قازاقتئث زارئن دومبئرا ايتار، دومبئرانئث زارئن كئم ايتار؟

 استانا. 9 - ماؤسئم. قازاقپارات - 1986 - جئلئ كورنةكتئ ةتنوگراف-عالئم جاعدا بابالئق ذلئ تاپقان تاستا دومبئرانئث جانة وندا بيلةپ تذرعان بةس ادامنئث سؤرةتئ بةينةلةنگةنئ ءمالئم. ونئ عالئمدار نةوليت داؤئرئنة جاتقئزعانئ جانة ايان.

قازاقتئث زارئن دومبئرا ايتار، دومبئرانئث زارئن كئم ايتار؟

قازاقتئث ءدوثماثداي عالئمدارئ سوناؤ التئ مئث جئل بذرئن پايدا بولعانئن دالةلدةپ بةرگةن قازاقتئث سول قاسيةتتئ دومبئراسئ بذگئندة ارزانداپ كةتتئ. بذگئنگئنئث ءساندئ سوزئمةن ايتقاندا، قازاقتئث برةندئ بولؤئ ءتيئس ذلتتئق اسپاپ قذنتقا مذقتاج.

دومبئرانئث قادئر-قاسيةتئن، تاريح-تاعئلئمئن جاتا-جاستانا زةرتتةگةن قازاقتئث عالئمدارئ دومبئرا ساپاسئزدانئپ بارا جاتقانئن جارعاق قذلاقتارئ جاستئققا تيمةي ايتؤدان استة جالئققان ةمةس. التئ مئث جئلدئق تاريحئ بار قازاقتئث دومبئراسئنئث بذگئندة تةك قولونةر بذيئمئ دةثگةيئندة قالئپ قويعاندئعئن قذلئنداي شئرقئراپ، اشئنا ايتقان عالئمدارئمئزدئث ءسوزئ  جةتئمسئرةپ ءالئ ءجذر. قارا بازاردان باستاپ، حان سارايئنداي سئثعئرلاعان دذكةندةردة تذرعان دومبئرا كوز الداؤ ءذشئن كادةسئيعا جاراعانئمةن، قازاقتئث ناعئز دومبئراسئ دةگةن اتاققا لايئق ةمةستئگئن دة دومبئرانئ تانيتئن جذرت كورئپ ءجذر. ال كادةسئي اتاؤلئنئث وزئمئزگة ةمةس، وزگةگة، سئرتتان كةلگةن قوناققا ارنالاتئنئن ةسكةرسةك، ءتئلئ كذرمةلگةن، ءذنئ بؤلئعئپ شئققان دومبئرانئ كورگةن ولار قازاقتئث دومبئراسئ وسئ ةكةن دةمةسئنة ءشذبا جوق. دومبئرانئث مذنداي كذيگة ءتذسؤئن عالئمدار، زةرتتةؤشئلةر ارناؤلئ عئلئمي ورتالئقتئث، ونئ جاسايتئن سةحتئث جوقتئعئمةن تئكةلةي بايلانئستئرعان-دئ. دومبئرانئث ئشةگئن بالئق اؤلايتئن ءجئپ الماستئرعانئ دا دومبئرانئث قادئرئن موسقالداپ ةمةس، باتپانداپ كةمئتئپ بارادئ.

ةستؤئمئزشة، كةثةس كةزئندة سةمةي قالالئق ةت كومبيناتئندا دومبئرا ءذشئن قوي ئشةگئن وثدةؤ سةحئ بولئپتئ. كونسةرأاتوريانئث قاسئنان عئلئمي ورتالئق اشئلئپ، قوي ئشةگئن دومبئراعا جاراتؤ ءئسئ دة قولعا الئنعان. ءبئراق ونئث ءبارئ بذگئندة جوق. الايدا جوعئمئزدئ تذگةندةپ، بارئمئزدئ پاش ةتكةن وسئ كذندة دومبئرانئث قادئر-قاسيةتئن قالپئنا كةلتئرؤ ءذشئن ونداي ورتالئق پةن ارناؤلئ سةح قاجةتتئگئن تالاي ايتقان-دئ باسپاءسوز بةتتةرئندة عالئم جذماگةلدئ ناجئمةدةنوأ.

