ءبئز ءوز انا ءتئلئمئزدئ قورعاؤدا دا باسةكةلةستئككة قابئلةتتئ بولؤعا ءتيئسپئز - سذلتانالئ بالعابايةأ
استانا. 28- مامئر. قازاقپارات. جازؤشئ-دراماتؤرگ، قوعام قايراتكةرئ سذلتانالئ بالعابايةأ.- سذلتانالئ بازارباي ذلئ، ءسئزدئث كةزئندة قازاقتئ «قئزئل كئتاپقا كئرةتئن حالئق» دةپ ءبئر اشئنعان تذسئثئز بولئپ ةدئ. بذلاي وي قوزعاؤئثئزعا نة تذرتكئ بولدئ؟ سئزدئثشة، قازاقتئ نة ءذشئن «قئزئل كئتاپقا» ةنگئزؤ قاجةت؟
- مةن قولئما قالام ذستاعاننان بةرئ تةك تازا كوركةم شئعارمالار، ياعني پةسا، اثگئمة-پوأةستةر عانا ةمةس، حالقئمئزدئث ذلتتئق رؤحاني دامؤئنا قاتئستئ ءتئلئمئزدئث تاعدئرئ، ادةبيةت پةن ونةرئمئزدئث بذگئنئ مةن ةرتةثئ تؤرالئ ءتذرلئ پروبلةمالئق ماقالالار جازؤمةن دة اينالئسئپ كةلةمئن. بذل جازعاندارئم «قازاقتئث قارا عاسئرئ»، «قازاقشا بئلمةيتئن قازاق قاي ذلتقا جاتادئ؟»، «ئلگةرئ باسپاعان ينتةلليگةنسيا»، «الماتئ قاي حالئقتئث استاناسئ؟»، «جاتقان قازاقتئ قذداي جارئلقاي ما؟»، «قازاق جةثة مة، اراق جةثة مة؟»، «قازاقتان شئققان باسشئلار قازاق حالقئن قادئرلةي مة ةكةن؟»، «قازاق ايةلئ قازاق بولعئسئ كةلة مة؟»، «بارلئق قازاق قازاقشا وقئسئن!» دةگةن سياقتئ تاقئرئپتارمةن جاريالاندئ.
ولاردئث اراسئنان وسئدان شيرةك عاسئرداي بذرئن جارئق كورگةن «قئزئل كئتاپقا كئرةتئن حالئق» اتتئ توپتاما ماقالالارئمنئث ورنئ ةرةكشة. مةن بذل ماقالالارئمدا قازاقتئث سول كةزدة باسئنا تذسكةن قيئنشئلئقتارئن شامام جةتكةنشة جان-جاقتئ اشئپ كورسةتؤگة تئرئستئم. وزگة حالئقتاردئث كوبئ ةشقانداي پالة-جالاعا ذشئراماي، ذلت رةتئندة ءوسئپ-ءونئپ جاتقاندا، ءبئزدئث قازاقتاردئث ءبئر ةمةس، ةكئ ةمةس، ءذستئ-ذستئنة نةشة ءتذرلئ ناؤبةتكة ذشئراي بةرؤئنئث سةبةبئن تذسئنؤگة جانة سول تذسئنگةنئمدئ وزگةلةرگة دة جةتكئزؤگة كذش سالدئم.
بذل رةتتة مةنئ الاثداتاتئنئ انا ءتئلئمئزدئث جاعدايئ ةدئ. بذل دةرت اسئرةسة جةتپئسئنشئ، سةكسةنئنشئ جئلدارئ بارئنشا اسقئندئ. بذل جئلدارئ قازاقشا ءبئراؤئز ءسوز بئلمةيتئن، قازاقتئث ذلتتئق مادةنيةتئنةن ادا، قازاقئ عذرئپتان مذلدةم ماقرذم جاثا ذرپاق قاپتاپ ءوسئپ كةلة جاتتئ. سوعان وراي قازاق مةكتةپتةرئ دة بارئنشا ازايدئ. وسئنئث سالدارئنان قازاق حالقئ ذلت رةتئندة جويئلئپ كةتؤدئث الدئندا تذردئ. بذل كةزةثدة ذلتقا جانئ اشيدئ دةيتئن زيالئ قاؤئم ءوز انا تئلئنةن جذرتتئث ةث الدئ بولئپ بةزئنئپ، وزگةلةرگة تةرئس ذلگئ كورسةتتئ.
مئسالئ، سول كةزدة الماتئداعئ زيالئ قاؤئمنئث بالالارئ مةن نةمةرةلةرئ تذگةلدةي انا ءتئلئن مذلدةم بئلمةي ءوستئ. ءسويتئپ، قازاقستاندا قازاق ءتئلئن مةنسئنبةؤشئلئك مئقتاپ ورئن الدئ. بذعان قوسا حالئق اراسئندا ئشكئلئككة سالئنؤ دةرتئ كةث تارادئ. بذل دةرتتئ تاراتؤشئلاردئث الدئثعئ قاتارئندا قازاق زيالئلارئ، اسئرةسة اقئن-جازؤشئلار ءجذردئ.
ئشئمدئك ئشؤگة ابدةن داعدئلانئپ كةتكةنئمئز سونشالئق، نارئقتئق ةكونوميكاعا ةنگةن تذسئمئزدا اراققا ءوز مةنشئگئندةگئ جةرئن، الدئنداعئ مالئن ايئرباستاپ جئبةرگةن قازاقتار دا بولدئ. مئسالئ، ءبئر باس قويئن ءبئر بوتةلكة اراققا ايئرباستاعانداردئ ءوز كوزئمئزبةن كوردئك. وسئنئث بارلئعئن كورئپ، ءبئلئپ وتئرئپ «قازاق «قئزئل كئتاپقا» ةنةتئن حالئق» دةپ اشئنباسقا، حالئقتئ وياتؤ ءذشئن قاتتئ-قاتتئ سويلةمةسكة بولمادئ. سول ارقئلئ قازاقتئث بولاشاعئن وزئمئزشة بولجاپ، ذلت بولئپ جويئلئپ كةتپةؤدئث جولدارئن قاراستئرؤ قاجةتتئگئن جذرتشئلئققا جةتكئزسةك دةدئك...
- ءسئز «حالئقتئث تاعدئرئ تؤرالئ ماسةلة كوتةرئلگةندة كةمئندة 40-50 جئل، ةث قذرئعاندا شيرةك عاسئر الداعئنئ ويلاؤ كةرةك» دةيسئز. قالاي ويلايسئز، بولاشاقتا قازاق قانداي ولقئلئقتارئنئث ورنئن تولتئرؤئ كةرةك؟ نةدةن قاؤئپتةنؤئمئز كةرةك؟ ناق قازئر «قازاقتئث قانداي ءالسئز تذسئن «قئزئل كئتاپقا» ةنگئزةتئندةي ةتئپ ساقتاؤئمئز قاجةت؟»
- ءار زامان، ءار ؤاقئت كذن تارتئبئنة ءار ءتذرلئ كذردةلئ ماسةلةلةردئ الئپ كةلةدئ. مئنة، وسئ تذرعئدان كةلگةندة قازاق حالقئ انا تئلئنةن ايئرئلئپ، سونئث سالدارئنان قذرئپ كةتةدئ دةيتئن كةزةثنةن ءوتئپ كةتتئك. بذل وسئدان 25-30 جئل بذرئنعئ جاعداي ةدئ. ال قازئر ذلتقا قاؤئپ توندئرةتئن ةكئ ماسةلة بار. ونئث ءبئرئنشئسئ - ءوز بايلئعئمئزعا ءوزئمئز تولئق ية بولا الماي وتئرعاندئعئمئز. جالپئ، ءبئزدئث بايلئعئمئز ذشان-تةثئز. جةرئمئزدئث استئ-ءذستئ تولعان قازئنا. مذناي-گاز، التئن-كذمئس، مئس-مئرئش جةتئپ ارتئلادئ. وسئ بايلئقتئ يگةرؤدةن تذسكةن بايلئقتئث قانشاسئ حالئققا جةتئپ، قانشاسئ شةتةلدةرگة كةتئپ جاتئر. بذل بذگئنگئ تاثدا ويلاندئراتئن ةث باستئ ماسةلةگة اينالئپ وتئر. ةگةر وسئ ماسةلة قازئردةن باستاپ ءادئل شةشئلمةسة، كذندةردئث كذنئ ول ذلكةن شيةلةنئسكة اپارئپ ذرئندئرادئ.
مذنداي جاعدايلار ادامزات تاريحئندا سان رةت بولعان، قازئر دة بولئپ جاتئر. حالئققا شئن جانئ اشيتئن، وزدةرئن «كةرةمةت پاتريوتپئز» دةپ ةسةپتةيتئن ازاماتتار، ةث الدئمةن، وسئ ماسةلةنئ كوتةرؤلةرئ كةرةك. ءبئزدئث حالقئمئزدئث ةكئنشئ ءبئر باستئ بايلئعئ - جةر. قازاقستاننئث جةرئ ذشان-تةثئز كةث، ءبئز بذل جونئنةن دذنيةجذزئ بويئنشا توعئزئنشئ ورئن الامئز. جانة بذل جةر كةمئندة 200 ميلليون حالئقتئ اسئراپ-باعؤعا تولئق جةتةدئ. ءبئراق وسئعان قاراماستان، ءبئز اينالدئرعان 16 ميلليون حالئقتئ ازئق-تذلئكپةن تولئق قامتاماسئز ةتة الماي وتئرمئز. ءتئپتئ اؤئلداعئ اعايئندار ةسئگئنئث الدئنداعئ ازعانتاي جةرئن يگةرة المايدئ.
بذگئنگئ تاثدا ازئق-تذلئكتئث باسئم بولئگئن سئرتتان تاسيمئز. مئسالئ، جةمئس-جيدةكپةن وزبةكتةر مةن تاجئكتةر قامتاماسئز ةتةدئ. ءتئپتئ ةتتئث ءوزئن شةتةلدةن اكةلئپ وتئرمئز. مئسالئ، جاقئندا قازاقستانعا ةتتئث ءبئراز بولئگئ سوناؤ لاتئن امةريكاسئنداعئ پاراگأايدان جةتكئزئلةتئنئن وقئپ، شةكسئز تاثئرقادئم. وسئعان وراي، بئزدة قيت ةتسة «قازاقتئث جةرئ ءشول مةن شولةيت، اؤئل شارؤاشئلئعئ سودان دامي الماي جاتئر» دةگةن اثگئمة ءجيئ ايتئلادئ. ءبئراق بذل انشةيئن سئلتاؤ عانا.
مةن دذنيةجذزئنئث ءبئراز جةرئن ارالادئم. نةشة ءتذرلئ ءشول مةن شولةيتتئ دة كوردئم. مئسالئ، قئتايدا تذرفان دةگةن جةر بار. نةگئزئنةن ذيعئرلار تذرادئ. ناعئز ءشول دةپ سول جةردئ ايتسا بولادئ. ءبئر تال قئلتاناق وسپةيدئ. كئلةث قارا تاس. كذنئ وتة ئستئق. جةر بةتئندةگئ سؤ بؤ بولئپ ذشئپ كةتةدئ. سول جةردة قئتايداعئ ذيعئرلار كانالدئ جةردئث استئمةن كةتپةنمةن ذثگئپ قازئپ، سؤدئ ءبئر قيئرداعئ تاؤدان اكةلئپ ةگئن ةگئپ، ءجذزئم ءوسئرئپ، جاقسئ ءومئر سذرؤدة.
ال ءبئز داريانئث، ذلكةندئ-كئشئلئ وزةندةردئث جاعاسئندا وتئرئپ سؤعا جارئمايمئز. ياعني قولئمئزداعئ شةكسئز بايلئقتئ ءوزئمئز يگةرة الماي، كوزئمئز بوزارئپ شةتةلگة تاؤةلدئ بولامئز. بذل دا ذلت جاناشئرئمئز دةيتئن ازاماتتاردئ ءبئرئنشئ كةزةكتة ويلاندئرؤلارئ كةرةك. نةگئزئنةن قازاق حالقئ ءذشئن بذگئنگئ تاثداعئ ةث ماثئزدئ ةكئنشئ ماسةلة - باسةكةلةستئككة بةيئم بولؤ. قازئر زامان وزگةردئ، باياعئداي شةكارانئ تارس بةكئتئپ، وزئثمةن-ءوزئث توماعا- تذيئق وتئرا بةرةتئن زامان كةلمةسكة كةتكةن. ةندئگئ جةردة قاي حالئق باسةكةلةستئككة مئقتئ، سول حالئق العا باسئپ، مةرةيئ ذستةم بولادئ. بذل رةتتة باسةكةلةستئك دةگةن بارئنشا كةث، جان-جاقتئ ذعئم ةكةندئگئن دة ايتا كةتكةنئمئز ءجون.
قازئر «ءبئز ذلئ حالئقپئز، ءدانئشپان كةرةمةت، حالئقپئز» دةپ قذر توسكة ذرئپ، ماقتانا بةرگةننةن ةشتةثة شئقپايدئ. كةرئسئنشة، ةندئگئ جةردة ءار حالئق ءوزئنئث ذلئلئعئن، ءدانئشپاندئعئن ناقتئ ئسپةن، جةتكةن جةتئستئگئمةن دالةلدةؤئ كةرةك. مئسالئ، ةث بولماسا ءوزئنئث انا ءتئلئن دذرئس قذرمةتتةي الماي وتئرعان حالئقتئ قالايشا مئقتئ، كةرةمةت ءدانئشپان حالئق دةپ ايتؤعا بولادئ؟ ءبئز ءوز انا ءتئلئمئزدئ قورعاؤدا دا باسةكةلةستئككة وتة مئقتئ بولؤعا ءتيئسپئز. تةك ءتئل ماسةلةسئندة عانا ةمةس، ءومئردئث، كذندةلئكتئ تئرشئلئكتئث بارلئق سالاسئندا باسةكةلةستئكتة وزگةلةردةن وزئپ شئعؤئمئز قاجةت. ءبئز سوندا عانا مئقتئ حالئق بولامئز. سوندا عانا بئرةؤلةر ايتئپ جذرگةندةي، ءدانئشپان حالئق بولامئز.
ءبئراق وسئ باسةكةلةستئك جونئنةن دة كةيئن قالعانئمئزدئ مويئنداعان ءجون. مئسالئ، كةز كةلگةن قازاقتئ كوشةدةن ذستاپ الئپ، قاراپ كورئثئزشئ - اياعئنداعئ شذلئعئ مةن باسئنداعئ قالپاعئنا دةيئن ءبارئ شةتةلدةن تئگئلئپ كةلگةن. كوبئسئ - قئتايدان، ةث بولماسا قئرعئزدان كةلگةن. ال سوندا قازاق ءوز كيئمئن نةگة ءوزئ تئگئپ كية المايدئ؟! ةسئگئنئث الدئنداعئ جةرئن دذرئس يگةرة الماي، جةيتئن تاماعئن سئرتتان تاسئسا، ءوز كيئمئن ءوزئ تئگئپ كية الماي، قئتايدان، قئرعئزدان اكةلسة سوندا بذل قازاق بولاشاقتا قالاي كذن كورةدئ، قايتئپ ةل بولادئ؟! باسقالاردئ قايدام، ماعان وسئنداي مازاسئز وي ءجيئ كةلةدئ.
سوعان وراي، «بئزگة بذكئل كيئم-كةشةگئمئزدئ تئگئپ، كةدةننةن وتكئزئپ بةرئپ جاتقان قئتايلاردئث قازاقتان قانداي ارتئقشئلئعئ بار ةكةن» دةپ بئرنةشة رةت ادةيئ بارئپ زةرتتةپ كوردئم. سويتسةم، ولاردئث بئزدةن الئپ بارا جاتقان ةشقانداي ارتئقشئلئعئ جوق، ولار دا وزئمئزدةي حالئق. تةك ولار ةرتةدةن كةشكة دةيئن جانتالاسئپ جذمئس ئستةيدئ. كذنئ-ءتذنئ كيئم تئگةدئ، ةگئن ةگةدئ. ال ءبئز دة تؤرا سولارداي جذمئس ئستةسةك كئم، نة كةدةرگئ بولادئ؟!
ءوزئمئز وندئرؤگة ابدةن بولاتئن ازئق-تذلئك پةن كيئم-كةشةكتئ سئرتتان تاسئعاننان كةيئن كذندةلئكتئ تذتئناتئن زاتتاردئ، ياعني ئدئس-اياقتان باستاپ پايدالاناتئن كومپيؤتةرلةرئمئز بةن مئنةتئن كولئكتةرئمئزگة دةيئن شةتةلدةن اكةلةتئنئمئزدئ ايتؤدئث ءوزئ ارتئق. ةندئ ونئث ءبارئن قويئپ، ءوزئمئز جاقسئ سپورتشئلار دايئنداي الماي، جاسئل الاثعا شئعاتئن، وليمپياداعا بارئپ جةثئسكة جةتةتئن سپورتشئلاردئ دا شةتةلدةن جالداپ اكةلؤگة جاپپاي كئرئستئك. مذنداي جاعدايدان كةيئن ءبئز مئقتئ حالئقپئز، كةرةمةتپئز دةپ ماقتانا بةرؤئمئز قالاي بولادئ؟ ةندئ جاقئندا نةمةرةمة داپتةر الايئن دةپ دذكةنگة بارسام، ول داپتةردئث سئرتئنداعئ جازؤئ قازاقشا جازئلعانمةن جاسالعان جةرئ رةسةي بولئپ شئقتئ.
سوندا قالاي، ءبئزدئث ةث اياعئ الاقانداي داپتةر جاساپ شئعارؤعا دا شامامئز جةتپةي مة؟! وسئعان وراي، مئنا ماسةلةنئ قاداپ ايتقئمئز كةلةدئ. قازئرگئ XXI عاسئردا قانداي حالئق، قاي مةملةكةت باسةكةلةستئككة مئقتئ، ءوز بايلئعئنا ءوزئ ية بولسا سولاردئث عانا جذلدئزئ جوعارئ، مةرةيئ ذستةم. ال قذر ءدئلمارسئپ، سايراپ سويلةي بةرگةننةن ةشكئم دة الئسقا بارمايدئ. بذل - بذكئل الةم مويئنداپ وتئرعان شئندئق. سوعان وراي قازاق حالقئنئث بولاشاقتاعئ تاعدئرئ، ذلت رةتئندة ءوسئپ-وركةندةؤئ ةث الدئمةن، باسةكةلةستئككة بارئنشا قابئلةتتئ بولئپ، ءوز بايلئعئن ءوزئ تولئق يةمدةنؤ ةكةندئگئن ءتذسئنئپ، سوعان وراي ارةكةت ةتكةنئمئز ابزال. وسئ رةتتة، كوپ ماسةلة وقؤ-بئلئمگة، دالئرةك ايتقاندا، ومئرگة قاجةتتئ دذرئس ماماندئق الؤعا بايلانئستئ ةكةندئگئن دة ايتا كةتكةنئمئز ءجون.
بذگئنگئ تاثدا جذرتتئث بارئندة بئردةي مئندةتتئ تذردة ؤنيأةرسيتةتكة ءتذسئپ، جوعارئ ءبئلئم الؤ كةرةك دةگةن ذعئم قالئپتاسقان. بذل - قاتة تذسئنئك. مذنداي جاعداي بئزدةن باسقا ةشقانداي ةلدة جوق. شةتةلدةردة جوعارئ وقؤ ورئندارئنا ةث تاثداؤلئ، ةث دارئندئلار عانا تذسةدئ. ال جذرتتئث باسئم كوپشئلئگئ ورتا جانة ارناؤلئ كاسئپتئ مةثگةرةدئ. جالپئ، كةز كةلگةن ةلدئث ءوسئپ-وركةندةؤئ كوپ جاعدايدا وسئ ورتا كاسئپ يةلةرئنئث جذمئسئنا بايلانئستئ. ال بئزدة بذگئنگئ تاثدا ورتا كاسئپتئ مةثگةرگةن جاقسئ ماماندار وتة تاپشئ. كةرئسئنشة، ةكئ-ذشتةن جوعارئ وقؤ ورئندارئن بئتئرگةن، ءبئراق جذمئس تابا الماي جذرگةن جاستار وتة كوبةيئپ بارادئ. بذل ماسةلة دة ءبارئمئزدئ ويلاندئرؤعا ءتيئس.
- جالپئ، ذكئمةتتئث باسةكةلةستئكتئ ارتتئرؤعا، ةكونوميكامئزدئ يننوأاسياعا بةيئمدةؤگة، ءار سالادا يندؤستريالئق دامؤعا قاتئستئ رةفورمالارئنئث لةگئ بارشئلئق. وسئ رةفورمالارعا كوثئلئثئز تولا ما؟
- بذل ماسةلةلةردئث بارلئعئن مةملةكةتتئث موينئنا ارتئپ، «ذكئمةت ولتئرمةيدئ» دةگةن تذسئنئكتةن ارئلؤئمئز كةرةك. تذرمئستئ جاقسارتؤعا حالئقتئث ءوزئ دة بةلسةنة ارالاسؤئ قاجةت. ارينة، ذكئمةت حالئققا جاعداي جاساؤعا ءتيئس، ونئ ةشكئم دة جوققا شئعارمايدئ. مئسالئ، نورأةگيا، شأةسيا سياقتئ ةلدةردة ذكئمةت كوپ بالالئ وتباسئلاردئث جاعدايئنا مئقتاپ ءمان بةرةدئ. بذل ةلدةردة جاس بالالارعا، مذگةدةكتةرگة قارجئلاي جاقسئ قامقورلئق جاسالعان. ورتاشا جالاقئ مولشةرئ دة وتة جوعارئ. ياعني مةملةكةت حالئقتئث الدئنداعئ ءوز مئندةتئن ناقتئ جذزةگة اسئرادئ. سوعان وراي، قاراپايئم قالئث حالئق تا مةملةكةت الدئنداعئ ءوز پارئزئن، مئندةتئن بذلجئتپاي اتقارادئ.
بذل رةتتة، ةث الدئمةن، قولدانئستاعئ بار زاثداردئ بذلجئتپاي ورئنداؤ ءبئرئنشئ كةزةكتة جذزةگة اسئرئلادئ. بئزدةگئدةي كةز كةلگةن ماسةلةنئ تامئر-تانئستئقپةن شةشؤ دةگةن اتئمةن جوق. پارا بةرؤ دةگةن ةث اؤئر قئلمئس بولئپ سانالادئ. ةگةر كئشكةنة ءبئر ءتارتئپ بذزؤشئلئق بايقالسا، كورمةگةن بولئپ تةرئس بذرئلئپ كةتة بةرمةيدئ، بئردةن قذقئق قورعاؤ ورئندارئنا حابارلايدئ. سوتتئث شةشئمئ، زاثنئث كورسةتئلگةن باپتارئ، ذكئمةتتئث شئعارعان قاؤلئ-قارارلارئ بئردةن قاز-قالپئندا ورئندالادئ. بئزدة حالئق پةن ذكئمةت اراسئنداعئ مئندةت، بورئش دةگةن نارسةلةر ةسكةرئلة بةرمةيتئنئ دة جاسئرئن ةمةس. مئسالئ، قازئر جةرگئلئكتئ ورگانداردئث حالئقتئث قاجةتتئلئگئنة ارناپ ءتذرلئ قذرئلئستار سالؤ ءذشئن جةر يةلةرئمةن كةلئسئمگة كةلة الماؤ ءذردئسئ جيئلةپ كةتتئ.
ءبئر عانا جول سالؤ ءذشئن بذقارانئث يةلئگئندةگئ جةر مةملةكةتكة قاجةت بولسا، مذنئث سوثئ ذلكةن داؤ-دامايعا ذلاسئپ جاتادئ. وسئعان بايلانئستئ قازئر الماتئدا جاثادان جول سالؤ ذلكةن ماسةلةگة اينالئپ تذر. كةز كةلگةن ةلدئث اتقارؤشئ بيلئگئ حالئققا ءسوزئن ءوتئمدئ ةتة بئلسة عانا مةملةكةت مئقتئ بولادئ. نةگئزئندة، يندؤستريالدئ دامؤعا، ةكونوميكانئ ءارتاراپتاندئرؤعا، باسةكةلةستئكتئ ارتتئرؤعا قاتئستئ جاسالئنئپ جاتقان ذكئمةتتئك رةفورمالاردئث يدةياسئ وتة جاقسئ. راس، مذنداي رةفورمالاردئث تولئققاندئ جذزةگة اسپاي قالؤئ دا كةزدةسئپ جاتئر. دةمةك، بذل جةردة شةنةؤنئك اتاؤلئ جالعان سويلةؤ، جالعان پاتريوتيزم دةگةننةن ارئلئپ، ءارئ ءئستئ شئنايئ، تئندئرئمدئ ئستةؤگة ذمتئلسا، ماسةلة وزئنةن-ءوزئ شةشئلةر ةدئ.
- نةگئزئنةن، شئنئمةن دة، بئزدة وزدةرئنة جارناما جاساؤ ءذشئن ذلتجاندئ بولئپ كورئنگئسئ كةلةتئندةر دة بار. قالاي ويلايسئز، وسئ «جالعان كذرةسكةرلةردئ» جةثؤ ءذشئن قوعام قانداي ارةكةت جاساؤئ كةرةك؟
- ةگةر كةز كةلگةن ادام شئنايئ ذلتجاندئ بولسا، ونئ قذرمةتتةپ، توبةمئزگة كوتةرؤئمئز كةرةك. وسئعان وراي، مئنا ماسةلةنئ دة ةسكةرگةن ءجون. ذلتقا قاتئستئ ماسةلةلةر نةگئزئنةن ةكئ بولئكتةن تذرادئ. ونئث ءبئرئنشئسئ - ذلتتئق ماسةلة جونئندة نةشة ءتذرلئ جاثا يدةيا ايتئپ، سوزبةن ماسةلة كوتةرؤ. ةكئنشئسئ - سوزبةن ايتئلعان وسئ ماسةلةلةردئ تابان توزئپ، ماثداي تةردئ توگئپ ءجذرئپ جذزةگة اسئرؤ. بئزدة وسئنئث ءبئرئنشئسئ وتة «جوعارئ» دارةجةدة دامئعان. باسپاءسوز بةن الؤان ءتذرلئ باس قوسؤ جيئندارئندا حالئقتئث بذگئنئ مةن بولاشاعئنا قاتئستئ وزةكتئ ماسةلةلةردئ «وتة ادةمئلةپ» جةرئنة جةتكئزئپ ايتؤ ءجيئ كةزدةسةدئ. ارينة، بذل دا وتة قاجةت.
ءبئراق وسئ ايتئلعانداردئ بةل شةشئپ، ءوز قولئمةن جذزةگة اسئرؤعا قذلشئنئپ شئعاتئندار سيرةك. بذل رةتتة كةزئندة الماتئدا ءذي-ءذيدئ جاعالاپ، قازاقتاردئ قازاق تئلئنة ذگئتتةپ، قازاق مةكتةپتةرئن اشؤعا ةرةكشة ئقپال ةتكةن شونا سماحان ذلئنئث جانكةشتئ ةثبةگئ ةرئكسئز ةسكة تذسةدئ. ءبئزدئث بارئمئزگة وسئنداي قايراتكةرلئك جةتئسپةيدئ. مذنداي ذلتجاندئلئق قايراتكةرلئك مةملةكةتتئك قئزمةتتةردة ئستةپ جذرگةندةرگة دة وتة قاجةت دةپ ويلايمئن. مةملةكةتتئك قئزمةتتة جذرگةندةر، اسئرةسة وبلئس، اؤدان دةثگةيئندة اكئم بولئپ جذرگةندةر ذلتتئث جاعدايئ، ةل بولاشاعئ تؤرالئ از ايتپايدئ. ءبئراق ةندئگئ جةردة ولاردئث رسوزئ مةن ءئسئ ربئر جةردةن شئقسا دةيمئز. قازئر ولاردئث اراسئنان تذسكة دةيئن ةلدئث، مةملةكةتتئث ماسةلةسئن كوتةرئپ، تذستةن كةيئن ءوزئنئث جةكة بيزنةسئمةن اينالئسئپ كةتةتئندةر ءجيئ بايقالادئ. وسئدان بارئپ كةيبئر اكئمدةردئث حالئقتئث ذشان-تةثئز قارجئسئن تالان-تاراجعا سالئپ، شةتةلگة قاشئپ كةتؤئ، بولماسا پارا الؤئ، نةمةسة ءوزئنئث پارا بةرؤئ ءتارئزدئ ئثعايسئز جاعدايلار كورئنئس بةرةدئ.
بولاشاقتا مذنداي جالعان كذرةسكةرلةردئث قاتارئ ازايسئن دةسةك، ءبئز «مةملةكةتتئك قئزمةتتةر» تؤرالئ زاثنئث ورئندالاؤئن قاتاث باقئلاؤعا الؤئمئز كةرةك. بايئپتاپ قاراساق، ءبئز جينالئس وتكئزؤدةن دذنيةجذزئ بويئنشا الدئثعئ ورئندامئز، ال ول جينالئستاردا ورئندالعان تاپسئرمالاردئ ورئنداؤدا كوشتئث سوثئندا قالئپ كةلةمئز. بذل جةردة ةسكةرئلةتئن دذنية حالئق ءوزئنئث مذددةسئن ءوزئ قورعاؤدئ ذيرةنؤئ كةرةك. ذكئمةتتةن ارنايئ جاعدايدئ تذزةؤ ءذشئن بةرئلةتئن اتاؤلئ الةؤمةتتئك كومةكتةرگة قايسئءبئر قاؤئمنئث قولئ جةتپةي جذرةدئ. حالئقتئث زاثدئق ساؤاتتئلئقتئ ءبئلؤئ، ءوز ويئن جةتكئزئپ، بةلسةندئ بولؤئ، وزئنة قاجةتتئ، ءوز مذددةسئنة كةرةكتئ دذنيةنئ تالاپ ةتة ءبئلؤئ كةمشئن.
- قازئر بذقارانئث ءبئرازئ ءسئز ايتئپ وتئرعانداي مذددةسئن قورعاپ الؤ ءذشئن، ماسةلةلةرئن شةنةؤنئكتةردئث قذلاعئنا جةتكئزؤ ماقساتئندا ءتذرلئ پيكةتتةر وتكئزئپ، فلةشموبتار ذيئمداستئرئپ، وزئنشة ءذن قاتؤعا تئرئسئپ جاتادئ. مذنداي ذردئستةردئ قالاي باعالايسئز؟ بذل تذرعئدان كةلگةندة قوعامدا ساؤاتتئلئق بار ما؟
- ابزالئندا، وزگة دامؤشئ جانة دامئعان مةملةكةتتةر قانداي دا ءبئر ماسةلةنئ شةشؤ ءذشئن، ويلاستئرؤ ءذشئن تةك قانا زاثعا جذگئنةدئ. دامئعان ةلدةردة زاثسئزدئققا جول بةرؤ، ماسةلةنئ شةشةردة اعايئن-تؤئس، تامئر-تانئسئن ئزدةؤ دةگةن مذلدة جوق. ويتكةنئ ول ةلدةردئث حالقئ زاثدئق تذرعئدان ساؤاتتئ. زاثنئث اياسئندا جذمئس ئستةؤدئ وزگة ةلدئث حالقئ جاقسئ بئلةدئ. ال ءبئزدئث بذقارا «كوشةگة شئعؤ ارقئلئ عانا دئتتةگةن جةرئنة ءسوزئمئزدئ وتكئزةمئز» دةپ ويلاسا، وندا قاتةلةسةدئ. بذل جةردة ءار ماسةلةنئ ءتيئستئ جةرئنة جةتكئزئپ، ءوز مذددةسئن قورعاپ شئعؤئ ءذشئن حالئققا زاثدئق ساؤاتتئلئق قاجةت. ءار اؤئل، ءار ايماق اكئمئن تذزةپ الؤئ ءذشئن زاثدئ ءبئلؤئ كةرةك. ءار ادام زاثدئ بئلؤگة ذمتئلؤئ ءتيئس. زاثدئق ساؤاتسئزدئق - ذلكةن ئندةت. زاثدئ بئلمةگةن ادام ةش ؤاقئتتا ءوزئن-وزئ قورعاي المايدئ. زاثدئ بئلمةگةن سوث قازاق پارا بةرةدئ. زاثدئ بئلمةؤدئث سالدارئنان تامئر-تانئس ئزدةيدئ. ايعايلاپ كوشةگة شئققاننان گورئ، زاثدئ ءبئلئپ، قاجةتتئلئكتئ ساؤاتتئ تذردة تالاپ ةتؤدئث پايداسئ اناعذرلئم جوعارئ. ةگةر ءبئز وركةنيةتتئ قوعام قذرامئز دةسةك، ءار قازاق اتا زاثدئ جاستانئپ تذرئپ وقئپ، ونئ مةثگةرؤگة تئرئسقانئ ءجون. سوندا عانا حالئقتئث تئرلئگئ وركةنيةتتةنةدئ.
