قازاقستان مةن موثعوليادا ةكئجاقتئ ئنتئماقتاستئقتئ كةثةيتؤ ءذشئن ةث قولايلئ جاعداي بار - موثعوليانئث س ءئ م باسشئسئ ل. بولد
ذلان-باتئر. 3 - قئركذيةك. قازاقپارات - جاقئندا موثعوليادا پرةزيدةنت سايلاؤئ، وعان دةيئن پارلامةنت سايلاؤئ ءوتئپ، وندا دةموكراتيالئق پارتيا وكئلدةرئ جةثئسكة جةتكةن بولاتئن.
جاثا باسشئلئقتان قازاقستانعا نة كذتؤگة بولادئ؟ ةكئ ةل اراسئنداعئ قارئم-قاتئناس وزگةرة مة؟ وسئ جانة وزگة دة سذراقتارعا موثعوليانئث سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ لؤأسانأاندانگين بولد ءبئزدئث تئلشئگة بةرگةن سذحباتئندا جاؤاپ بةردئ.
- وسئ كةزگة دةيئنگئ ةكئ ةل اراسئنداعئ ساياسي، ةكونوميكالئق، مادةني جانة باسقا سالالارداعئ ئنتئماقتاستئق جاعدايئنا قانداي باعا بةرةسئز؟
- ةث الدئمةن موثعول مةن قازاق قانداس، باؤئرلاس حالئقتار ةكةنئن اتاپ وتكئم كةلةدئ. ةكئ حالئقتئ تاريحئ تةرةثگة كةتكةن ءداستذرلئ باؤئرلاستئق پةن دوستئق بايلانئستئرادئ. ولار كوشپةلئ وركةنيةتتئث ذرپاقتارئ، سالت-داستذرلةرئ مةن ادةت-عذرئپتارئ ذقساس ةكئ ةل دة جوعارئ قوناقجايلئقتارئمةن ةرةكشةلةنةدئ.
بذگئندة ءبئزدئث حالقئمئز بةن مةملةكةتتةرئمئز وتكةن زاماننئث ذلتتئق داستذرلةرئ مةن مادةني مذراسئن ساقتاي وتئرئپ، جالپئ ادامزاتتئق قذندئلئقتارعا ورتاقتاسئپ، جاهاندانؤ ذدةرئسئنة ئقپالداسئپ، زاماناؤي ةكونوميكا مةن مادةنيةتتئ دامئتئپ جاتئر.
ءبئزدئث ةلدةرئمئزدئث نارئقتئق ةكونوميكاعا كوشؤئنئث تاريح تذرعئسئنان العاندا قئسقا مةرزئمئنة جانة قيئن كةزةثدة وتكةنئنة قاراماستان، سوثعئ 20 جئل ئشئندة موثعول-قازاقستاندئق قاتئناستارئنئث دامئپ، كةثةيگةنئ بايقالادئ.
بذل قاتئناستار 2013 - جئلدئث 22 - قازانئندا 20 جئلدئعئ اتاپ وتئلةتئن ءبئزدئث ةلدةر اراسئنداعئ دوستئق قارئم-قاتئناس پةن ئنتئماقتاستئق تؤرالئ كةلئسئمدة بةكئتئلگةن نةگئزگئ قاعيداتتارعا سذيةنةدئ .
ءبئر سوزبةن ايتقاندا، ءبئزدئث ةلدةر اراسئندا ةكئجاقتئ قارئم-قاتئناستئ ودان ءارئ دامئتئپ، كةثةيتؤگة بارلئق قولايلئ جاعدايلار بار. ساياسي، سونئث ئشئندة سئرتقئ ساياساتتا ايماقتئق جانة عالامدئق قاؤئپسئزدئكتئ قامتاماسئز ةتؤ، ايماقتئق ينتةگراسيانئ مةن حالئقارالئق ئنتئماقتاستئق دامئتؤدا ءبئزدئث ذستانئمدارئمئز ذقساس.
مادةني جانة گؤمانيتارلئق بايلانئستارئمئز دا دامئپ كةلةدئ. ولاردئ ودان ءارئ دامئتؤ ءذشئن قولايلئ قذقئقتئق رةجيم دة بار. ةكئ ةل ازاماتتارئنئث ةكئنشئ ةلدة بيزاسئز 90 تاؤلئك بولؤ مذمكئندئگئ بار. أيزاسئز رةجيم قالئپتاسقان دةسةك تة بولادئ. ءبئز 2010 - جئلئ ءوزارا مادةنيةت كذندةرئن وتكئزدئك. وسئنداي شارالاردئ الداعئ ؤاقئتتا جالعاستئرؤ كةرةك دةپ سانايمئن، وسئلايشا ءبئزدئث ةلدةردئث حالقئ ولاردئث دامؤ جانة جاسامپازدئق تاجئريبةسئمةن الماسؤعا مذمكئندئك الادئ.
جاسئراتئنئ جوق، ةكئ ةل اراسئنداعئ ساؤدا-ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئق موثعوليا مةن قازاقستاننئث الةؤةتئنة ساي كةلمةيدئ. ساؤدا كولةمئ تومةندةپ كةتتئ.
الايدا ةكئ ةلدئث بيزنةسمةندةرئ مةملةكةتتةر اراسئنداعئ ساؤدا-ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئ كةثةيتؤ مذمكئندئكتةرئن قاراستئرئپ جاتئر. ءبئزدئث ةلدةرئمئزدئث ءتيئستئ مةملةكةتتئك قذرئلئمدارئ تاراپئنان ئسكةرلئك توپ وكئلدةردئث باستامالارئن قولداؤ بولؤ قاجةت دةپ ويلايمئن.
حالئقارالئق ئنتئماقتاستئققا كةلةر بولساق، موثعوليا ب ذ ذ-نئث بةلسةندئ مذشةسئ رةتئندة يادرولئق قارؤسئزداندئرؤ جانة يادرولئق قاؤئپتئ ازايتؤ ذدةرئسئنة قوسقان قازاقستاننئث ذلةسئ مةن باستامالارئن قولدايدئ. ونئث ذستئنة ءبئزدئث ايماق ءذشئن بذل - ماثئزدئ ءارئ وزةكتئ ماسةلة.
سونئمةن بئرگة، قازاقستاندئ شئن جذرةكتةن بذكئل الةمدئك «ةكسپو-2017» كورمةسئن استانادا وتكئزؤ جوعارئ مارتةبةسئمةن قذتتئقتايمئز. ءبئزدئث ةل بذل شاراعا ةث جوعارئ دةثگةيدة قاتئساتئن بولادئ.
- جاقئندا موثعوليادا پرةزيدةنت سايلاؤئ ءوتتئ، وعان دةيئن پارلامةنت سايلاؤئ بولئپ، دةموكراتيالئق پارتيا وكئلدةرئ ةكةؤئندة دة جةثئسكة جةتتئ. جاثا باسشئلئقتان قازاقستانعا نة كذتؤگة بولادئ؟ ءبئزدئث ةلدةردئث اراسئنداعئ قارئم-قاتئناس وزگةرة مة؟
- ءسئز دذرئس اثعارعانداي، پارلامةنتتئك جانة پرةزيدةنتتئك سايلاؤدا دةموكراتيالئق پارتيا جةثئسكة جةتكةننةن كةيئن، ةلدة جاثا ساياسي احؤال قالئپتاستئ. پرةزيدةنت قايتادان سايلانئپ، پارلامةنتتئث باسئم بولئگئن دةموكراتيالئق پارتيا وكئلدةرئ قذرايدئ.
ءبئزدئث پارتيا وزگة ءذش پارتيامةن بئرگة جاثا ذكئمةتتئ قذردئ. ول موثعوليانئث سئرتقئ ساياساتئنئث ساباقتاستئعئن ساقتاي وتئرئپ، ب ذ ذ-عا مذشة ةلدةردئث بارلئعئمةن سئرتقئ ساياسي ئنتئماقتاستئق، ديپلوماتيالئق قارئم-قاتئناستئ نئعايتؤ، سئرتقئ ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئقتئ دامئتؤعا نيةتتئ.
ءبئز قازاقستاندئ ءداستذرلئ سةرئكتةس رةتئندة قاراستئرامئز، باسقاشا ايتقاندا، قازاقستانمةن سان قئرلئ دوستئق قارئم-قاتئناستئ وسئعان دةيئن كةلئسئلگةندةي دايةكتئ تذردة دامئتاتئن بولامئز.