«قازئرگئ دومبئراعا قاتئستئ نومئرئ ءبئرئنشئ پروبلةما - ئشةكتئث جوقتئعئ.

دئبئستئث دذرئس شئعؤئ 50-60 پايئز ئشةككة بايلانئستئ. باياعئ شةشةن دومبئرالاردئث ورنئنا قازئر ماثقا دومبئرالار قاپتاپ كةتتئ. ال ول ماثقا دومبئرامةن قازاقتئث رؤحئن كوتةرة المايسئز. قازاقتئث رؤحئن كوتةرةتئن - قوثئر ءذندئ دومبئرا. قوثئر ءذندئ قالئپقا كةلتئرؤ ارقئلئ قازاقتئث اقئل-ويئ، ساناسئ وزگةرةدئ. «دومبئرا تارتقان بالا جاماندئققا بارمايدئ»، «دومبئرا ذستاعان بالا اداسپايدئ» دةگةن تاقئرئپتاردا ماقالا دا جازدئم. بيلئكتةگئ كةيبئر قازاقتاردا دومبئراعا دةگةن مةنسئنبةؤشئلئك قالئپتاسقان سياقتئ. مادةني ساياسات جانة ونةرتانؤ ينستيتؤتتئث ديرةكتورئ ةرلان سايروأ بئلتئر رةسپؤبليكالئق فورؤمدا «دومبئرانئ برةند قئلئپ الايئق» دةگةن باستاما كوتةردئ. قابئلدانباي تاستالدئ ةمةس پة؟ ماثگئلئك رؤحاني بايلئعئمئز قازئر مةملةكةتتئك ستاندارتقا كئرمةي وتئر. بيلئكتئث قازاق رؤحانياتئنا دةگةن كوزقاراسئ وسئدان-اق كورئنئپ تذرعان جوق پا؟ دومبئرا قازئرگئ جاعدايدا تةك قولونةر رةتئندة قالئپ وتئر. عئلئمي ورتالئق اشقاندا عانا اكؤستيكاسئن زةرتتةؤ ارقئلئ دومبئرانئ مةملةكةتتئك ستاندارتقا ةنگئزة الامئز. سوسئن مئقتئ عئلئمي كةثةس قاجةت بولادئ. ارنايئ ئشةك جاسايتئن سةح اشؤ ماسةلةسئ ءوز الدئنا. گيتارا مةن سكريپكانئث ارنايئ ءوزئنئث ئشةگئ بار. دومبئرانئث ئشةگئن شئعاراتئن سةح نةگة بولماؤئ كةرةك؟ قاتتئ بذراؤعا شئدايتئن بولعاندئقتان، كةيئن بالئق اؤلايتئن لةسكئنئ تاعئپ قويدئق. ال ول سوزئلا بةرةدئ. ئشةكتئث سوزئلؤئ مؤزئكانتتارعا كةرئ اسةرئن تيگئزئپ جاتئر. ساحنادا تذرئپ ئشةگئ سوزئلئپ كةتةدئ دة، قذلاعئن بذراي بةرةدئ. ءباز بئرةؤلةر قويدئث ئشةگئنةن جاسالعان ئشةكتئ ذزئلگئش، تذتئلگئش، كئرلةگئش دةپ ءجذر. بوس ءسوز. دومبئرانئ زةرتتةپ جذرگةن كةيبئر جئگئتتةردئث ءئلئمئ، ءبئلئمئ بار، ءبئراق عئلئمئ جوق. ؤكراينانئث پولتاأا دةگةن جةرئندة قويدئث ئشةگئن ءبئزدئث ةلئمئزدةن الئپ، حالئقارالئق ستاندارتقا ساي وندئرةدئ ةكةن. ةندةشة وزئمئزدة دة نةگة عئلئمي ورتالئق، سةح اشئپ وندئرمةسكة؟ كةزئندة ذرشئقتان يئرگةن عوي. كةلئسةمئن، ذرشئقتان يئرگةن ئشةكتئث ديامةترئ جؤان نةمةسة جئثئشكة بولئپ شئعؤئ مذمكئن. ال ارنايئ سةحتا قالاي ساقتالؤئ كةرةكتئگئ، كولةمئ ةسكةرئلئپ جاسالاتئن ةدئ» دةگةن-دئ. («اباي.ك ز»)