- ءوزئثئز بئلةسئز، قازئر ءسئز ءتارئزدئ جازؤشئلارئمئزدئث كوبئسئ پارتيالاردئث ءسوزئن سويلةيتئن ناؤقانشئل بولئپ كةتتئ. قالاي ويلايسئز، جالپئ، شئعارماشئلئق ادامئنئث بيلئككة ءبئر تابان جاقئن جذرگةنئ دذرئس پا، الدة مةملةكةتتئك ساياساتقا بويلاپ ةنبةي ساياق جذرگةنئ ءجون بة؟
- ةگةر ساياساتتا جازؤشئلارئمئز بةن اقئندارئمئز ءوزئنئث اتئن شئعارؤ ءذشئن ةمةس، ماقساتتئ جذمئس ئستةؤ ءذشئن جذرسة، وندا مةن ونئ قولدايمئن. بئزدة قازئر «پارتياعا ءوتتئم بة، سول پارتيانئث ساياساتئنا تاؤةلدئ بولئپ قالامئن» دةپ ويلايتئن زيالئلارئمئز دا بارشئلئق. كةرئسئنشة، سول پارتياعا ةنؤ ارقئلئ حالئقتئث جوعئن جوقتاپ، مذثئن مذثداؤعا دا بولادئ. ذكئمةتتئث الةؤمةتتئك جاعدايدئ جاقسارتؤعا قاتئستئ يدةيالارئن سول پارتيادا وتئرئپ جذزةگة اسئرؤعا نةگة كذش سالماسقا؟! مةنئثشة، ءبئزدئث اقئن-جازؤشئلارئمئز وسئ جاعئنا ءمان بةرئپ، ساياساتقا ساؤاتتئ ارالاسا بئلسة، بذل حالئق ءذشئن ءتيئمدئ بولماق...
- ال ءسئز ءوزئثئز پارتيادا بارسئز با؟
- ءيا، مةن «نذر وتان» پارتياسئنئث مذشةسئمئن. جانة «نذر وتان» ح د پ جانئنداعئ مادةنيةت پةن ونةردئ دامئتؤ ماسةلةلةرئ جونئندةگئ «ميراس» قوعامدئق كةثةسئنئث مذشةسئمئن. وسئ پارتيانئث جانئنان «ميراس» مادةني-تانئمدئق قورئ قذرئلعان. بذل كةثةستة مادةني-رؤحاني ماسةلةلةردئ ذنةمئ تالقئلاپ، تارازئلاپ وتئرامئز. جالپئ، ءوز باسئم حالئقتئث ينتةللةكتؤالدئ دامؤئنا قاجةتتئ دذنيةلةردئ پارتيا تالقئسئنا سالئپ وتئرعاندئ ءجون كورةمئن.
- ءسئز، جازؤشئ عانا ةمةس، دراماتؤرگسئز. ءسئزدئث ءبئراز تؤئندئلارئثئزدئث كورةرمةنئ دة بولعان ةدئم. «قازاق دراماتؤرگياسئنئث بولاشاعئن قالاي بولجايسئز» دةگةن ساؤالمةن سذحباتئمئزدئ تامامداساق دةپ وتئرمئن...
- قازاق دراماتؤرگياسئنئث ةث وسال تذسئ - جاس دراماتؤرگتةردئث جوقتئعئ. جاس رةجيسسةرلةر، جاس دراماتؤرگتةر جوق. بذل - ةث ذلكةن ماسةلة. ةگةر بولاشاقتا قازاق دراماتؤرگياسئنئث تئنئسئ كةثةيسئن دةسةك، سالاداعئ جاستاردئ قولداؤ جايئ مةملةكةتتئك تذرعئدا ويلاستئرئلؤئ قاجةت. بذل ماسةلةنئ ءبئز ءتيئستئ ورئندارعا قازئردة ذسئنئس رةتئندة ايتئپ جاتئرمئز. جالپئ، قازاقتئث بولاشاعئ ءئلئم-ءبئلئم، ونةردئ ءوسئرؤ ارقئلئ ورئستةيدئ. ذلتتئق يدةولوگيا مئقتئ بولسئن دةسةك، ذلتقا قاتئستئ ونةردئ، ءئلئمدئ-ءبئلئمدئ، عذرئپتئ دامئتا بةرگةنئمئز ءجون. ونةرگة، بئلئمگة، ذلتتئق يدةولوگيانئ دامئتؤعا كذش سالئپ، سونئ وزگةلةردئث دة، ءوزئمئزدئث دة سانامئزعا قازاقئ برةند رةتئندة سئثئرة بئلگةندة عانا ءبئزدئث ذلتتئث بولاشاعئ جارقئن، اتار تاثئمئز ارايلئ بولماق. جالپئ، قازاقتئث تاعدئرئن بايلئق پةن باسةكةلةستئك قانا شةشةدئ. دةمةك، ءبئز ءذشئن ناق قازئر ذنةمئ قاي سالادا بولسئن قازاقئ برةند قالئپتاستئرؤ ماثئزدئ بولؤئ كةرةك..
اأتور: قارلئعاش زارئققان قئزئ
]«الاش ايناسئ»