ةنةرگةتيكالئق ءوزارا ارةكةتتةستئكتئ ءارتاراپتاندئرؤ» تاقئرئپتارئنداعئ ءذش پانةلدئك سةسسيادا بئرلةسكةن جوبالار قارالعان.
ال پلةنارلئق سةسسيادا قوس مةملةكةت باسشئسئ ءسوز سويلةدئ.
قاتئسؤشئلارعا ارناعان سوزئندة نذرسذلتان نازاربايةأ قازاقستاننئث قئتايدئ سةنئمدئ سةرئكتةس جانة تاتؤ كورشئ رةتئندة جوعارئ باعالايتئنئن اتاپ ءوتتئ:
- ديپلوماتيالئق قاتئناستار ورناعان كةزدةن باستاپ ءبئزدئث ةلدةرئمئز ةكئجاقتئ ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئقتا ايتارلئقتاي ناتيجةلةرگة جةتتئ. وتكةن جئلئ ءوزارا ساؤدا كولةمئ 24 ميلليارد دوللار بولدئ. ةكئ جاقتان كذش سالؤئمئزدئث ارقاسئندا سوثعئ جئلدارئ ءوزارا ءئس-قيمئلدئث ءتذرلئ تةتئكتةرئ قالئپتاستئرئلدئ جانة تابئستئ جذمئس ئستةؤدة. ولاردئث قاتارئندا ئنتئماقتاستئق جونئندةگئ قازاقستان-قئتاي كوميتةتئنئث قئزمةتئ مةن تذراقتئ وتكئزئلئپ تذراتئن ذكئمةت باسشئلارئ دةثگةيئندةگئ كةزدةسؤلةر - اناعذرلئم ماثئزدئسئ بولئپ سانالادئ.
ن.نازاربايةأتئث مالئمةتئنشة، قازاقستان مةن قئتاي اراسئندا ةندئگئ 170 تةن استام ذكئمةتارالئق جانة أةدومستأوارالئق قذجات بةكئتئلئپتئ! وسئلايشا، «قازاق-قئتاي ئنتئماقتاستئعئن ودان ءارئ دامئتؤدئ رةتتةيتئن بايئپتئ شارتتئق-قذقئقتئق بازا قذرئلدئ».
ةلباسئ قئتايلئق جانة باسقا دا بارلئق ينأةستورلارعا «جان-جاقتئ قولداؤ كورسةتئلئپ وتئرعاندئعئن» باسا ايتتئ: «قازاقستان-قئتاي» مذناي قذبئرئنئث، «سارئبذلاق-زيمذناي» جانة «بةينةؤ-بوزوي-شئمكةنت» گاز قذبئرلارئنئث قذرئلئسئ تابئستئ ينأةستيسيالئق ءوزارا ءئس-قيمئلدئث تاعئ ءبئر مئسالئنا اينالدئ. قازئرگئ ؤاقئتتا ءبئز جاثا «جئبةك جولئن» جاثعئرتؤدامئز. بذكئل ةلئمئز بويئنشا «باتئس ةؤروپا - باتئس قئتاي» ماگيسترالدئ كولئك ءدالئزئن، جاثا اأتوموبيل جولدارئن جانة تةمئرجولداردئ، تةثئز تةرمينالئ مةن لوگيستيكالئق ورتالئقتاردئ ئسكة قوسؤدامئز» دةدئ نذرسذلتان نازاربايةأ.
قازاقستان كوشباسشئسئ اقپاراتتئق اعئندار ءذشئن قئتايعا ةث قئسقا باعئتتئ ذسئنؤعا ءازئر ةكةندئگئمئزدئ مالئمدةدئ. ونئ قابئلداسا، شئث ةلئنئث ةؤروپامةن تةك جةردةگئ عانا ةمةس، عالامتورداعئ بايلانئسئ دا قازاقستان ارقئلئ جذرةر ةدئ.
- ذلئ جئبةك جولئنئث تاعئ ءبئر كورئنئسئ - اقپاراتتئق تةحنولوگيالار سالاسئنداعئ ترانزيتتئك الةؤةتتئ دامئتؤ بولئپ تابئلادئ، - دةدئ ن.نازاربايةأ. - ازيا مةن ةؤروپا اراسئنداعئ تةلةكوممؤنيكاسيالئق ارنالارعا دةگةن سذرانئستئث ءوسئپ وتئرعانئن ةسكةرة كةلة، قازاقستان اقپاراتتار اعئنئ ءذشئن مةيلئنشة قولايلئ جانة بارئنشا قئسقا باعئتتئ ذسئنؤعا دايئن! ةلئمئزدة بار داتا-ورتالئقتاردئث قؤاتئن ءتيئمدئ پايدالانؤدئ بئرلةسئپ ويلاستئرؤدئ ذسئنامئن.
ال ةكئ ةل اراسئنداعئ ئسكةرلئك كةثةسكة ةلباسئ قازاق-قئتاي بيزنةسئنئث اراسئنداعئ بايلانئستاردئ كةثةيتؤ مئندةتئن جذكتةپ وتئر. «مةنئث ويئمشا، وندا ةلةؤلئ ةكونوميكالئق الةؤةت بار. بذل قذرئلئم قئزمةتتئث اشئق فورماتئنا ية بولؤعا جانة ةكئجاقتئ ساؤدا-ةكونوميكالئق قارئم-قاتئناستاردئ تةرةثدةتؤ باعئتئندا پارمةندئ شارالاردئ قابئلداؤعا ءتيئس» دةدئ مةملةكةت باسشئسئ.
قازاقستان پرةزيدةنتئ جاثا باستامامةن شئقتئ: ول ئسكةرلئك كةثةستئث اياسئندا جئل سايئن سالالار مةن وندئرئستةردئ دامئتؤ جوبالارئن جذزةگة اسئرؤعا ارنالعان «ينأةستيسيالئق جانة جول كارتالارئن» ازئرلةپ، قابئلداؤدئ ذسئندئ.
- سونداي-اق كةثةستئث ءتيئمدئ جذمئس ئستةؤئ ءذشئن ونئث اياسئندا استانادا تذراقتئ جذمئس ئستةيتئن ورگانئن قذرؤ قاجةت دةپ ةسةپتةيمئن. بذعان قوسا، ةكئ جاق ءذشئن باسئم باعئتتاردئ نئساناعا الاتئن سالالئق جذمئس توپتارئن ذيئمداستئرعان ءجون، - دةدئ نذرسذلتان نازاربايةأ.
مةملةكةت باسشئسئ ئسكةرلئك كةثةسكة تاپسئرما بةردئ: بذل قذرئلئم قازاقستاندا - قئتايلئق، ال، قئتايدا - قازاقستاندئق «كاسئپكةرلةردئث قذقئقتارئ مةن مذددةلةرئن قورعاؤعا»، بار كذش-جئگةرئن سوعان باعئتتاؤعا ءتيئس!
وسئ جيئندا ةلباسئ تاعئ ءبئر يدةياسئمةن ةلدئ ةلةث ةتكئزدئ: وعان سايكةس، قازاق-قئتاي بئرلةسكةن باسئلئمدارئ، ءتئپتئ تةلةارناسئ اشئلؤئ مذمكئن.
- كورمةلةردئ، ساؤدا جارمةثكةلةرئن، سةمينارلاردئ، كونفةرةنسيالار مةن ةكئ ةلدئث تانئستئرئلئمدارئن تذراقتئ تذردة وتكئزئپ تذرؤ قاجةت، ولار قازاقستان مةن قئتاي اراسئنداعئ ئنتئماقتاستئقتئ جانداندئرؤعا سةپتئگئن تيگئزةدئ. سونداي-اق، ءتيئمدئ پئكئر جانة ئسكةرلئك اقپاراتتار الماسؤدئ جولعا قويؤ ماقساتئندا ئسكةرلئك كةثةسكة مةرزئمدئ باسپا جانة ةلةكتروندئ باسئلئمدار شئعارؤدئ قامتاماسئز ةتؤ ذسئنئلادئ،-دةدئ نذرسذلتان نازاربايةأ.
- قئتاي مةن قازاقستان - جاقئن كورشئ، شةشؤشئ ستراتةگيالئق ارئپتةستةر، - دةدئ ق ح ر ءتوراعاسئ شي جينپيث.
- ءبئزدئث سانالؤان سالالارداعئ ئنتئماقتاستئعئمئز بذرئن-سوثدئ بولماعان بيئكتةرگة جةتتئ! مةن قازاقستان پرةزيدةنتئنئث شاقئرؤئمةن كةلئپ وتئرمئن. ءبئز بذل ساپاردئ بذرئننان كذتتئك. نذرسذلتان نازاربايةأپةن ارامئزدا، بئزدة ءوزارا تذسئنئستئك ورناعان. مةن پرةزيدةنت مئرزاعا ةكئجاقتئ قاتئناستارئمئزدئث دامؤئنا زور ذلةس قوسقانئ ءذشئن العئسئمدئ بئلدئرةمئن! مةن نذرسذلتان نازاربايةأتئث قئتايدئث ءارتذرلئ بؤئنداعئ باسشئلارئمةن وتة تئعئز جةكة قاتئناستارمةن بايلانئسقانئن بئلةمئن. ولار قازاق-قئتاي قارئم-قاتئناستارئنئث بئرلةسة بةرئك ئرگةسئن قالادئ.
شي جينپيث «اسپاناستئ ةلئنئث» جاثا ءتوراعاسئ رةتئندة « ХХІ عاسئردئث ءذشئنشئ ونجئلدئعئندا قازاق-قئتاي قاتئناستارئن جاثا ءئرئ مةجةلةرگة جةتكئزؤ مئندةتئن» جذزةگة اسئرؤعا كذش سالاتئنئن حابارلادئ.
- قئتاي قازاقستاننئث اسا ءئرئ ساؤدا ارئپتةسئ. قازاقستان ت م د-داعئ قئتايلئق ينأةستيسيالاردئ ةث كوپ تارتقان ةل بولئپ تابئلادئ. قازاقستانمةن بئرگة ءبئز قئتاي تاريحئنداعئ تذثعئش قذرلئقتاعئ مذناي قذبئرئن جانة جةردةگئ شةبئمئزدة ءبئرئنشئ شةكارالئق ئنتئماقتاستئقتئث حالئقارالئق ورتالئعئن سالدئق. قئتاي قازاقستانعا، تاؤةلسئزدئككة قولئ جةتكةننةن كةيئنگئ ءبئرئنشئ ءئرئ گةس تذرعئزؤعا كومةكتةستئ. شئن مانئندة مذنداي مئسالدار وتة كوپ، - دةدئ شي جينپيث.
ةلئمئزدئث وثتذستئگئ گازداندئرئلادئ
وتئرئس سوثئندا «بوزوي-شئمكةنت» ؤچاسكةسئندةگئ «بةينةؤ-بوزوي-شئمكةنت» ماگيسترالدئ گاز قذبئرئن ئسكة قوسؤ سالتاناتئ ءوتتئ. نذرسذلتان نازاربايةأ پةن شي جينپيث سةنسورلئ پانةلگة قولدارئن قويئپ، تئكةلةي تةلةكوپئر ارقئلئ وسئ گاز قذبئرئن «كوگئلدئر وتئنمةن» تولتئرؤدئ باستاؤعا جول اشتئ.
«بوزوي-شئمكةنت» قذبئرئن گازبةن تولتئرؤ - بئرلةسكةن ءئرئ جوبانئث تةحنولوگيالئق ذدةرئستةرئنئث ءبئرئ بولئپ تابئلادئ. وسئ راسئم كةزئندة حابارلانعانئنداي، بذدان كةيئن، قذرئلئس كةستةسئنة سايكةس، «بوزوي» جانة «اقبذلاق» گازولشةؤ ستانسالارئ قولدانئسقا بةرئلمةك. بذل كةلةشةكتة قازاقستاننئث وثتذستئگئن ةلئمئزدئث باتئس وثئرلةرئندةگئ كةن ورئندارئنان شئعارئلاتئن تابيعي گازبةن قامتاماسئز ةتؤگة مذمكئندئك بةرةتئن كورئنةدئ.
«ب ب ش» ماگيسترالدئ گاز قذبئرئ قذرئلئسئنئث اياقتالؤئ قازاقستاننئث وثتذستئگئن «كوگئلدئر وتئنمةن» تذراقتئ قامتؤعا مذمكئندئك بةرةدئ» دةپ سةندئرةدئ «قازترانسگاز» ذ ك-ئ. بذل گاز قذبئرئ مانعئستاؤ، اقتوبة، قئزئلوردا، وثتذستئك قازاقستان وبلئستارئنئث جةرئمةن وتةدئ. جالپئ ذزئندئعئ - 1 مئث 477 شاقئرئم.
جوبا اياسئندا «بوزوي» جانة «قاراوزةك» كةنتتةرئندة ةكئ كومپرةسسورلئق ستانسا سالؤ قاراستئرئلعان. ونئث ءبئرئنشئسئ ئسكة قوسئلئسئمةن، گاز قذبئرئنئث قؤاتتئلئعئ جئلئنا 6 ميلليارد تةكشة مةترگة دةيئن جةتپةك. ذلتتئق كومپانيانئث دةرةگئنشة، «ءبئرئنشئ كةزةثدة جاثا ماگيسترالمةن تاسئمالداناتئن گاز ةلدئث ئشكئ تذتئنئسئنا جذمسالادئ: قذبئر بويئندا ورئن تةپكةن 500 دةن استام ةلدئ مةكةن گازداندئرئلادئ». قذرئلئستئ تولئق اياقتاؤ جانة 10 ميلليارد تةكشة مةترلئك جوبالئق قؤاتتئلئققا شئعؤ 2015 - جئلعا جوسپارلانؤدا.