«كةثةستئك جئلداردا سةمةي قالالئق ةت كومبيناتئندا دومبئرا ءذشئن قوي ئشةگئن وثدةؤ سةحئ بولعان، كةيئن ول جابئلئپ قالدئ. جذماگةلدئ ءامئرئ، مذمكئندئگئ بارلارعا سول سةحتئ قايتادان اشؤ جايئندا الدةنةشة رةت تئلةك ءبئلدئردئ، ءبئراق «كورةيئك» دةگةن سةلقوستئققا تاپ بولا بةردئ. ونداي سةح ؤكراينادا بار دةگةندئ ةستئگةن جذماگةلدئ ءوز قاراجاتئمةن ادةيئلةپ بارئپ، ءمان-جايعا قانئپ، ون پار ئشةك الئپ قايتتئ دا، مذنداعئ اتاقتئ كذيشئ اعالارئنا ذلةستئرئپ، وزئمئزدة ئشةك سةحئن اشؤعا اتسالئسؤدئ ءوتئندئ...» دةپ جازادئ عابباس قابئش ذلئ («ادئرنا»).

وعان قوسا، دومبئرا جاساؤشئ شةبةرلةردئث اراسئندا ساباقتاستئقتئث جوقتئعئ دا شةبةرلةردئ كةمئتئپ وتئر. ياعني بذگئندة دومبئرا جاسايتئن شةبةرلةر ةلئمئزدة ساناؤلئ-اق بولسا، ولاردان ءدارئس الئپ ونئث ءذردئسئن جالعاستئرئپ وتئرعان مةكتةپتئث دة كةمشئندئگئ كورئنئپ تذر. ال «الةمدة ذلتتئق ساز اسپاپتارئن اسپةتتةپ، كوككة كوتةرئپ وتئرعان جذرتتار ذرپاق ساباقتاستئعئن بةرئك ذستانعان» دةيدئ دةرةكتةر. ايتالئق، يتاليانئث كرةمون قالاسئندا XVI عاسئردئث اياق شةنئندة قالئپتاسقان سكريپكا جاساؤشئلار مةكتةبئنئث مايتالمان قاس شةبةرلةرئ - اماتي، گأارنةري، ستراديأاريلةر جاساعان اسپاپتاردئث دذنيةجذزئنة ايگئلئ بولؤئنئث سئرئن قئسئ-جازئ ءبئر جةردئ مةكةن ةتكةن مةكتةپتئث ءداستذر ساباقتاستئعئنئث ذزئلمةؤئندة، ءبئر تاجئريبةنئ باستاعان ذستاز ونئ ءوز شاكئرتئنة ذلاستئرئپ وتئرؤئندا، شاكئرتئنئث سول ءئستئ جالعاستئرؤئمةن بايلانئستئرادئ. بذل ءسوزدئث دة جانئ بار.وكئنئشكة قاراي، بئزدة بذل دا اقساپ تذر.

ءبئر كةزدةرئ قازاقتئث ذلتتئق كيئمئ - شاپاندئ قئتايدئث ارزانقول شذبةرةگئ ارزانداتئپ جئبةرگةن كذيدئ كةشپةس ءذشئن ذلتتئث ذلئ اسپابئ - دومبئراعا دةن قوياتئن كةز كةلگةلئ قاشان؟! ءبئراق سوعان موينئمئز جار بةرمةيدئ. ذيات، ءتئپتئ!

 

اأتور: قئزعالداق ايتجانوأا

«الاش ايناسئ» 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى