جذلدئزدار اؤرؤئ الاش ارؤلارئنا دا كةلدئ
استانا. 21 - تامئز. قازاقپارات - «مةشكةي دةگةن جاقسئ ات ةمةس» دةمةكشئ، بذرئن-سوثدئ ةستؤئثئز بار ما، جوق پا، ايتةؤئر انورةكسيا دةگةن ءبئر اؤرؤ بار.
باتئس قوعامئندا مذنئ كوبئنة «مودةلدةر اؤرؤئ» دةپ اتايدئ، ياعني دةنةسئمةن مال تاباتئن ارؤلار ارتئق ةتپةن كذرةسة-كذرةسة اقئرئ قابئرعاسئنان كذن كورئنةتئن دارةجةگة دةيئن اپاراتئن اؤرؤعا شالدئعاتئنعا ذقسايدئ.
قازاقئ كوزبةن قاراعاندا، ءوزئن «ءتئرئ قؤئرشاققا» اينالدئرعان قايران ارؤلارعا جانئث دا اشيدئ، ءبئراق اشؤئث دا قاينايدئ. نةگة؟
جالپئ، ايةل زاتئ و باستا ةلئكتةگئش، جئلت ةتكةنگة قذمار حالئقپئز عوي، تةلةارنا اتاؤلئ ارئق قئزداردئ ازاننان كةشكة دةيئن سذلؤلئقتئث سيمأولئ ةتئپ كورسةتئپ جاتسا، كئم ةلئرمةسئن؟ ءجا، باتئستئ باتئس دةرسئز، الايدا سول انورةكسياعا ذقساس ءبئر دةرت الاشتئث دا ارؤلارئنا، اسئرةسة ءانشئ، بيشئلةرئنئث اراسئنا كةلئپ جةتكةندةي.
وسئ ءبئر اتئ جامان اؤرؤدئث العاشقئ بةلگئلةرئ:
بئرئنشئدةن، ايناعا قاراعان سايئن ار جاعئنان سةمئز بئرةؤدئ كورؤ، سودان كةيئن ارئقشا كةلگةن قئز كورسة، سونئث قاسئندا ءوزئن قور ساناؤ جانة ةتجةثدئلةؤ ادام كورسة بولعانئ، «مةن دة سونداي بولئپ بارا جاتئرمئن» دةگةن ويعا كةتؤ. ءبئر گرام قوسپاسئ جوق، بذگئندة ةكئ قئزدئث باسئ قوسئلسا ءبئتتئ ايتاتئنئ - «سةمئرئپ بارامئن، ازؤ كةرةك» نةمةسة «تاماق جةمةي ءجذرمئن، ديةتادامئن» دةگةن اثگئمة.
اسئرةسة ءانشئ، بيشئلةر اراسئندا ارئقتاؤدان جارئس باستالعالئ قاي زامان. «اناؤ، ءسابيتتئث التئنايئ بار عوي، 15 كةلئ تاستاپتئ» دةسة، كةلةسئ بئرةؤئ «جوق، 20 كةلئدةن اسادئ» دةپ ودان اسئرا تذسةدئ. بةس-ون كةلئ بةر جاعئ، جيئرمالاپ سالماق تاستاؤ دةيتئن «ذلئ جةثئس» سولايشا قئز-كةلئنشةك اتاؤلئنئ كذندئز كذلكئ، تذندة ذيقئدان ايئرئپ، اقئرئ ولاردئث ءوز-وزدةرئن قيناپ اپتالاپ، ايلاپ ءنار تاتپاي، ونئث ورنئنا قئتايدئث، ءتئپتئ اقشاسئ جةتسة، ةأرةيدئث ءتذرلئ دارئلةرئن ؤئستاپ «جةؤئنة» ذلاسادئ.
ءبئز مذنئث سالدارئن باتئسقا قاراپ باعامدايمئز، سةبةبئ جئل سايئن قانشاما جاپ-جاس مودةلدةر باسقا ةمةس، تاپ وسئ انورةكسيادان كوز جذمادئ ةكةن. اسئرةسة 2006 - جئلئ بذل اؤرؤ قذرباندارئنئث سانئ بيئك شئثئنا جةتكةن. نةبارئ 22 جاستاعئ برازيليالئق توپ-مودةل اننا كارولينا رةستون جئلداپ تةك قانا الما مةن قئزاناق جةؤدئث سالدارئنان 172 سانتيمةتر بويئمةن 40-اق كةلئ سالماققا ءبئراق ءتذسئپ، اقئرئ اشتئقتان ابدةن تيتئقتاعان باؤئرئ ئستةن شئعئپ، باقيعا اتتانئپ كةتة بارعان.
دارئگةرلةر جذلدئزعا «جذيكة انورةكسياسئ» دةگةن دياگنوز قويعان. انورةكسيا، نةگئزئ، جذيكةنئث اؤرؤئ، سةبةبئ قانداي ةسئ دذرئس ادام ءوزئنئث ادام رةتئندة جاسئنا جاس قوسئپ، وسؤئنة قارسئ ؤلتيماتؤم قويؤئ مذمكئن. ال يزابةل كارو بولسا ءدال سولاي ةتكةن. ياعني شوؤ-بيزنةستة ونئث «ةسةيگئسئ كةلمةيتئن قئز» دةگةن اتئ شئققان. وعان ونئث شةشةسئ دة اسةر ةتسة كةرةك، ياعني ول «قئزئم وسسة، مةنئ تاستاپ كةتةدئ» دةپ، قئزئن «ءتئرئ قؤئرشاققا» اينالدئرئپ، ونئث ساناسئنا دا سونداي وي قذيا بةرگةن. توپ-مودةل سالاسئن تاثداعان قئز سولايشا ءارئ جئپتئكتةي ءمذسئنئن جوعالتپاؤ ءذشئن، ءارئ «ماثگئ بالا بولئپ قالامئن» دةگةن ويمةن تاماقتان مذلدةم باس تارتقان. اقئرئ 28 جاسئندا دذنية سالعان. ولار سوندا نةمةن ازئقتانادئ، ياعني تاماقتان باس تارتقاندا، نةگة ذمتئلادئ دةگةنگة كةلسةك، بالةنئث ءبارئ سانگة، سذلؤلئققا دةگةن شةكتةن تئس قذمارلئققا كةلئپ تئرةلةدئ. ال «سذلؤلئق ةث ءبئرئنشئ ارئقتئقتا» دةگةندئ الةم ارؤلارئنئث ساناسئنا ةرتةلئ-كةش ءسئثئرئپ جاتقان - تةلةارنالار. ءسان يندؤسترياسئ تابالدئرئعئن اتتايمئن دةؤشئ قئزدارعا قويئلاتئن العاشقئ تالاپ تا سول - 90*60*90--نان اسپاؤئ كةرةك.
ارينة، الاش دالاسئندا ازئرگة ارئقتئقتان ولگةن ادام جوق، ايتسة دة باسئ باستالئپ كةتكةن.
جذلدئزداردئ بئلاي قويعاندا، ءوسئپ كةلة جاتقان قاراپايئم قازاق قئزدارئنئث اراسئندا دا بذگئندة مذسئنئمةن كوزدئث جاؤئن الارلئق مودةل بولؤعا ذمتئلاتئندارئ از ةمةس. ونئ ارئعا بارماي-اق كذندةلئكتئ كوشةدةگئ قئزداردئث كيئمئنةن، ءوزئن ذستاؤئنان، ساباعئن وقئماسا دا، اينا الدئندا ذزاق تذرئپ، سؤرةتكة تذسة بةرؤئنةن جانة سونداي-اق «قئز سئنئ»، «ميسس كازاحستان» سةكئلدئ سايئستارعا قاتئسئپ، وندا اقئلئمةن، ونةرئمةن ةمةس، بوكسةلةرئن قيساثداتئپ جذرگةندئ ابئروي كورؤئنةن بايقاؤعا بولادئ. ال قئزدارئمئزدئث بولاشاق انا، ءبئر ءذيدئث ابئرويلئ كةلئنئ بولؤعا ةمةس، وسئلايشا ءوزئن «ءتئرئ قؤئرشاققا» اينالدئرؤعا دةگةن قذشتارلئعئنئث سالدارئنان جاقسئلئق كورؤئمئز مذمكئن بة؟ وسئ رةتتة الاش ارؤلارئنئث جاپپاي ارئقتاؤعا دةگةن قذشتارلئعئنا قاتئستئ كوپشئلئك پئكئرئن ساراپقا سالئپ كورسةك:
الماس تةمئرباي، اقئن:
- ول - سونداي ءبئر پسيحولوگيالئك اؤرؤ-ادةت. ةث باستئسئ، سابئر، شئدام مةن قاناعات كةرةك... «شةتةلدئك دارئلةر ئشةك پةن باؤئردئ قذرتاتئنئن ذمئتپاثئزدار... الةمدة ميلليون ءتذرلئ ديةتا بار، ةگةر سول ديةتا ادامدارعا كادئمگئدةي اسةر ةتةتئن، پايدالئ بولسا، يدةالدئ جالعئز-اق ديةتا بولماس پا ةدئ؟!
ايتةؤئر، ساؤداگةردئث ءبارئ قاراپايئم حالئقتئ اقئماق قئلؤعا قذمار! ةث پايدالئسئ - «دةنساؤلئعئمدئ جاقسارتئپ، كذش-قؤات بةر» دةپ اللادان تئلةك تئلةپ، ءمولدئر، تازا سؤ ءئشؤ! ال ازؤدئث ءجونئ وسئ ةكةن دةپ ءدارئ ءئشئپ، ةمشئ-تاؤئپ جاعالاؤدئث تذككة دة قاجةتئ جوق!
گذلجازيرا جالعاسوأا:
- شةشةم مارقذم «وزئثة ارئقپئن نةمةسة سةمئزبئن دةپ سذقتانبا، ادامعا ةت دةگةن قوناق سياقتئ، كةلةدئ دة كةتةدئ» دةؤشئ ةدئ...
ذلجان حياسيدين، جؤرناليست:
- ءبئر اعامئز سذحبات بارئسئندا ايتئپ ةدئ: «لةوناردو دا أينچيدئث باسقا دا الةم تانئعان سؤرةتشئلةردئث قئزداردئ بةينةلةگةن كارتينالارئنا قاراساثئز، كوز تارتاتئن تومپاق، ةتتئ قئزداردئ شةبةرلئكپةن سالعان. قازئرگئدةي قابئرعاسئن ساناپ الارلئقتاي ارئق قئزداردان قذداي ساقتاسئن. ونئث بالا تؤؤئ مذمكئن، ءبئراق ءالسئز... مذنداي قئزداردئ سؤرةتشئ دة راحاتتانئپ وتئرئپ سالا المايتئن شئعار» دةپ كذلئپ ةدئ. ول راس، قئز بالا انا اتانعان سوث، سالماق قوسادئ، قوسپايتئندارئ دا بار، تةگئندة تذقئمعا تارتادئ. دةگةنمةن دة قئتايدئث ت.ب دارئسئنة جذمساعان اقشانئ جيناپ، فيتنةس كلؤبقا جازئلعان ابزال. سةمئرؤ وثاي، قايتا قالئپقا كةلؤ قيئن. دذرئسئ، «تومپيئپ» جذرگةنگة جةتپةيدئ عوي...
جذلدئز ءابدئلدا، جؤرناليست:
- وزئمة ارئق بولعان جاراسپايدئ. مةكتةپتة وقئپ جذرگةندة وسئ ارئقتئقتئث زاردابئن قاتتئ تارتقانمئن، ءتئپتئ بالالار مازاقتايتئن دا ةدئ. كةيئن ءبئر ازدئق، ءبئر تولدئق. ءبئراق وزئمة ارئق بولعان جاراسپايتئنئن انئق بئلةمئن. ارينة، ءدال قازئر ازداپ ارئقتاسام، ارتئق بولماس ةدئ. ءبئراق ول ءذشئن ديةتا ذستاپ، ءدارئ ءئشئپ، قذرباندئققا بارا المايمئن دا جانة وندايلاردئ تذسئنؤگة مةنئث ميئم دا جةتپةيدئ ةكةن.
ةرداؤلةت بالتاباي:
- ماسةلةنئث تذپتوركئنئ دةنة سالماعئنئث يندةكسئ دةگةن ستاندارتتا جاتقان سياقتئ. ايتپةسة قانشا سالماق ارتئق-كةم ةكةنئن قالاي بئلةمئز؟ گيپةرستةنيكالئق تيپكة جاقئن بئزگة ول ستاندارت ساي كةلمةيدئ. بئزگة سول ستاندارتقا 5-12 كةلئ قوسئپ، باسقا ستاندارت شئعارئپ بةرسة، قئز-كةلئنشةكتةرئمئز يدةالدئ سالماقتا بولار ةدئ. جالپئ، تابيعاتئنان ايةل گورمونئ جةتكئلئكتئ قئزدار تولئسؤعا بةيئم بولادئ، سايكةسئنشة ينفانتيلدئ قئزدار ارئق بولادئ.
«شانشاردئث» سوثعئ باعدارلاماسئندا ؤاليبةك اعامئزدئث: «بذرئنعئ اپا-اجةلةرئمئز اقئلدئ ما، قازئرگئ قئز-كةلئنشةكتةر مة؟ بذرئنعئنئث قئز-كةلئنشةكتةرئ تاثةرتةث ةرتة، ءتئپتئ اتةشتةن ةرتة ويانئپ، سيئردئ دا ساؤدئ، ناندئ دا جاپتئ، ساماؤئر قويئپ، ءذش مةزگئل تاماق ئستةپ، بالانئ دا جئل سايئن تؤدئ، ناتيجةسئندة ةشقايسئسئ سةمئرگةن جوق. ال قازئرگئ قئز-كةلئنشةكتةردئكئ قالاي، تال تذستة تذرادئ، كئردئ دة، ئدئس-اياقتئ دا ماشينا جؤادئ، ءتئپتئ بالانئ بئرةؤ باعئپ، تاماقتئ دا بئرةؤ ئستةپ بةرةدئ، ءبئراق ناتيجةسئندة سولار الاقانعا سالئپ ايالاعان كذيةؤئنة العئس ايتؤدئث ورنئنا، «سةمئرئپ كةتتئم، ماعان اقشا بةر، فيتنةسكة بارايئن» دةپ، بئرئنشئدةن، كذيةؤئنئث، ةكئنشئدةن، اقشانئث جاؤئنا اينالادئ»، - دةپ جذرتتئ ءبئر دؤ كذلدئرگةنئ بار.
ارينة، جؤان قارئن بايلاپ، جةلكة كذجئرةيتئپ، شامادان تئس تولئپ كةتؤدئ جاقتاپ تذرعان جوقپئز. الايدا «شئعئستا ولاردئ باي ساناسا، باتئستا اؤرؤ سانايدئ» دةپ سةمئزدئكتئ اتاسا، بذگئندة، اباي ايتپاقشئ، «شئعئسئم باتئس بولئپ كةتتئ مة» دةرلئكتةي... ياعني ارتئق شئر بئتكةندئ سةمئزدئككة بالاؤ قازاققا قايدان عانا كةلگةن دةرت بولدئ ةكةن؟
قئسقاسئ...
اباي اتامئزدئث «قارئنئ توقتئق، ؤايئمئ جوقتئق ازدئرار ادام بالاسئن» دةگةن سوزئنة ةسةيگةن سايئن كوزئم جةتئپ كةلةدئ. راسئندا، ادامدئ جوقشئلئق ةمةس، كةرئسئنشة، توقشئلئق ازدئرادئ ةكةن. وسئندايدا «قايران، بذرئنعئنئث «بالامدئ قايتسةم ؤئزئنا جارئتام؟» دةگةندئ عانا ويلايتئن بالپاقتاي بايبئشةلةرئ-اي!» دةيسئز ةرئكسئز...
ءماريام ءابساتتار
«الاش ايناسئ»