قاجئمذقان وثتذستئک قازاقستاندا ةمةس، ارقادا تؤئلعان

 استانا. 29 - مامئر. قازاقپارات - جؤئردا «جاس-اي» دةگةن مةديسينالئق اقپاراتتئق جؤرنالئنئث 2012 - جئلدئث № 5 - سانئ قولئمئزعا ءتيدئ. جاقسئنئ کورمةک ءذشئن دةگةن نيةتپةن جؤرنالدئ ءسذزئپ، وقئپ شئقتئق. جؤرنال جذرتشئلئقتئث دةنساؤلئعئنا قاتئستئ اسا قاجةتتئ ماتةريالداردئ بةرؤگة باعئت ذستاعان ماقساتئ دا، نيةتئ دة وث قذندئ باسئلئم ةکةن.

قاجئمذقان  وثتذستئک قازاقستاندا ةمةس، ارقادا تؤئلعان

ايتسة دة اتتةگةن-ايئ دا بار بولئپ شئقتئ. جؤرنالدئث وسئ سانئندا پؤبليسيست-جازؤشئ بولات قذرمانعاجئ ذلئنئث «قاجئمذقان کةلبةتئ» دةگةن ماتةريالئ بئردةن نازارئمئزدئ اؤداردئ. کورنةکتئ عالئم اؤةلبةک قوثئراتبايةأتئث ذلئ بالؤاننئث سئرتقئ بولمئس کةسکئن سيپاتئن ولشةپ، سؤرةتتةگةن دةرةکتةرئ قئزعئلئقتئ-اق.

ال اثداتپا رةتئندة بةرئلگةن تذسئنئکتة پؤبليسيست-جازؤشئمئز: «کذللئ قازاق «قازاق دالاسئنئث باتئرئ» اتانعان قاجئمذقاندئ بئلةدئ» دةيدئ دة ءوزئ بئلمةستئک تانئتقانئ تاثعالدئردئ. ءسوزئمئز دايةکسئز بولماس ءذشئن مئنا ءبئر جؤرنالدا جازئلعان دةرةککة کوز توقتاتامئز: «ول (قاجئمذقاندئ ايتئپ وتئر) وثتذستئک قازاقستان وبلئسئ وتئرار اؤدانئ، اقتوبة ذجئمشارئنئث ماثئندا تؤئلئپ (?)، سول وثئردةگئ «لةنين تؤئ» دةگةن ذجئمشاردا 1948 - جئلدئث 12 - تامئزئندا دذنيةدةن ءوتتئ» دةلئنگةن. ءسويتئپ، بولات قذرمانعاجئ ذلئ قاجةکةثدئ باسئ ءبذتئن وثتذستئک قازاقستان وبلئسئنا بةرئپ جئبةرئپتئ.

ارينة، قاجئمذقانداي ارداقتئ ازامات  ءيئسئ قازاققا ورتاق ذلئ تذلعا. ونئث نةسئنة باسئثدئ اؤئرتئپ وتئرسئث دةؤشئلةر دة تابئلادئ. ءبئراق تاريحي تذلعانئ کوکپارعا تذسکةن تةرئدةي ءوز جاعئمئزعا تارتقئلاؤدان نة تابامئز؟ سوندا اقيقات شئندئق قايدا قالادئ؟

شئن مانئسئندة قاجئمذقان مذثايتپاسوأ سارئ ارقانئث کئندئگئندةگئ اقمولا وبلئسئنئث بذرئنعئ ماکسيموأکا ذجئمشارئنا قاراستئ بؤدةننئي بولئمشةسئندة، بذگئنگئ قاجئمذقان اؤئلئندا دذنيةگة کةلگةن. قازاق سوأةت ةنسيکلوپةدياسئندا اقمولا وبلئسئ، قاراوتکةلدة تؤدئ دةپ کورسةتکةن. رؤئ - قئپشاق. ال اکةسئ مذثايتپاس بولات قذرمانعاجئ ذلئ جازعانداي «الةمنئث تذکپئر-تذکپئرئن ارالاعان ايگئلئ بالؤان» بولماعان، کةدةي، شارؤا باققان ادام ةدئ. پؤبليسيست-جازؤشئمئزدئث     ق. ءابدئقادئروأ اعامئزدئث «قاجئمذقان» اتتئ دةرةکتئ پوأةسئن وقئماعانئ ذيات بولعان. سوندا ق. ءابدئقادئروأ بالؤاننئث ءومئرئن، وسکةن ورتاسئن، شئققان تةگئن  ةگجةي-تةگجةي جةرئنة جةتکئزة جازدئ ةمةس پة؟

بةرتئندة تذرمئس تاؤقئمةتئن مولئنان تاتقان قاجةکةث وثتذستئک قازاقستانعا کوشئپ کةتکةنئ شئندئق. «لةنين تؤئ» ذجئمشارئندا 1948- جئلئ 12 - تامئزئندا دذنيةدةن وتکةنئ دة بةلگئلئ.

کةزئندة قازاقتئث جذيرئک اقئنئ يسا بايزاقوأ:

«ةرةن کذش بولادئ ةکةن ادامدا دا،

قاجئمذقان تؤعان ادام سوعان بولا.

ءپئل کذشئ، ءپئل دةنةسئ ءبئر وزئندة،

جارالعان جان بئتکةننةن جةکة دارا»، -

دةپ الئپ کذش يةسئ قاجئمذقاننئث تاريحتا سيرةک ذشئراسار بولمئس ءبئتئمئن ولةثئنة وزةک ةتسة، سةنةسئث. ويتکةنئ يسا اقئن قاجةکةثنئث کذرةس الاثئنداعئ عالامات ونةرئنة کؤا بولعان ادام.

ذلئ بالؤاننئث قؤاتتئ قاسيةتئن جئر تئلئندة سويلةتکةن، سومداعان قازاق قالامگةرلةرئ از بولماعان. سولاردئث ئشئندة سذلتانماحمذت تورايعئروأ، ساکةن سةيفؤللين، ايتباي بةلگئباي ذلئ، نارتاي بةکةجانوأ، اسقار توقماعامبةتوأ، سئرباي ماؤلةنوأ، عافؤ قايئربةکوأ، تذمانباي مولداعاليةأ، قادئر مئرزا الئ، تولةگةن ايبةرگةنوأتةردئث پوةما، تولعاؤ، ارناؤ ولةثدةرئ قاجئمذقاننئث تؤعان حالقئمةن بئرگة جاسار جارقئن ونةرئنة ولمةس ةسکةرتکئش بةلگئ ةکةندئگئ داؤسئز. وکئنئشئ، سوزبةن سومدالعان قاجئمذقان بةينةسئ استانا تورئندة قولا مذسئنگة اينالعان قالپئندا ءوز ورنئن تابا الماي کةلةدئ.

ةسکةرتکئش بةلگئ دةگةننةن شئعادئ. وسئدان تابانداتقان 17 جئل بذرئن نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأقا جازئلعان اشئق حات ةسکة ءتذسئپ وتئر. حات يةلةرئ  بارلئعئ ون سةگئز ادام  قاجئمذقان مذثايتپاسوأتئث تؤعانئنا 125 جئل تولؤئنا وراي بالؤانعا ارناپ تؤعان جةرئ اقمولادا ةسکةرتکئش ورناتؤ، مذراجاي اشؤ، قالا ئرگةسئندةگئ قاجئمذقان اؤئلئن کورئکتةندئرئپ، ةسکةرتکئش تاقتا قويؤ ماسةلةلةرئن جذزةگة اسئرؤدئ ذسئنعان بولاتئن.

سول کةزدةگئ قازاقستان جازؤشئلارئنئث اقساقالئ ءا. ابئشةأ باستاعان قالامگةرلةر، تذثعئش وليمپيادا چةمپيونئ اتانعان ج.ذشکةمپئروأ قوستاعان اتاقتئ سپورتشئلار قول قويعان اشئق حاتتا ورئندئ ماسةلة کوتةرئلئپ ةدئ. بذل حات «ةگةمةن قازاقستان» گازةتئنئث 1996 - جئلعئ 19 - قاثتارئندا جاريالاندئ دا. الايدا ماسةلة ءوز شةشئمئن تاپپاعانئ وکئنئشتئ بولدئ.