تابيعي رةسؤرستارعا باي ءبئزدئث ةلدةرئمئز ءئرئ جوبالاردئ جذزةگة اسئرئپ جاتئر. بذل جوبالار تةك ايماقتئق ماثئزعا عانا ية ةمةس. ءبئزدئث ةكونوميكالئق جانة ينفراقذرئلئمدئق جوبالاردئ جذزةگة اسئرؤ ءذشئن كوپجاقتئ ايماقتئق ئنتئماقتاستئقتئ دامئتؤ جوسپارئندا ارةكةتتةستئكتئث كةث مذمكئندئكتةرئ بار.
-ءسئزدئث ويئثئزشا ساؤدا-ةكونوميكالئق جانة ينأةستيسيالئق ئنتئماقتاستئقتئ جانداندئرئپ، كةثةيتؤ ءذشئن ءبئزدئث ةلدةرگة قانداي شارالار قولدانؤ كةرةك؟
- مةنئثشة، ساؤدا-ةكونوميكالئق، عئلئمي-تةحنيكالئق جانة مادةني ئنتئماقتاستئق بويئنشا موثعوليا مةن قازاقستاننئث ذكئمةتارالئق كوميسسياسئنئث جذمئسئن جانداندئرؤ كةرةك.
جاقئندا موثعوليانئث پرةمةر-ءمينيسترئ قازاقستان ةلشئسئمةن وتكةن كةزدةسؤ قورئتئندئسئ بويئنشا ءبئزدئث مينيسترلئككة قازاقستاندئق تاراپپةن بئرلةسة وتئرئپ ورتاق شةشئمدئ قاجةت ةتةتئن ماسةلةلةردئ قذرؤعا تاپسئرما بةردئ. بذل جذمئس باستالئپ كةتتئ. ءبئز قازاقستاندئق ارئپتةستةرئمئزبةن بةلسةندئ ارةكةت ةتؤگة نيةتتئمئز.
سوثعئ جئلدارئ ساؤدا كولةمئ قئسقاردئ. 2012 - جئلدئث قورئتئندئسئ بويئنشا تاؤار اينالئمئنئث كولةمئ 24 ميلليون دوللاردئ قذراعان. ال اعئمداعئ جئلدئث العاشقئ جةتئ ايئنداعئ مالئمةت بويئنشا، تاؤار اينالئمئ ءوسئپ، 19 ميلليون دوللارعا جةتكةن.
ساؤدانئ كةثةيتؤ ءذشئن ةكئ ةلدةن جةتكئزئلةتئن تاؤار كولةمئ مةن قئزمةت تذرلةرئنئث ءتئزئمئن قذراستئرؤعا بولار ةدئ. ماسةلةن، موثعوليا مذناي ونئمدةرئنة مذقتاج، ءبئزدئث قذرئلئس كومپانيالاردا بيتؤم مةن باسقا دا قذرئلئس ماتةيالدارئنا دةگةن سذرانئس بولؤئ مذمكئن. قازاقستاندئق كومپانيالار ةت پةن ةت ونئمدةرئن يمپورتتاي الار ةدئ.
ءبئزدئث سئزدةرمةن ءئرئ كولةمدئ جاسامپازدئق جوبالارئمئز بار. قازاقستاندئق كومپانيالار، ماسةلةن، ةلدئث وثتذستئگئندةگئ ساينشاندا «وندئرئستئك پارك» قذرئلئسئنا، ةلدئث باتئسئندا بايان ولگي ايماعئنداعئ «ساگااننؤؤر» ةركئن ساؤدا ايماعئ ينفراقذرئلئمئنئث قذرئلئسئنا قاتئسا الادئ. ول ةكئ جاقتئث ذيلةسئمدئ جذمئس جاساؤئ ءذشئن ذكئمةتارالئق كوميسسيانئث ذلتتئق بولئمدةرئ ارقئلئ ناقتئ اقپارات پةن ذسئنئستاردئ جةتكئزئپ وتئرؤ كةرةك.
ءبئزدئث مالئمةت بويئنشا، موثعوليا ةكونوميكاسئنا قذيئلعان بارلئق شةتةلدئك تئكةلةي ينأةستيسيالاردئث 0،14 پايئزئ جانة بارلئق شةتةلدئك كومپانيالاردئث 0،45 پايئزئ قازاقستاننئث ذلةسئنة تيةسئلئ. ءبئزدئث ةلئمئزدة 57 قازاقستاندئق كومپانيا تئركةلگةن، ولاردئث جالپئ ينأةستيسيا كولةمئ 16،2 ميلليون دوللاردئ قذرايدئ.
ءبئز بيزنةس-فورؤمدار وتكئزةمئز جانة وعان قازاقستاندئق كومپانيالار قاتئسادئ دةپ سةنةمئز. ءبئز قازاقستاننان كةلةتئن ينأةستورلار وزدةرئن قولايلئ سةزئنئپ، بولاشاققا سةنئممةن قاراؤئ ءذشئن زاثناماعا جةثئلدئكتةر جاساؤعا باعئتتالعان وزگةرئستةر ةنگئزةمئز. ءبئز ءوز تاراپئمئزدان ةكئجاقتئ ساؤدا-ةكونوميكالئق جانة ينأةستيسيالئق ئنتئماقتاستئق ءبئزدئث ةلدةر ماقسات قويئپ وتئرعان دةثگةيگة جةتؤ ءذشئن بار كذشئمئزدئ سالامئز. وسئ ماقساتتا ءبئزدئ بئرلةسكةن كوپتةگةن جذمئس كذتئپ تذر دةگةن ويدامئن.
- قئركذيةكتة بئشكةكتة شاثحاي ئنتئماقتاستئق ذيئمئنا مذشة ةلدةر باسشئلارئنئث كةثةسئ وتةدئ. قازاقستان مةن موثعوليانئث ش ئ ذ اياسئنداعئ ئنتئماقتاستئعئنا قانداي باعا بةرةسئز؟
- موثعوليا ش ئ ذ-نئث باقئلاؤشئ ةلئ بولئپ تابئلادئ. ءبئزدئث ةلدئث وكئلدةرئ بذل ذيئمنئث ءتذرلئ شارالارئنا قاتئسادئ. موثعوليا ش ئ ذ اياسئندا جذزةگة اسئرئلاتئن كوپجاقتئ ينفراقذرئلئمدئ، ةكونوميكالئق جوبالارعا قاتئسادئ. ءبئز وسئ ذيئمنئث ئقپالدئ مذشةسئ رةتئندة قازاقستان بئزگة قولداؤ كورسةتةدئ دةگةن سةنئمدةمئز.
بئشكةككة ةلئمئزدئث اتئنان موثعوليا پرةزيدةنتئ بارادئ. ءبئز بذل وقيعاعا اسا جوعارئ ءمان بةرةمئز، جانة سامميت الاثئندا كوپجاقتئ جانة ةكئ جاقتئ، سونئث ئشئندة قازاقستاندئق تاراپ وكئلدةرئمةن دة، كةزدةسؤلةرگة ءذمئت ارتامئز.
ءبئز ازيا جانة ةؤروپا قذرلئقتارئن بايلانئستئراتئن ورتالئق ازياداعئ ءئرئ ينفراقذرئلئمدئق جوبالاردئ ءجئتئ باقئلاؤدا ذستاپ وتئرامئز. بذل جوبالار ةكئجاقتئ نةگئزدة جذزةگة اسئرئلسا دا، بارلئق تاراپتار ش ئ ذ-نئث مذشةلةرئ بولئپ تابئلادئ.
تةثئزگة شئعاتئن جولدارئ جوق ةلدةر رةتئندة موثعوليا مةن قازاقستاننئث سايكةس حالئقارالئق ذيئمدار اياسئندا جةثئلدئك جاسالعان ترانزيتتئك تاسئمالدئ جئلجئتؤدا مذددةلةرئ ورتاق. وسئعان بايلانئستئ، قازاقستانعا تاعئ دا تةثئزگة شئعا المايتئن دامؤشئ ةلدةردئث قاتئسؤئمةن ذلان-باتئردا Think Tank حالئقارالئق ساراپتامالئق ورتالئعئن قذرؤ باستاماسئن قولداؤئن جانة وسئنداي ورتالئق قذرؤ تؤرالئ كوپجاقتئ كةلئسئمگة قوسئلؤدئ ذسئنعئم كةلةدئ.
قازاقستان حالقئنا، ءبئزدئث باؤئرلارئمئز بةن دوستارئمئزعا بار جاقسئلئقتئ تئلةيمئن. الداعئ ؤاقئتتا ءبئزدئث حالئق پةن ةلدةرئمئزدئث يگئلئگئ ءذشئن ئنتئماقتاستئقتئ ءالئ دة دامئتا تذسةمئز دةگةن سةنئمدةمئن.
«قازاقپارات» اقپاراتتئق اگةنتتئگئنة وسئنداي مذمكئندئك جاساعانئنا راحمةت.
- سذحباتئثئزعا راحمةت!