بةيؤاقتئث بةيباق بذلبذلئ اتانعان تاثجارئق اقئن
استانا. 24 - مامئر. قازاقپارات - شئينجاث قازاق جازبا ادةبيةتئنئث نةگئزئن سالعان تاثجارئق جولدئ ذلئنئث ةسئمئ بذرئن نةگئزئنةن ئلة، التاي، تارباعاتاي ايماقتارئندا مةيلئنشة ءماشهذر بولسا، بذگئنگئ كذنئ ونئث مايةكتئ دة ماعئنالئ ادةبي مذراسئنان كذللئ الاش جذرتشئلئعئ حاباردار.
قئتايدا تؤئپ، سول جاقتا دذنيةدةن وتكةن ارداقتئ اقئننئث ءبئراز شئعارماسئ ئجداهاتئ مةن ئنتئزارئ بولةك جانداردئث ارقاسئندا سوناؤ كةثةستئك كةزةثدة-اق شةكارا اتتاپ، بةرگئ بةتكة جةتئپ ذلگةرگةن-دئ.
قئراعئ كوزدةردئث سذرگئ-سذرپئنان سئعئمدالا ءوتئپ بارئپ، كذيةؤ بالاسئ - تانئمال جازؤشئ بذقارا تئشقانبايةأتئث قذراستئرؤئمةن 1974 - جئلئ «ارمانتاؤ» اتتئ جيناعئ باسپا ءجذزئن كوردئ. ذلت مذددةسئنة ادال ذستاز-عالئمدار بةيسةنباي كةنجةبايةأ جانة اسئلحان وسپان ذلئنئث جةتةكشئلئگئمةن ونئث پوةزيالئق مذراسئ جونئندة سول ؤاقئتتاعئ ستؤدةنتتةر، بولاشاق بةلگئلئ زةرتتةؤشئلةر تئلةؤجان ساقالوأ پةن ءالئمعازئ داؤلةتحان - ءبئرئ الماتئدا، ءبئرئ شئمكةنتتة ديپلوم جذمئسئن قورعادئ. ءبئراق كانديداتتئق زةرتتةؤ جازؤعا تالپئنئستارئنئث جولئنا توسقاؤئل قويئلدئ. سازگةر اقئننئث «امانداسؤ» ءانئ دانةش راقئشةأتئث ورئنداؤئندا تاسپاعا باسئلئپ، ةل ئشئنة تارادئ. ءسويتئپ، قذرساؤئ قاتتئ قوعامنئث تئيئمدارئنا قاراماستان، تاثجارئقتئث تاعدئر-تالايئ مةن تؤئندئلارئ جذرتشئلئقتئث اؤزئنا ئلئكتئ، كوكئرةگئنة قوناقتادئ.
تاؤةلسئزدئك تذسئندا تاثجارئقتانؤدئث تئثنان تئنئسئ اشئلدئ. وسئ ورايدا ونئث قذنارلئ قازئناسئن تذگةندةؤ مةن تانئتؤعا كذللئ عذمئرئن سارپ ةتكةن جازؤشئ ورازانباي ةگةؤبايةأتئث ةثبةگئ ةرةسةن. اقئننئث ءومئرئن جانة ونةرپازدئعئن زةرتتةؤشئلةر مةن زةردةلةؤشئلةردئث قاتارئ قالئثداپ كةلةدئ. تاثجارئق جادئگةرلئگئن تالداپ جذرگةندةردئث ئشئندة سةرئك نةگيموأ، امانتاي كاكةن، دذكةن ماسئمحان ذلئ، تذرلئبةك مامةسةيئتوأ، باؤئرجان ومارذلئ، ت.ب. بئلئكتئ وقئمئستئلارئمئز بار. قازئر اقئنعا تؤعان توپئراعئندا ةسكةرتكئش قويئلعان، ول تؤرالئ تةلةفيلم تذسئرئلگةن جانة رومان جارئق كورگةن، شئعارمالارئ دذركئن-دذركئن كئتاپ بولئپ باسئلعان. مةرةيتويلارئ وتكئزئلدئ. ةل بايتاعئ - استانا قالاسئندا اتئنا كوشة بةرئلدئ.
ءسويتئپ، ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأ ايتقانداي، «شئينجاثداعئ ادةبيةتتئث جارئق جذلدئزئ - تاثجارئق جولدئ ذلئ شئعارمالارئ تؤعان ادةبيةتئمئزدئث تورئنةن لايئقتئ ورئن تاپتئ». بذل - ذلتئنئث، ذرپاعئنئث بولاشاعئنا جان-جئگةرئن جذمساعان اسئل ازاماتتئث تاريح كذرةسئنئندة قالماعاندئعئنئث بةلگئسئ.
اكادةميك زةينوللا قابدولوأ بةينةلئ تذردة «بةيؤاقتئث بةيباق بذلبذلئ» دةپ سيپاتتاعان اقئن تاثجارئق جولدئ ذلئنئث ءومئرئ زامانالئق تالاس پةن تارتئس، ارپالئس پةن اؤئرتپالئق ئزعئرئعئنئث وتئندة وتسة، ولةثدةرئ سوعان سايكةس وجةتتئكپةن، ورلئكپةن سؤارئلدئ.
جيئرماسئنشئ عاسئردئث باسئنداعئ الاش ارئستارئمةن مذراتتاس قالامگةر جئرلارئنئث سةكسةن پايئزئنئث گومينداث قاپاسحانالارئندا جازئلؤئ - ةلئم دةپ ةثئرةگةن ةردئث تاعدئردان كورگةن تةپةرئشئ.
بذگئنگئ كذنئ تاثجارئقتئث رؤحئ اؤلةتئنة تئزةسئن باتئرعان نذپتةبةك بايدئث - ءوزئ اؤئزدئقتاپ ءمئنئپ كةتةتئن، بئرةؤلةر «جئرئق كوك»، كةلةسئ بئرةؤلةر «سةتئك كوك»، ةندئ بئرةؤلةر «بايگة كوك» دةپ اتايتئن قولتئعئنئث استئندا قاناتئ بار سايگذلئگئمةن كوكتةي شاؤئپ، سوناؤ ХІХ عاسئردا سين يمپةرياسئ مةن رةسةي پاتشالئعئ بولئپ تاستاعان قازاق ساحاراسئنئث اراسئ اجئراعان الاپتارئن جالعاپ جذرگةندةي كورئنةدئ. 1922-1925 - جئلدارئ، جيئرمانئث و جاق، بذ جاعئنداعئ جاسئنداي جارقئلداعان، وراق اؤئز، وت ءتئلدئ جئگئتتئث نارئنقولداعئ ناعاشئ جذرتئنا تابان تئرةپ، قارقارا جايلاؤئندا قويدئممةن ايتئستئث كورئگئن قئزدئرعان ؤاقئتئندا، ةرتةثگئ كذنئ قايران ةركئندئككة ءبئر جذتئم اؤاداي زار بولارئ قاپةرئنة كئردئ مة ةكةن؟ ول - موينئنا بذلتتان بوكةباي وراعان بيئك شئثدارعا قاراپ وسكةن تاؤ تارپاثئ ةدئ.
جاسشئلئق دذرئلدةتئپ جةلشة كةلگةن،
سارئلداپ تاؤدان اققان سةلشة كةلگةن.
ون بةس پةن جيئرما-وتئز اراسئندا،
بار ما ةكةن قئزئعئثدئ
مةنشة كورگةن؟! -
دةيدئ ول ءوزئنئث وسئ ءبئر البئرت تا الئمدئ شاعئ تؤرالئ («جاسشئلئق» ولةثئ).
قازاقستانعا سول ساپارئندا بولشةأيكتةردئث الاش ارداگةرلةرئن شةتقاقپاي ةتئپ جاتقانئن كوزئمةن كورسة دة، ولاردئث وردالئ وتانسذيگئشتئگئن، سايالئ ساناتكةرلئگئن، قاجئرلئ قايراتكةرلئگئن بويئنا سئثئرة بايئپتاعاندئعئ كذمانسئز.
