قازاقتئث بذجئسئ مةن بورشاسئن بئلةسئز بة؟
استانا. 5 - قئركذيةك. قازاقپارات - قازاق حالقئنئث ذلتتئق تاعامدارئنئث دةنئ ةتتةن جاسالاتئنئ بةلگئلئ.
«مالئم - جانئمنئث ساداعاسئ» دةپ وسكةن قازاق بالاسئ ورئسئندةگئ مالئن ازئق قئلؤ ماقساتئندا ونئ ءوسئرئپ-وندئرؤدةن استة جاثئلعان ةمةس.
وسئدان بارئپ وزگة حالئقتار «قازاق اسئمةن اؤقاتتئ، مالئمةن باقؤاتتئ» دةسكةن.
جالپئ، وزگةنئث ءتئلئنئث ءدامئن ءذيئرئپ، اعزاسئنا ءار بةرئپ جذرگةن قازاقتئث ذلتتئق تاعامدارئ از ةمةس. سونئث ءبئرئ دة بئرةگةيئ - بذگئندة ءوزئمئزدئث قاراكوزدةرگة اتئ بةيمالئم بولا باستاعان قازاقتئث بذجئسئ جانة بورشاسئ.
بذگئندة قازاقتئث بذل ذلتتئق تاعامدارئن كورشئلةس رةسةي ةلئ مةن 82 ميلليوننان استام حالقئ بار گةرمانيا ةلئ ايرئقشا باعالاپ وتئر.
ةندةشة، وزگةنئ تامساندئرئپ وتئرعان ناق وسئ ذلتتئق تاعامدارئمئز جونئندة ءبئز نة بئلةمئز؟ قازئردة مئنا بئزگة اتئ دا زاتئ دا تاثسئق بورشا مةن بذجئ تاعامئ كةزئندة قالاي جاسالعان؟
ءبئز بذگئن «الاشتئث اسحاناسئندا» وسئنئ ءسوز ةتپةكپئز.
الدئمةن تةحنولوگياسئنا ءمان بةرسةك...
جالپئ، بذقارانئث قذلاعئنا بةيتانئس ةستئلةتئن تاعام ةكةنئن ةسكةرگةندئكتةن، ءبئز الدئمةن بذل تاعامداردئث جاسالؤ تةحنولوگياسئنا ءمان بةرگةندئ ءجون كوردئك. ايتالئق، بذجئ - جاثا سويئلعان مالدئث ةتئنة، ءئشمايئنا، باؤئرئنا ذن قوسئپ جاسالاتئن وتة ءدامدئ تاعام. قويدئث ءئشمايئ، ةتئ، باؤئرئ مايدالاپ تؤرالادئ دا، وعان مولشةرمةن بيدايدئث ذنئن سةؤئپ ابدةن ارالاستئرئلادئ. تاعام ابدةن ارالاسئپ دايئن بولعان سوث ونئ قويدئث بذيةنئنة نةمةسة قارئنعا سالئپ، اؤئزئ ئستئكپةن تذيرةلةدئ. بذدان سوث بذجئ باتئپ تذراتئنداي ةتئپ سؤئق سؤ قذيئلعان قازانعا سالئپ، سؤ قايناعان سوث وتتئ باياؤلاتؤ كةرةك. ةسكةرةتئنئ، بذجئنئ پئسئرگةندة ءار جةرئنةن ئستئكپةن تةسئپ، جةلئن شئعارئپ جانة اؤدارئستئرئپ وتئرؤ قاجةت.
ءار جةرئن تةسئپ ءپئسئرئپ وتئرعاندا بذيةن بذجئرايئپ كوتةرئلئپ، باپپةن، ةپپةن قاينايتئندئقتان، بذل تاعامدئ قازاق بذجئ دةپ اتاپ كةتكةن. ةكئ ساعاتتاي قايناپ پئسكةن بذجئنئ ئدئسقا ءتذسئرئپ الئپ، سالقئنداتئپ جةگةن دذرئس.
ةگةر ولشةپ، تارازئلاپ، ارتئق-اؤئس ةتپةي دايارلاعئثئز كةلسة، شاعئن وتباسئ ءذشئن دايئندالاتئن بذجئنئث قذرامئندا: 500 گرام ةت، 300 گرام باؤئر، 300 گرام ءئشماي، 600 گرامم ءبيداي ذنئ، بةس ءتذيئر سارئمساق بولؤئ كةرةك. ال ةندئ بورشانئ دايئنداؤ بارئسئن باعامداساق، بذل تاعامدئ دايئنداؤ ءذشئن قوزئنئث، لاقتئث، قازدئث، ذيرةكتئث ةتئنة پياز، سارئماي، بذرئش، تذز قوسئپ ارالاستئرئپ، كولةمئ ءسال جئثئشكةلةؤ بذيةنگة تئعئلادئ.
سؤ قذيئلعان قازانعا سالئپ، ةتتئث تذرئنة قاراي، ياعني 40-90 مينؤت كولةمئندة پئسئرئلةدئ. شاعئن وتباسئ ءذشئن بورشانئث قذرامئ: 500 گرام ةت، 500 گرام كذرئش، ءبئر ءتذيئر پياز، ءبئر اس قاسئق سارئماي، ءبئر شاي قاسئق قارا بذرئش، ءبئر شاي قاسئق تذز. ةسكةرةتئن جايت، بذل ةكئ تاعامدئ دا بذيةنگة سالئپ پئسئرگةن ءجون. بذعان قاتئستئ ماماندار «بورشا مةن بذجئ قازاقتئث قازئ-قارتاسئنان كةيئنگئ شذجئعئ» دةيدئ. عئلئمي تذرعئدا بذل ةكئ تاعامنئث ساپاسئ رةسةيدة جاسالاتئن شذجئقتار مةن نةمئستةر وندئرةتئن شذجئقتاردان اناعذرلئم جوعارئ كورئنةدئ.
حيميكاتتاردان تازارؤدئث توتة جولئ...
ءسويتئپ، عئلئمي دايةكتةرگة جذگئنسةك، قازاقتئث بذجئسئ مةن بورشاسئ شذجئق وندئرئسئندة تاسئ ورگة دومالاپ تذرعان ءبئراز ةلدةردئ شاث قاپتئرئپ-اق تذر. «ةگةر ءبئر عانا بذجئنئ جاساؤدئ ءبئر وتباسئ تولئققاندئ ذيرةنئپ السا، ول وتباسئ مذشةلةرئنئث حيميكات شذجئقتارعا تابةتئ تارتپاسئ انئق» دةسةدئ ماماندار. مئسالئ، زاؤئتتان ءبئر شذجئقتئ ءوندئرئپ شئعارؤ ءذشئن مئناداي شيكئزاتتار پايدالانئلادئ: ةت، مال ذشاسئنان قالعان ونئمدةر (سؤبونئمدةر)، مايلئ شيكئزاتتار، قانت، ءسذت ونئمدةرئ، جذمئرتقا جانة جذمئرتقا ونئمدةرئ، ذن ونئمدةرئ (كراحمال)، اقؤئزدئ تذراقتاندئرعئشتار، تذزدئقتاؤ ونئمدةرئ (تذز، قانت، ناتري نيتريتئ، ناتري اسكوربيناتئ)، ءدام تاتئمدئق زاتتار، پياز، سارئمساق، كونياك جانة مادةرا، شذجئققاپتارئ.
شذجئقتار، نةگئزئنةن، سيئر جانة شوشقا ةتئنةن دايئندالئنادئ. ال كةيبئر تذرلةرئ مالدئث ذشاسئنان ذساق مالدئث، بؤيأولدئث، تذيةنئث، جئلقئنئث، قذستاردئث، قوياننئث ةتتةرئنةن دة دايئندالئنادئ. قذرامئنا قانشاما حيميالئق ةلةمةنتتةر ةنةتئندئكتةن، شذجئقتئ قازئردة ماماندار قاؤئپتئ تاعامداردئث قاتارئنا ةنگئزئپ وتئر.