وسئ گاز قذبئرئمةن قازاقستان بئرنةشة مةملةكةتتئك مئندةتتئ شةشپةك نيةتتة: بئرئنشئدةن، قازاق گازئن ةلدئث وثتذستئگئنة بةرؤ، ةكئنشئدةن، رةسپؤبليكانئث ماگيسترالدئ گاز قذبئرلارئن ءبئرئثعاي گاز تاسئمالداؤ جذيةسئنة بئرئكتئرؤ. اقئر سوثئندا، ول قئتايدئث الئپ نارئعئنا «كوگئلدئر وتئن» ةكسپورتتاؤعا مذمكئندئك بةرةدئ ةكةن.
قازاق پةن قئتاي جاثا مامئلة جاساستئ
ئسكةرلئك كةثةس وتئرئسئنئث بارئسئندا ةكونوميكالئق جانة ينأةستيسيالئق بايلانئستاردئ تةرةثدةتؤگة باعئتتالعان ءبئرقاتار ةكئجاقتئ قذجاتتارعا قول قويئلدئ.
اتاپ ايتقاندا، «سامذرئق-قازئنا» ذلتتئق ءال-اؤقات قورئنئث باسقارما ءتوراعاسئ ءومئرزاق شوكةيةأ پةن قئتايلئق «س ي ت ي ك» كورپوراسياسئنئث ديرةكتورلار كةثةسئنئث ءتوراعاسئ چان چجةمين قازاق-قئتاي ئسكةرلئك كةثةسئنئث «ينأةستيسيالئق كارتاسئن» جذزةگة اسئرؤ تؤرالئ كةلئسئمگة قول قويدئ.
- بذگئن پانةلدئك سةسسيالار قورئتئندئسئندا، ءبئز ئسكةرلئك كةثةسئمئزدئث «ينأةستيسيالئق كارتاسئن» تذزدئك، - دةدئ ءومئرزاق ةستاي ذلئ. - ول ءبئز ءذشئن نةگئزگئ قذجات بولادئ. ونئث اياسئندا جالپئ قذنئ 18 ميلليارد دوللاردان اساتئن 21 بئرلةسكةن جوباعا مونيتورينگ جذرگئزئلةدئ. بذل جوبالاردئث بارلئعئ 2020 - جئلعا دةيئن ئسكة اسئرئلؤعا ءتيئستئ.
بذعان قوسا، وسئندا «پاألودار» الةؤمةتتئك-كاسئپكةرلئك كورپوراسياسئ مةن قئتاي دامؤ بانكئ اراسئندا ءوزارا تذسئنئستئك تؤرالئ مةموراندؤمئ، يندؤستريا جانة جاثا تةحنولوگيالار مينيسترلئگئ مةن «قئتاي-اگرو حولدينگ» اراسئندا ءوزارا تذسئنئستئك تؤرالئ مةموراندؤم، سونداي-اق «بئرئككةن حيميا كومپانياسئ» مةن «چاينا حؤانكؤ كونتكراتينگ ينجينيرينگ» كورپوراسياسئ اراسئندا بئرلةسكةن قئزمةت تؤرالئ كةلئسئم بةكئتئلدئ.
وسئندا جاسالعان مامئلةلةرگة سايكةس، قازاقستان مةن قئتاي شئنئ زاؤئتئن جانة كومئردئ كةشةندئ وثدةؤ كةشةنئن سالاتئن بولدئ.
قئتاي باسشئسئنئث ساپارئ نة قورئتئندئ بةردئ؟
«اسپاناستئ ةلئنئث» جاثا باسشئسئنئث ةلئمئزگة تذثعئش ساپارئنئث اياسئندا استانا مةن بةيجئث جان-جاقتئ ستراتةگيالئق ارئپتةستئكتئ ودان ءارئ دامئتؤ تؤرالئ بئرلةسكةن دةكلاراسيا بةكئتتئ. بذل قذجاتقا نذرسذلتان نازاربايةأ پةن شي جينپيث قولدارئن قويدئ. بذل رةتتة ءدال وسئنداي قذجاتتئث الةمدةگئ ءبئر دة ءبئر ةلمةن ارامئزدا جوقتئعئن ايتا كةتكةن ءجون.
سونداي-اق، بذدان وزگة دة ءبئرقاتار قذجاتتارعا قول قويئلدئ. اتاپ ايتقاندا، ةكئ ةل ذكئمةتتةرئ اراسئندا ديپلوماتيالئق وكئلدئكتةرگة عيماراتتار سالؤ ءذشئن جةر ؤچاسكةلةرئن ءوزارا بةرؤ كةلئسئمئ جاسالدئ. كةلةسئ كةلئسئمگة سايكةس، قازاقستان مةن قئتاي عارئش كةثئستئگئن بةيبئت ماقساتتا پايدالانؤ جانة زةرتتةؤ سالاسئندا ئنتئماقتاساتئن بولدئ.
سونداي-اق 2020 - جئلعا دةيئنگئ قازاقستان-قئتاي ساؤدا-ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئعئن ورتا مةرزئمدئ جانة ذزاق مةرزئمدئ دامئتؤ باعدارلاماسئنا، قازاقستاننئث يندؤستريا جانة جاثا تةحنولوگيالار مينيسترلئگئ مةن ق ح ر ةنةرگةتيكا جونئندةگئ مةملةكةتتئك باسقارماسئ اراسئنداعئ كومئردئ كةشةندئ تةرةث وثدةؤ جوبالارئن جذزةگة اسئرؤ سالاسئنداعئ ئنتئماقتاستئق تؤرالئ مةموراندؤمعا، «قازاقستان تةمئر جولئ» مةن ليانيؤنگان قالاسئنئث حالئقتئق ذكئمةتئ اراسئنداعئ ئنتئماقتاستئق تؤرالئ كةلئسئمگة قول قويئلدئ.
اقوردادا قول قويئلعان، ةكئ ةلدئث ذكئمةتتةرئ دةثگةيئندة بةكئتئلگةن تاعئ ءبئر قذجاتقا سايكةس، قازاقستان جانة ق ح ر قورعاس وزةنئندةگئ «دوستئق» ورتاق سؤ تورابئن بئرلةسئپ پايدالانؤعا جانة باسقارؤعا كةلئستئ.
وسئ ساپار اياسئندا جالپئ قذنئ شامامةن 30 ميللياردتان اساتئن 22 كةلئسئمشارتقا قول قويئلعان.
- ءبئز كةلةسئ مذناي وثدةؤ زاؤئتئن بئرلةسة سالؤعا ؤاعدالاستئق، - دةدئ ةكئ ةلدئث جؤرناليستةرئنة ةلباسئ ن.نازاربايةأ.
- ءبئز ونداي زاؤئتقا مذقتاجبئز. ءبئز اؤئل شارؤاشئلئعئندا ئنتئماقتاسؤعا كةلئستئك: وسئ تذرعئدا ذلگئلئ، كورنةكتئ شارؤاشئلئق سالئنادئ. كولئك جانة كوممؤنيكاسيالار سالاسئنداعئ جوبالار جالعاسادئ. گؤمانيتارلئق سالادا ءبئزدئث ستؤدةنتتةر ق ح ر-دا، قئتاي ستؤدةنتتةرئ «نازاربايةأ ؤنيأةرسيتةتئندة» وقيتئن بولادئ.
قازاقستان كوشباسشئسئ كورشئ ةلدئث «ئزگئ ةرئك» تانئتئپ وتئرعانئن ايتتئ: «ق ح ر-دئث ئزگئ ةركئ - ونئث بئزگة الئپ نارئعئن اشؤئندا. ءبئز ةندئ تئنئق مذحيتقا شئعامئز! تئنئق مذحيت جاقتان تاؤارلار قازاقستان ارقئلئ ةؤروپاعا جةتةدئ، ال بذل - قازئرگئ تاسئمال جولئنان 3،5 ةسة قئسقا. وسئنئث بارلئعئ - ةكئ ةل اراسئنداعئ ئنتئماقتاستئقتئث جاثا كةزةثئ! وسئ جوسپارلاردئث بارلئعئ تاتؤ كورشئلئك، باؤئرلئق، تةث قذقئلئق، ءبئر-ءبئرئمئزدئث ئشكئ ئسئمئزگة ارالاسپاؤ جاعدايئندا جذزةگة اسئرئلاتئن بولادئ! - دةپ ءتذيدئ نذرسذلتان نازاربايةأ.
ايحانءشارئپ، سوأةتبةك ماعزذموأ (فوتو)
«ايقئن»