سوندئقتان دا قاتئگةز شئث شيساي بيلئگئ ذلت زيالئلارئنئث باسئنا قارا بذلت ءتوندئرئپ، سول قئسئم-قئسپاقتئث پارمةنئمةن اباقتئعا جابئلعاندا: «سئرتئم ساؤ، ءئشئم ءتذتئن قاپالئقپةن، بذل كذندة كوثئلئم جذدةؤ، قاسئرةتئم مول. تةرةثگة ءتذسئپ ةتتئم، ذستار تال جوق، ةل-جذرتئم، ةسئثة الئپ، جاردةمشئ بول. شارئقتاپ كوكتة جذرگةن اقسذثقارعا، ورالسا وثاي ةكةن جايئلعان تور»، - دةپ سارئ ؤايئمعا سالئنعان اقئننئث ساعئ ءبارئبئر سئنعان جوق ةدئ («ئلة تذرمةسئنةن»). ويتكةنئ:
كوكسةگةن ارمانئما جةتئپ ولسةم،
شئرئمةس قابئردا دا ءتانئم مةنئث، -
دةگةن قايتپاس قايسارلئعئ مةن ةل-جذرتئن ذشپاققا شئعارسام دةگةن ارزؤ-ارمانئ بار-تذعئن.
سول ءذشئن شئعئس تذركئستانعا باس ساؤعالاپ بارعان الاش قايراتكةرلةرئ رايئمجان مارسةكوأپةن، ئبئرايئم جايناقوأپةن (قؤعئنعا ذشئراعان بذل ارئستاردئث سذيةكتةرئ قايدا جةرلةنگةنئ ءالئ كذنگة دةيئن بةلگئسئز. - ا.ش.) جانة باسقا دا مذددةلةس سةرئكتةرئمةن تئزة قوسئپ، ذلت مايدانئنا بةل بؤا كئرئستئ.
شئينجاث قازاقتارئنئث قازاق تئلئندةگئ «ئلة وزةنئ» اتتئ العاشقئ گازةتئن شئعارئپ، ونئث ءبئرئنشئ سانئندا: «قالئث ةل قازاق، ةندئ اش كوزئثدئ، وقئپ كور گازةتئثدئ، ءوز ءسوزئثدئ. ادئلةت، شئندئق جولئن ذيرةتةدئ، اشادئ اششئ شايداي اث سةزئمدئ. ايناداي جارقئراتئپ كورسةتةدئ، ءمئن بار ما، قولعا الئپ، كور ءوزئثدئ»، - دةگةن ارناؤئن جولدايدئ. بذل باسئلئم ول جاقتاعئ اعايئن ءذشئن ءاليحان، احمةت، ءمئرجاقئپ باسئندا تذرعان «قازاق» گازةتئ سةكئلدئ مئندةت اتقاردئ.
تاثجارئق قذلجادا تذثعئش تةاتر ذيئمداستئرئپ، ونئث ساحناسئنئث شئمئلدئعئن بةيئمبةت مايلين شئعارماسئنئث قويئلئمئمةن اشتئ. ءوزئ اكتةر رةتئندة رول سومدادئ. كومپوزيتورلئق قابئلةتئ ايان بولئپ، اندةرئ شئرقالئپ جاتتئ.
بذعان قوسا، ةل اراسئندا بةدةلئ زور تذلعا ماقسذت ساسان ذلئمةن بئرگة «قازاق-قئرعئز» مادةني-اعارتؤ ذيئمشاسئن قذردئ. مذعالئمدةر دايئندايتئن كؤرس اشؤدئ قولعا الدئ.
بالا كذنئ تؤعان اؤئلئندا عذلامالئعئ تةرةث مئثباي مولدادان حات تانئپ، اراب، پارسئ تئلدةرئ مةن ادةبيةتئن جةتئك مةثگةرگةندئگئ، ءابدئلحاميت اپةندئ دةگةن تاتار مذعالئمنئث ذستازدئعئمةن جاراتئلئستانؤ پاندةرئنئث تئلسئمئنا بويلاعاندئعئ، كةيئن ئلةدةگئ «كذرة شؤةتاثئ» اتتئ وقؤ ورنئندا قئتايشا تياناقتئ ءدارئس العاندئعئ، ودان سوث نارئنقولداعئ ورئس-قازاق مةكتةبئندة وقئعانداعئ - وسئنئث بارلئعئ تاثجارئقتئث جان-جاقتئ ءبئلئم يةسئ بولؤئنا، تابيعي تالانتئن ودان ءارئ ذشتاؤئنا نةگئز قالادئ. ءارئ اقئن شئعارماشئلئعئنئث ءبئر شوعئرئن اعارتؤشئلئق سارئنداعئ ولةثدةر قذرايدئ.
بذل رةتتة ول قازاقتئث مئنةزئ مةن مةنتاليتةتئن پارئقتاعان الاش قايراتكةرلةرئنئث سئنشئلدئعئمةن جانة ساراپشئلدئعئمةن تولئق ذندةس. اقئننئث «احمةت اتئن بذزئپ، بولدئ «ماسا»، ءسوز جازدئ قوس قئرتئستئ، بةتئ تاسا»؛ «جازئلدئ ءمئرجاقئپتان «ويان، قازاق!»، ةسكةردئ ونئ قاشان «نويان» قازاق؟» نةمةسة «بةرتئندة سذلتانماحمذت نة دةپ ةدئ؟ ار-وجدان، نامئس، جئگةر قايدا قالعان؟»، ت.س.س. سوزدةرئ وسئ ساباقتاستئقتئ ايقئن اثعارتادئ.
جالپئ، تاثجارئق - ذيرةنگةن ذلگئسئ ذلكةن اقئن. ءوزئ ايتاتئن اباي، شاكارئم، احمةت، ءمئرجاقئپ، اسةت، ءارئپ، مذرئن، وماردئ بئلاي قويعاندا، زةرتتةؤشئلةر ونئث ولةثدةرئنةن ماعجانمةن، ئلياسپةن، نارمانبةتپةن، تاعئ باسقا ءسوز جامپوزدارئمةن ذندةستئكتةر تابادئ. حالئق ادةبيةتئنئث قاينارئنان قانئپ ئشكةنئ ةكئباستان انئق اثعارئلادئ. پوةزياسئنئث الؤان تاراپتئلئعئ، كوپ ذندئلئگئ، جانرلئق بايلئعئ، توكپة راؤئشئ - وسئنداي امبةباپ ئزدةنئستةرئنئث جةمئسئ.
زادئندا، «ادةبي ءداستذر»، «ادةبي جالعاستئق»، «ادةبي ساباقتاستئق» ذعئمدارئن زةرتتةپ-زةردةلةگةندة، جالپئ تاقئرئپتئق جايتتار مةن سئرتتايعئ ذندةس ذلگئلةردئ بارلاپ-باعدارلاعاننان گورئ، پوةزيانئث كوزگة شالئنا بةرمةس ئشكئ جةلئلةرئن، ئثعايلاس سارئندارئن بةزبةندةي بئلگةن ابزال. وسئ تذرعئدان قاراعاندا، تاثجارئق پوةزياسئنئث دا الدئثعئ ارنالارئ، سوثئنا قالدئرعان سوقپاقتارئ بار. جئر الةمئ ءذشئن ورنئ وقشاؤ ءبئر عانا «جذرةك» ءسوزئنئث قولدانئلؤئ مةن قذبئلؤئ ارقئلئ وسئ قذبئلئستئ پارئقتاپ كورةلئك.
مارعاسقا اقئن مذقاعالي ماقاتايةأ ءوزئنئث «قازاق جئرئنئث ءبئر جئلئ» اتتئ ماقالاسئندا: «اقئن جذرةگئنئث جاؤئ دا، جاناشئرئ دا - اقئننئث ءوزئ. اقئن جذرةگئن، جذرةگئنئث سةزئمئن زةرتتةي وتئرئپ، ولاردئ ادامدئق بيئك پاراساتقا باعئشتاي بئلگةندة عانا، ونئث ءذنئ حالئقتئق ذنمةن، ازاماتتئق ذنمةن توعئسپاق. سوندا بارئپ اقئندئق «مةن» حالئقتئق «مةنگة» ذلاسپاق»، - دةپ جازئپتئ. بذل پئكئرئن ول ولةثئندة مئنا جولدارمةن تياناقتايدئ:
ايتئپ وتكةن اقئندا ارمان بار ما،
جذرةگئنئث تذبئنة كئر جاسئرماي...
ال مذنئث تاثجارئق جئرلارئنا نة قاتئسئ بار؟ بذل ءذشئن كةلةسئ شؤماقتاردئ وقئساق، تذسئنئكتئ بولاتئن سةكئلدئ:
اقئن بار اعئنداعان تاسقئن سؤداي،
سوزبةنةن جذرةكتةگئ كئردئ الادئ.
* * *
تةرةث ءسوز تاپپاعان سوث شةرئم
شئقپاي،
اشئلماي جذرةگئمدة كئر قالادئ.
البةتتة، تاثجارئق پةن مذقاعالي ولةثدةرئندةگئ «جذرةكتئث كئرئنة» بايلانئستئ بذل وبرازدئق ذقساستئق، ءتئپتئ پوةتيكالئق كرةدولارئنداعئ الدةبئر يدةيالئق-كوركةمدئك سايكةستئك جايدان-جاي ةمةس. بةرگئ ءداؤئر اقئنئنئث ئلگةرئ كةزةث ءسوز ساثلاعئنئث شئعارماشئلئعئمةن بةلگئلئ ءبئر دارةجةدة تانئس بولعاندئعئ تؤرالئ ويعا ةرئكسئز جةتةلةيدئ.
جالپئ، قازاق حالقئنئث باعزئ زاماننان كةلة جاتقان ءداستذرلئ دذنيةتانئمئندا «جذرةك» ءسوزئ باتئرلئق («ةر جذرةك») پةن قورقاقتئقتئث («سؤ جذرةك») سيمأولئ رةتئندة عانا قولدانئلئپ كةلگةندئگئ ايان. سةزئم اتاؤلئنئث بارشاسئ ادام بالاسئنئث تاعئ ءبئر اياؤلئ مذشةسئ - باؤئر ارقئلئ بئلدئرئلگةن. مئنة، وسئ عاسئرلار بويعئ عذرئپتئ بذزئپ، ءوزئنئث ون ءتورتئنشئ قاراسوزئندةگئ تذجئرئمداسئمةن سالت-سانامئزعا جاثالئق ةنگئزگةن - ءدانئشپان اباي. «ءتئرئ ادامنئث جذرةكتةن اياؤلئ جةرئ بولا ما؟ ءبئزدئث قازاقتئث جذرةكتئ كئسئ دةگةنئ - باتئر كئسئ دةگةنئ. ونان باسقا، جذرةكتئث قاسيةتتةرئن انئقتاپ بئلة المايدئ. راقئمدئلئق، مةيئرباندئلئق، ءارتذرلئ ئستة ادام بالاسئن «ءوز باؤئرئم» دةپ، وزئنة ويلاعانداي ولارعا دا بولسا يگئ ةدئ دةمةك، بذلار - جذرةك ءئسئ. اسئقتئق تا - جذرةكتئث ءئسئ. ءتئل جذرةكتئث ايتقانئنا كونسة، جالعان شئقپايدئ»، - دةيدئ ول. ءسويتئپ، «جذرةك» ءسوزئن سان الؤان ةپيتةت ارقئلئ بةدةرلةگةن ذلئ رةفورماتوردئث «ادامنئث كةيبئر كةزدةرئ» اتتئ ولةثئندة كةلةسئدةي شؤماق بار:
سئلدئرلاپ وثكةي كةلئسئم
تاس بذلاقتئث سؤئنداي،
كئرلةگةن جذرةك ءوز ءئشئن
تذرا الماس استة جؤئنباي.
ءسوز جوق، وسئنداعئ «كئرلةگةن جذرةك» - تاثجارئق پةن مذقاعالي ةكةؤئنئث جوعارئداعئ جئر جولدارئنئث قاينارئ.
تاثجارئق ولةثدةرئن وقئپ وتئرعاندا، كوزگة شالئناتئن ءبئر قئزئق جايت بار؛ ول - اقئن جئرلارئندا باسقالاردان الئنعان تذتاس شؤماقتاردئث نةمةسة جةكةلةگةن جولداردئث اراگئدئك كةزدةسئپ قالاتئندئعئ. ايتالئق، ول «ادالدئق پةن ارامدئق» اتتئ ولةثئندة تازا «ابايشالاپ» كةتةدئ:
سةنئپ كةتة جازدايمئن،
كذندة الداعئش قؤلارعا.
ةسئم شئعئپ ساسپايمئن،
مةن ئشپةگةن ؤ بار ما؟
تاؤةكةلدةن باستايمئن،
ءتذپسئز داريا سؤلارعا!
وسئنداعئ العاشقئ ءتورت قاتار از-كةم وزگةرئسپةن ذلئ اقئننئث «قذلاقتان كئرئپ، بويدئ الار» ولةثئنئث تانئس جولدارئن قايتالاسا، سوثعئ ةكئ تارماق - تاثجارئقتئث ءوز جانئنان قوسقانئ.
سول سةكئلدئ، اقئن «ءبئر مئسال» اتتئ قئسقا تولعاؤئنئث اياعئندا: «اي دا بولار كذننةن سوث، كذن دة بولار تذننةن سوث، قذلپئرئپ تذرعان بايشةشةك، قؤراي بولار سولعان سوث»، - دةپ، بذقار جئراؤدئث سوقپاعئنا تذسةدئ.
مذنداي مئسالدار تاعئ دا بارشئلئق. ءبئراق تاثجارئق شئعارماشئلئعئن زةرتتةؤشئلةردئث بئردة-ءبئرئ مذنئ نة بايقاماعان، نة كورة تذرا ةسكةرؤسئز قالدئرعان. ويتكةنئ، بذگئنگئ كذننئث ادةبيةتشئسئ بذعان باعا بةرسة، «پلاگيات» دةگةن ذعئمعا جذگئنؤئ ئقتيمال. سونسوث تاثجارئقتئ قالاي «اقتارئن» بئلمةي، «قينالؤئ» دا مذمكئن. شئن مانئندة سولاي ما؟ جوق. ماسةلةنئث ءتذپ-توركئنئ باسقادا.
اثگئمة جةر جذزئلئك ادةبي دامؤدئث ورتاق زاثدئلئقتارئنئث بارئسئنداعئ كةرةمةت كئلتيپانعا تئرةلةدئ. نةگئزئ، قازئرگئ وسكةلةث عئلئم كوركةمدئك سانانئث ءذش ءتذرلئ ساتئسئن اجئراتادئ،
ولار: 1) ارحايكالئق نةمةسة ميفتئك-پوةتيكالئق سانا (پوةتيكاسئز پوةتيكا)؛ 2) ءداستذرشئل نةمةسة نورماتيأتئ سانا (ستيل مةن جانر پوةتيكاسئ)؛ 3) دارا شئعارماشئلدئق نةمةسة تاريحي سانا (اأتورلئق پوةتيكا). مئنة، كاسئبي ادةبيةتتئث تورئنة قذلاش ذرعان تاثجارئق جولدئ ذلئ، ءبئر جاعئ، ءوز ولةثدةرئندة ءداستذرشئل (نورماتيأتئ) كوركةمدئك سانا تالاپتارئنان ءالئ تولئق شئدةر ءذزئپ كةتپةگةن-دئ. سوندئقتان ول ادةبي ادةپكة سايكةس، ذيرةنشئكتئ ذلگئدةن شةت-شئعانداي الماسا، ةكئنشئدةن، تانئس تاقئرئپتئ جاثاشا جئرلاؤدئ كةرةك ةتكةن كةزدةردة سونئ سذرلةؤگة بةت بذرؤعا ءسوزسئز ئقئلاستاندئ.
دةگةنمةن، «شئعارماشئلئق ةركئ شةكتةؤلئ» اقئن ءوز ئزدةنئستةرئن ءداستذردئث اياسئندا جةتئلدئردئ، جاثاشئلدئقتئ پوةتيكالئق تذرلةنتؤ ارقئلئ جذزةگة اسئردئ. سذثعئلا ساناتكةر قذدايبةرگةن جذبانوأ ايتپاقشئ، «ونئث جاثالئعئ بذرئنعئنئث ذستئنة جاثا بوياؤ جاعؤ تذرئندة بولدئ؛ جاثا شئعارماسئ دا سول ةسكئ تامئرعا كوكتةپ ءوستئ». باسقاشا ايتقاندا، ءداستذرشئل سانا اؤماعئندا اأتور جانر مةن ستيلدئ تاثداپ تؤدئرعان جوق، كةرئسئنشة - جانر مةن ستيل اأتوردئ تاؤةلدئلئكتة ذستادئ.
ءداستذرشئل پوةزيادا كةز كةلگةن جانردئث اؤقئمئندا رةت-رةتئنة قاراي بةلگئلئ ءبئر توپوستار مةن تاقئرئپتاردئ، ال قايسئبئر تاقئرئپقا قاتئستئ سوعان وزةكتةس فرازةولوگيزمدةر مةن وبرازدار جذيةسئن قولدانؤ الدئن-الا كوزدةلدئ. بذل ءوز كةزةگئندة ورتاعاسئرلئق «پوةتيكالئق» اؤئسؤلار تةوريالارئندا تياناقتالدئ. قذيؤلئ قالئپتان شئقپاي-اق، تاقئرئپتئ تذرلةنتؤدئث ايلا-امالدارئن كورسةتةتئن ريتوريكالئق جانة پوةتيكالئق كوركةمدةؤئش تاسئلدةر تؤرالئ قيسئندار دا جارئق كوردئ. جانة ادةبيةتتانؤشئ ءانؤار دةربئسالين دذرئس بايئپتاعانداي، ول زاماندا «وزئنةن بذرئنعئ نة وزئمةن تذستاس بةدةلدئ دة بةلگئلئ اقئنداردئث ءوز كوثئلئنة ذناعان ولةث، جئرلارئن ءوز شئعارماسئنا قوسئپ ايتؤ كةيئنگئ اقئنداردئث شئعارمالارئن نارلةندئرئپ، كوپشئلئك الدئندا وركةشتةندئرئپ وتئرعان» (ХХ عاسئرداعئ قازاق پوةزياسئ. - الماتئ: عئلئم، 1985. - 16-ب.). وسئ سالتتئ قازاق پوةزياسئ دا باستان كةشتئ. مئسالئ، شال اقئننئث ولةثئندةگئ:
ماقتانبا مالئم بار دةپ باعئثئزعا،
باعئثئز تذرسا جاقسئ تاعئثئزدا.
سانئثدئ اؤزئثدئ ذستاپ ءبئر
سوعارسئث،
باسئثنان باعئث تايعان شاعئثئزدا، -
دةگةن شؤماق جاياؤ مذسا مةن ئبئراي التئنساريننئث شئعارمالارئنان پالةندةي ايئرئمسئز ذشئراسادئ. بذل ءذردئس ХХ عاسئردئث باسئنداعئ ادةبيةتتة دة كوپ كةزئگةدئ. ايتالئق، سول تذستاعئ بةلگئلئ قالامگةر كولباي توعئسوأتئث «اي، قازاق» اتتئ ولةثئندة «ابايدئث ءارتذرلئ ولةثدةرئنئث وي، يدةياسئ عانا ةمةس، جةكةلةگةن سوزدةرئ عانا ةمةس، ءتئپتئ تذتاس جولدارئ قايتالانئپ ءجذر» (نذرقاتوأ ا. ابايدئث اقئندئق ءداستذرئ. الماتئ: جازؤشئ، 1966. 181-ب). عالئم مةكةمتاس مئرزاحمةت ذلئنئث دةرةكتةرئنة سذيةنسةك، ذلئ اقئننئث «كناز بيلان زاعيفا»، «سذلؤ قئز»، «القيسسا حيكايات بايئت» اتتئ كئتاپتارعا، سونداي-اق باسپاگةر اقئن جذسئپبةك شايحئسلام ذلئنئث جيناعئ كئرگئزئلگةن دذنيةلةرئنئث ءبئرقاتارئ ةداؤئر وثدةلئپ-وزگةرتئلگةن؛ ءتئپتئ ولارعا قاتئستئ ابايدئث اتئ اؤئزعا الئنباي، باسقا بئرةؤلةردئث ةسئمدةرئنة ةنشئلةنگةن ةكةن.
سول سياقتئ، ك.شاحماردان ذلئ دةگةن اعارتؤشئ قازان قالاسئندا «كةل، بالالار، وقئلئق» اتتئ جيناق شئعارئپ، ئبئراي التئنساريننئث وسئ اتتاس ولةثئن «قازاق حرةستوماتياسئنداعئ» ءتذپنذسقاسئنان ءسال الشاقتاتئپ، ءوز كادةسئنة جاراتقان. مئنة، مذنداي فاكتئلةر ةسةيگةن، ةرجةتكةن پوةزيانئث ورة-ولشةمئنة سالعاندا ةرسئلئك سياقتانعانئمةن، ةكئنشئ جاعئنان - جازبا ادةبيةتكة بةت بذرا باستاعان شاقتا قولئنا قالام ذستاعانداردئث بارشاسئ بئردةي دارگةيئ مئقتئ ءداستذردئث اياسئنان الئسقا ذزاي المايتئندئعئن ايعاقتايدئ؛ سونئمةن قاتار، شئعارماشئلئق الةمئندةگئ ةسكئلئكتئ، ةرقاشتئ پوةتيكالئق ينةرسيانئث تةز ارادا توقتاپ-تئنبايتئندئعئن كورسةتةدئ.
الگئ ونةرپازدئق ادةت كانوندئق پوةزيادا - ادةپكئ نارسة، ءتئپتئ ادةبي ةتيكةت ساناتئندا ةدئ.
تاثجارئق تؤئندئلارئنداعئ بذرئنعئ باردئ قايتا قولدانعان جةرلةرگة وسئ تذرعئدان باعا بةرگةن ءجون.
اقئننئث سوثئنا قالدئرعان شئعارماشئلئق مذراسئ باي. و.ةگةؤبايةأتئث مالئمةتئنة يةك ارتساق، 129 ليريكالئق ولةثئ مةن تولعاؤئ، 7 ولةث-رومانئ، 5 قيسساسئ، 6 ايتئسئ، 11 ءانئ بةلگئلئ ةكةن. زةرتتةؤشئلةر الدئنداعئ ةندئگئ مئندةت - وسئلاردئ ءار قئرئنان تالداپ-تارازئلاپ، ةرةكشةلئكتةرئن ةكشةؤ جانة ادةبيةتتانؤ عئلئمئنئث تذراقتئ اينالئمئنا قوسؤ.
قورئتا ايتقاندا، بيئل تؤعانئنا 110 جئل تولئپ وتئرعان الاش ارئسئ تاثجارئق جولدئ ذلئنئث ءومئرئ مةن ونةرپازدئعئن شولا بارلاعاندا تذيگةن پئكئر-پايئمدارئمئزدئث ءبئر پاراسئ وسئ.
امانتاي ءشارئپ، ل.ن.گؤميلةأ اتئنداعئ ةؤرازيا ذلتتئق
ؤنيأةرسيتةتئ «الاش» مادةنيةت جانة
رؤحاني دامؤ ينستيتؤتئنئث ديرةكتورئ.
دةرةككوز: egemen.kz