قورلان ابسالئقوأا، حيميك-عالئم:
- جالپئ، شذجئقتئ ذزاق ساقتاؤ ماقساتئندا نةشة ءتذرلئ دامدةؤئشتةر قوسئلادئ. ال ول دامدةؤئشتةردئث ءوزئ حيمييالئق جولمةن دايئندالاتئندئقتان، مذنئث ءوزئ ادامنئث اعزاسئنا زيان. نةگئزئندة، ءتيئمدئ تاماقتانؤ دةگةنئمئز - ول حيميكاتتاردان اعزانئ تازارتؤ. جاقئندا نةمئستئث ءبئر توپ عالئمدارئ جوعارئ تةمپةراتؤرادا جاسالاتئن تاعامداردئث دةنئ اعزاعا كةرئ اسةر ةتةتئنئن دالةلدةدئ. ول تاعامداردئث ئشئندة ناق وسئ شذجئق، شاؤرما، دونةر ءتارئزدئ تاعامدار بار. وسئنداي زةرتتةؤلةر بارئسئندا گةرمانيادا قئمئز ءوندئرؤدئ قولعا الئپ، سول ةلدئث نارئعئندا جاثا تةحنولوگيامةن قازاقتئث قئمئزئن ساتئلئمعا شئعارئپ جذرگةن كاسئپكةر گانس سولمان قازاقتئث بذجئسئ مةن بورشاسئنئث جاسالؤ تةحنولوگياسئنا قئزئعؤشئلئق ءبئلدئردئ. ول ذلتتئق تاعامدارئمئزدئث جاسالؤئنا، اعزاعا پايداسئنا ءمان بةردئ. زةرتتةؤلةر كورسةتكةندةي، قازاقتئث بذجئسئنا جاس مالدئث ةتئ مةن ءبيدايدئث ذنئ قوسئلاتئندئقتان، بذل تاعام كذش-قؤاتتئ ارتتئرئپ، اسقازانعا ءسئثئمدئ كةلسة، بورشانئث قاسيةتئ قوياننئث، قازدئث، ذيرةكتئث ةتئنةن جاسالاتئندئقتان، ذيقئ بةزئنئث جذمئسئن ارتتئرئپ، ادامدئ سةرگةكتئككة باؤليدئ. قالاي دةسةك تة، ذلتتئق تاعامدارئمئز ارقئلئ اعزامئزدئ حيميالئق قوسپالار قوسئلعان تاعامداردان تازارتامئز. سوندئقتان ذلتتئق تاعامداردئث ناسيحاتئن ذنةمئ ارتتئرئپ وتئرعان ابزال.
بذجئسئن قازاق سال-سةرئلةرگة ساقتاعان
ابزالئندا، بورشا مةن بذجئ تاعامئ زامانئندا وتة سئيلئ اس سانالعان. قذدايئ قوناعئن توسئپ، ةلةثدةپ وتئراتئن قازاق اؤئلدارئ «بذجئ مةن بورشانئ سال-سةرئلةرئنة سارئمايداي ساقتاپ وتئرعان» دةسةدئ. ءتئپتئ سئيلئ قوناقتارئنا، ارنايئ شاقئرئلعان قذدالارئنا مذزداتئلعان بورشانئث نةمةسة بذجئنئث ذستئنة ارنايئ تذزدئق جاساپ بةرئپ، سئي-تاباققا سالئپ تارتاتئن دا بولعان. بذعان قاتئستئ ماماندار «بالؤان شولاقتئث اندةرئندة «اناؤ بايدئث بورشاسئ مةن بذجئسئ، ةنگئزئپ تذر داستارقاننئث ئرئسئن. ءبئر ءذزئپ ةم بايدئث كوثئلئ بذزئلدئ، تئعئپ جةگةن ساراثدئعئن قذرئسئن» دةگةن دة جولدار كةزدةسةدئ. بورشا مةن بذجئ تاعامئن ةجةلدة قازاقتار ارنايئ جاساپ تارتؤ تاباققا سالعان. قازئ-قارتامةن قوسا، تاباققا سالئنعان بذجئسئ مةن بورشاسئ بار مذنداي جورالعئنئ قازاق الئستان ساعئنئپ جةتكةن تؤئسئنا، سئيلاس قذداسئنا جاساعان» دةيدئ.
قالاي دةسةك تة، بذل اتالعان تاعامداردئث قازاقتئث ءونئمئ ةكةنئ داؤسئز. تئپتةن وزگة ةلدةر «شذجئقتئث ورنئنا بورشا، بذجئ ئسپةتتئ تابيعي تاعامداردئ دايئنداي الساق» دةپ كذپئنئپ ءجذر. ال ءبئزدئث وتكةنئمئزدة بار اتا-بابا ءداستذرئن تاسادا قالدئرئپ العانئمئز قالاي؟ وسئندايدا «الةم قازئردة تازا تاماقتانؤ ذردئسئنة بارئنشا نازار اؤدارئپ جاتقان تذستا، ءبئز دة حيمييالئق وثدةؤدةن ادا قازاقئ تاعامداردئث دايارلانؤ ذردئسئنة تةرةثئرةك ءمان بةرئپ، اعزاعا قاجةتتئ دذنيةلةردئ ؤاقئتئسئندا تارازئلاپ وتئرؤئمئز كةرةك» دةگةن ماماندار سوزئنة ءمان بةرگةنئمئز ءجون ءتارئزدئ.
قازاقتا تذزدئقتئث دا ءتذر-ءتذرئ بار

ءبئز جوعارئدا قازاقتئث ئستئق تاعامدارئنئث باسئم بولئگئ ةتتةن جاسالاتئنئن ايتتئق. تاعئ ءبئر ةسكةرةتئن دذنية - قازاق بالاسئ ةتتئ جانة ةتتةن جاسالاتئن تاعامدارئمةن تذزدئقسئز اؤقاتتانباعان. مئسالئ، جوعارئدا ءبئز ءسوز ةتكةن بذجئ مةن بورشا تاعامدارئنا دا تاباققا سالاردا ارنايئ تذزدئق پايدالانعان. ةندةشة، ءبئز قازاقتا تذزدئقتئث ءتذر-ءتذرئ بارئن بئلةمئز بة؟
كةزئندة اتا-بابالارئمئز قازئرگئ بذرئش قوسئلئپ پيازدان جاسالاتئن تذزدئقتاردئ «سول تذزدئق» دةپ اتاپتئ. بذدان باسقا دا قازاقتا تذزدئقتئث ءتذر-ءتذرئ بولعان. سونئمةن، تذزدئقتئث ءتذر-ءتذرئن تئزبةلةسةك:
ماي تذزدئق - قالقئپ الئنعان مايلئ سورپادان جاسالادئ. كةيدة ةت ارئق بولسا، ونئث سورپاسئنا سارئماي، قذيرئق مايئ قوسئلادئ.
قاتئق تذزدئق - قارئنعا تذزداپ كةپتئرئلگةن سذزبةدةن سورپاعا ةزئپ جاسالادئ.
قذرت تذزدئق - ئستئق مايلئ سورپاعا قذرت ةزئپ جاسالادئ.
كوجة تذزدئق - كةسپة، ءبيداي، تارئ، بذرشاق، ذن كوجة ةتئپ جاسالادئ.
قئمئز تذزدئق - قئمئزعا تذز ةزئلةدئ.
اق تذزدئق - ايران، قاتئق، ئركئتتةن ئستةيدئ.
ةجةگةي تذزدئق - قويدئث سذتئنةن سذزئلگةن قذرت سذتكة، سورپاعا ةزئلةدئ.
ساؤمال تذزدئق - اشؤئ جةتپةگةن جاس قئمئزدان جاسايدئ.
توساپ تذزدئق - سؤئق تيگةندة، كوكساؤ بولئپ اؤئرعاندا ارنايئ جاسالادئ.
ءسول تذزدئق - پياز، بذرئش، سئركة سؤئن كذشتئرةك قوسئپ جاسايدئ.
اتالا تذزدئق - ءسذر ةتتئث سورپاسئنا كةپكةن تذزقاتئق نةمةسة جاس سذزبة ةزئلةدئ.
بةتتئ دايئنداعان قارلئعاش زارئققان قئزئ
«الاش ايناسئ»