ءبئز بذل تاريحي قذجاتتئ نةگة ةسکة الئپ وتئرمئز. مذندا ذلئ بالؤان قاجئمذقان مذثايتپاسوأتئث قاي جةردة تؤعاندئعئن بذلتارتپاس دالةلمةن تاعئ ءبئر شةگةلةي ءتذسؤ.

ءسوز جوق، قاجةکةث دذنية سالعان تةمئرلاندا مذراجاي اشئلئپ، ةثسةلئ ةسکةرتکئش بوي کوتةردئ. بذل ورايدا وثتذستئک قازاقستاندئق اعايئندارئمئزدئث يگئلئکتئ ئستةرئن اتاپ ايتؤعا، قذرمةتتةؤگة ابدةن لايئق دةؤ پارئز.

سونئث تاعئ ءبئر کورئنئسئ ذلئ تذلعانئث تؤعانئنا 130 جئل تولؤئنا بايلانئستئ 2001 - جئلئ «ورداباسئ» باسپاسئنان شئققان «قاجئمذقان قاعاناتئ» دةگةن قذندئلئعئ جوعارئ تانئمدئق کئتاپ دةؤگة تولئق نةگئز بار. مذندا قاجةکةثنئث ءوز اؤزئنان اؤةلبةک قوثئراتبايةأتئث جازئپ العان شةجئرةسئ نازار اؤدارؤعا تذرارلئق دذنية ةکةن. وندا قاجةکةثنئث داثقتئ قارا قئپشاق قوبئلاندئنئث ون ةکئنشئ ذرپاعئ ةکةنئنة کوز جةتکئزةسئز. ءسويتئپ، ذلئ بالؤاننئث ارعئ اتاسئ قوبئلاندئ بولسا، قاجةکةثنئث تئپتةن وسال بولماؤئ تابيعي زاثدئلئق دةگةندئ مويئندايسئز.

ويدئ وي قوزعاپ، «جاس-ايدا» جارئق کورگةن جاثساق ماتةريالدان تؤعان کةيبئر ماسةلةلةردئ قايتا جاثعئرتؤعا تؤرا کةلئپ وتئر. بذل ورايدا کئم بولسا دا تاريحي تذلعاعا قاتئستئ تانئمدئق دذنيةلةرگة ئجداهاتتئ بولؤ، بذرئپ، بذرمالاماؤ، بارئن بار، جوعئن جوق دةپ اقيقاتئن جازؤ کةرةکتئگئ ةکةنئ باستان بةلگئلئ. ويتکةنئ تاريح بذرمالاؤشئلئقتئ کوتةرمةيدئ. جانة اثئزدان شئنايئ تاريح جاسالمايدئ. وسئلاي دةيمئز دة کةشة عانا ورتامئزدا بولعان قاجئمذقاننئث ءومئر دةرةگئ بذرمالانئپ جاتسا، داؤئ باسئلماي دابئلداتئپ جاتقان کةشةگئ قابانباي، قاراساي باتئرلارعا قاتئستئ کةيبئر دةرةکتةردئث دايةکسئز جازئلؤئ ءتئپتئ دة تاثداندئرماس دةيمئز.

ايتسة دة کةلةر ذرپاق ءذشئن شئنايئ تاريحتئث شئرايلئ، شئنشئل قالپئن ساقتاعانعا نة جةتسئن!

سوثعئ کةزدة ذلئ تذلعالاردئ ءوز ءجذزئمئز، ءوز رؤئمئز دةپ ءوز اؤئلئمئزدئث قوتانئنا سذيرةلةؤ ادةتئ توبة کورسةتة باستادئ. بذل - کةلةثسئز جاعداي. تاريحقا قيانات. ودان دا قازاقتئث ورتاق پةرزةنتئ دةگةن ساليقالئ وي اياسئنان اؤئتقئماي، اينئماي سويلةگةنگة نة جةتسئن.

باعئت-باعدارئ قذپتارلئق «جاس-اي» باسئلئمئنا الدا دا شئعارماشئلئق تابئس تئلةي وتئرئپ، جاثساقتئققا جول بةرمةؤگة باس-کوز بولعاندارئ ءجون عوي دةيمئن.

تولةگةن قاجئباي،

قازاقستان جازؤشئلار وداعئ

اقمولا وبلئستئق فيليالئنئث ءتوراعاسئ.

 دةرةككوز: «جاس الاش» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى