مةككةگة پويئزبةن بارعان قاجئ
استانا. 16- مامئر. قازاقپارات - قازاق قاجئلارئ ةرتةدة مةككة-مةدينةگة قاجئلئق ساپارئنا ئستامبذل ارقئلئ بارئپ جذرگةن. ابايدئث شاكئرتئ، ويشئل اقئن شاكارئم قذدايبةردئ ذلئ 1905 - جئلئ مةككة ساپارئندا ئستامبذلعا سوعئپ، قالانئث باستئ كئتاپحانالارئندا ايلاپ وتئرئپ ئزدةنگةن.
جالعئز قازاقتار ةمةس، رةسةي مةن كاأكاز جانة ورتا ازيا مذسئلماندارئ قاسيةتتئ مةككة مةن مةدينةگة ةجةلدةن ئستامبذل قالاسئ ارقئلئ بارعان. قارا تةثئزدئث جال-جال تولقئندارئنان شارشاعان قاجئلار وسئ جةردة تئنئعئپ، ءال-اؤقات جيئپ، ارئ اتتانؤعا مذمكئندئك العان. ورتا عاسئردا ورتا ازيادان ئستامبذلعا جةتؤ ءذشئن تذتاس ءبئر ايدان استام ؤاقئت كةتسة، XIX عاسئردئث ةكئنشئ جارتئسئنان باستاپ، تةحنيكالئق پروگرةستئث (پويئز بةن پاراحود) ارقاسئندا ول جول ايتارلئقتاي قئسقارعان.
تذركئستاننان قاجئلئققا اتتانؤشئلار كوبئنةسة كراسنوأودسكئگة تةمئر جولمةن جةتئپ، ودان ارئ باكؤگة، ودان ودةسسا سؤ جولئ ارقئلئ ئستامبذلعا پاراحودپةن بارعان. سونداي-اق تاشكةنت پةن بذحارادان تؤلاعا، ودان ارئ ودةسساعا دةيئن پويئزبةن بارعان. ئستامبذلدا ايالداعان قاجئلار قذر قاراپ جاتپاي، ايا-سوفيا، سذلتان احمةت، سذلتان فاتيح مةشئتتةرئ مةن سذلتان بايازيد، نذر-وسمان، سذلتان سةليم، أاليدة سذلتان، توپقاپئ سةكئلدئ جةرلةرگة زيارات ةتئپ، پايعامبارئمئز (س.ع.س) بةن ساحابالار تذتئنعان زاتتار مةن كيئمدةردئ ءتاؤ ةتكةن.
اتاقتئ توپقاپئ ساراي-كةشةنئنةن مذسا پايعامباردئث اساتاياعئن، يبراحيم پايعامباردئث توستاعانئن، ءجذسئپ پايعامباردئث سالدةسئن، جاحيا پايعامباردئث باس سذيةگئ مةن قول سذيةگئن، ءداؤئت پايعامباردئث قئلئشئن، مذحاممةت پايعامباردئث ساقالئن، شةكپةنئن، تابانئنئث تاسقا تذسكةن ءئزئن، ةكئ قئلئشئ مةن ساداعئن، ءابؤ باكئر، ومار، وسمان حاليفتةردئث قئلئشتارئن، ازئرةت ءالئنئث زذلپئهارئن، ساحابالاردئث قئلئشتارئن قازئر دة كورؤگة بولادئ.
مذندا 24 ساعات بويئ ءذزئلئسسئز قذران سذرةلةرئ عاسئرلار بويئ وقئلئپ كةلةدئ. بذدان باسقا 14-18-عاسئرلارداعئ تذرئك سذلتاندارئ مةن پارسئ شاحتارئنئث شاپاندارئ مةن قئلئشتارئ، التئن تاقتارئ، التئن-كذمئستةن جاسالعان بذيئمدارئ مةن باعالئ سئيلئقتارئنئث ءوزئ قانشاما. وسئنئث ءوزئ-اق ئستامبذلدئث ءبئر زاماندا مةككة مةن مةدينة، باعدات سةكئلدئ يسلام الةمئنئث ايتؤلئ استاناسئ بولعانئنان حابار بةرةدئ.
ئستامبذلدان ول زاماندا مةككة مةن مةدينةگة بةيرؤت ارقئلئ حيجاز تةمئر جولئمةن تؤرا مةدينةگة دةيئن، بولماسا جيدداعا دةيئن پاراحودپةن، ودان ارئ مئسئر ارقئلئ تةمئر جولمةن باراتئن بولعان.
اقئن شاكارئم قاجئنئث مةككةگة پويئزبةن باردئم دةيتئنئ راس. ول كةزدة تةمئر جول تارتئلئپ، پويئز ءجذرئپ تذرعانئنا قازئر سةنؤدئث ءوزئ قيئن. ويتكةنئ اراب الةمئن تذرئك الةمئنةن وقشاؤلاؤ ءذشئن ول تةمئر جول ؤاقاپشئلدار تاراپئنان باياعئ زاماندا-اق سئپئرئلئپ الئنئپ تاستالعان. شويئن جولدئث قالدئعئن جويعاندارعا وتة قوماقتئ سئي-سياپات بةرئلئپ وتئرعان. وسئ ارادا يسلام الةمئنئث قوس قاسيةتتئ قالاسئ - مةككة مةن مةدينةنئث اراسئن بايلانئستئراتئن تةمئر جول قذرئلئسئ ءبئر عاسئردان استام ؤاقئتتان سوث بئلتئر عانا قايتا باستالعانئن، قازئر اياقتالؤ ذستئندة ةكةنئن ايتا كةتكةن ءجون. ءبئر-بئرئنةن 400 دةن اسا شاقئرئم قاشئقتئقتا جاتقان قوس قالاعا قذلشئلئق ةتؤشئلةر ةندئ ساعاتئنا 300 شاقئرئم جئلدامدئقپةن قوزعالاتئن جةدةل پويئزبةن اتالعان قاشئقتئقتئ بار بولعانئ ةكئ ساعاتقا جةتپةس ؤاقئتتا باعئندئرا الادئ.
XIV-XV عاسئرلاردا وسمان تذرئكتةرئ بذكئل اناتوليا مةن بالقاندئ عانا ةمةس، يراكتان الجيرگة دةيئنگئ اراب مةملةكةتتةرئن جاؤلاپ العانئن تاريحتان بئلةمئز. سيريا، ليأان، پالةستينا، يراك، حيجاز، يةمةن، ةگيپةت، تريپول، تؤنيس، الجير سةكئلدئ اراب ةلدةرئ وسمان يمپةرياسئنا سول XVI عاسئردا-اق قوسئلئپ، ءتورت عاسئر بودان بولعان دةؤگة بولادئ. تذرئكتةر تةك اراب جةرئنةن ماروككونئ عانا باعئندئرا الماعان.
1517 - جئلئ تذرئك بيلةؤشئسئ سةليم سذلتان مئسئردئ باعئندئرئپ، ءوزئن ةگيپةت حاليفئ ةتئپ جاريالايدئ. مذسئلمان الةمئنئث كوزئنئث قاراشئعئنداي قوس قاسيةتتئ قالاسئ - مةككة مةن مةدينا وسمان سذلتانئنئث بيلئگئن مويئندايدئ؛ سذلتان سةليم I ياأؤز «يسلام سذلتانئ» جانة «قوس قاسيةتتئ مةشئتتئث قامقورشئسئ» (ياعني مةككة مةن مةدينةنئث) اتانئپ، مذسئلمان الةمئندةگئ ةث جوعارئ تيتؤلعا ية بولادئ. وسئدان بئلاي قاراي اراب ةلدةرئ بئرئنةن سوث ءبئرئ وسمان سذلتاندارئنا مويئنسذنئپ، الئپ يمپةريانئث قذرامئندا بولادئ.
1517 - جئلئ مئسئردئ جاؤلاپ العان تذرئكتةر ةگيپةت مةملةكةتئنئث ئشكئ ئسئنة ارالاسپاعان دةؤگة بولادئ. مئسئر تذرئك سذلتانئ تاعايئنداعان پاشانئث باسقارؤئندا بولعانمةن، جةرگئلئكتئ جةرلةردئ بذرئنعئداي ماملذك مئرزالارئ بيلةپ تذرعان. XVIII عاسئرداعئ توقئراؤ كةزةثئندة مئسئر يمپةريادان الشاق ساياسات جذرگئزة باستايدئ دا، ناتيجةسئندة ناپولةون بوناپارت ةگيپةتتئ وپ-وثاي جاؤلاپ الادئ. ارتئنان ماملذكتةر باسئپ العان سيريا سةكئلدئ جةرلةر قايتادان وسمان يمپةرياسئنا قايتارئلادئ.
وسمان سذلتاندارئ قاسيةتتئ رامازان ايئندا قاجئلئقتئث قاؤئپسئزدئگئ مةن كةلؤشئلةرگة جايلئ بولؤئن ذيئمداستئرؤعا ةرةكشة كوثئل ءبولئپ، بارلئق شئعئندارئن ءوز مويئندارئنا الادئ. اتاقتئ تذرئك سذلتانئ سذلةيمةن I كانؤن مةدينةنئ كرةستشئلدةردةن قورعاؤ ءذشئن بيئكتئگئ 25 مةتر، اينالاسئ سؤعا تولئ ورمةن قورشالعان الئپ قورعان تذرعئزادئ. تذرئك سذلتانئ پايعامبار مةشئتئن 16 رةت جوندةپ، قالانئ سؤمةن جابدئقتاؤدئ جاقسارتادئ. اراب جارتئ ارالئندا ХVIII عاسئردا مذحامةد ابدؤلؤاقاپ تاراپئنان ساياسي-ءدئني اعئم - أاحابيزم تارالا باستايدئ. قازئرگئ كةزدة بذل ءدئني اعئم ساؤد ارابياسئنئث رةسمي ءمازحابئ بولئپ سانالادئ.
ابدؤلؤاقاپ قايتئس بولعان سوث ونئث جولئن جالعاستئرؤشئلار ساقابالاردئث مازارلارئ مةن كةسةنةلةرئن جاپپاي قيراتقان. پايعامبارئمئزدئث (س.ع.س) اسئل جارئ ءارئ سةنئمدئ سةرئگئ بولعان حاديشا انامئزدئث باسئنا تذرئكتةر ورناتقان كذمبةزدئ كةسةنةنئ جةرمةن-جةكسةن ةتكةن. وسئلايشا قابئرلةر مةن اؤليةلةردئث باسئنا بارؤعا، تذنةؤگة، كةرةمةتكة سةنؤگة، ءماؤلئت وقؤعا قاتاث تئيئم سالئنعان. ءسويتئپ، تذرئكتةر مةن شيئت ءدئنئن ذستاناتئن پارسئلارعا قارسئ «قاسيةتتئ سوعئس» جاريالاپ، ءبئرتذتاس اراب مةملةكةتئن قذرؤ جولئندا كذرةس باستايدئ.
كةربالاداعئ شيئتتةردئث قاسيةتتئ اؤلية كةسةنةلةرئن تئپ-تيپئل ةتةدئ. 1786 - جئلئ ورتالئق ارابيادا تذپكئلئكتئ جةثئسكة جةتكةن ؤاقاپشئلار ساؤد ديناستياسئمةن كةلئسئمگة كةلئپ، ءئرئ مةملةكةتتئث ئرگةتاسئ قالانادئ. وسمان پاشالارئمةن جانقيارلئقپةن سوعئسا ءجذرئپ، ولار باحرةين، كؤأةيت، وماندئ باعئندئرئپ، سيريا مةن يراكقا شاپقئنشئلئق جاسايدئ. وسئنداي تولقؤلاردئث كةسئرئنةن 1803 - جئلدان باستاپ الةمنئث تذكپئر-تذكپئرئنةن مةككة مةن مةدينةگة قاجئلئققا بارؤشئلار قاتارئ ايتارلئقتاي سيرةي باستايدئ.
1804 - جئلئ مةدينانئ ؤاقاپشئلار جاؤلاپ الادئ. دةگةنمةن وسمان يمپةرياسئنا قاراستئ مئسئر اسكةرلةرئنئث كذشئمةن 1814 - جئلئ ؤاقاپشئلار ءبئرجولا قؤئلادئ. بذلئكشئلةردئث باسشئلارئ وسمان سذلتاندارئ تاراپئنان ءولئم جازاسئنا كةسئلةدئ. 1818 - جئلئ ؤاقاپشئلار ءبئرجولا تالقاندالئپ، كةلةسئ عاسئرعا دةيئن ولاردئث اتتارئ ةستئلمةيدئ.
1901 - جئلئ تذرئك سذلتانئ ابدؤلحاميد I I اراب ةلدةرئن ةؤروپالئق مةملةكةتتةردئث وتارلاؤئنان قورعاؤ ءذشئن ئستامبذل مةن مةدينانئث اراسئنا تةمئر جول سالادئ. I I ابدؤلحاميد سذلتان تةمئر جولدئ ذزارتؤ ءذشئن قايئرئمدئلئق قورئن اشئپ، وعان 320000 التئن اقشا بولةدئ. يران شاحئ 50000 التئن اقشا قوسادئ. قايئرئمدئلئق شاراسئنا ءذندئستان دا بةلسةنة اتسالئسادئ. سذلتان جوبا ءذشئن بايلئعئن بولئسكةندةردئ وردةن مةن مةدالدارعا ذسئنئپ وتئرعان.
العاشقئ پويئز 1908 - جئلئ 22 - تامئزدا داماسكئدةن مةدينا ستانساسئنا كةلئپ توقتايدئ. بذل تةمئر جول ءوز كةزةگئندة وسمان يمپةرياسئ ءذشئن اسا ماثئزدئ اسكةري-ستراتةگياعا ية بولعان. تةمئر جول قذرئلئسئ جةتئ جئلعا سوزئلعان. مةديناعا دةيئنگئ جول تئثعئلئقتئ سالئنئپ ءبئتئپ، ارئ قاراي مةككةگة، ول بئتكةن سوث جيددا مةن يةمةنگة دةيئن تارتؤ جوسپارلانادئ. دةگةنمةن بذل يدةيا تولئق ئسكة اسپاعان. تةمئر جول قذرئلئسئ 1908 - جئلئ اياقتالعانمةن، ءبئرئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئس باستالئپ كةتةدئ دة، حيجاز بيلةؤشئسئ ءوزئن حاليف دةپ جاريالاپ، تذرئكتةرگة قارسئ سوعئس اشادئ. دةگةنمةن ول اعئلشئنداردئث قولداؤئنا ية بولا الماي، بيلئكتئ ساؤد تذقئمدارئ باسئپ الادئ.
ال جول سالؤعا ءتيئستئ ماتةريالدار 1916 - جئلعا دةيئن قويمادا ءئرئپ-ءشئرئپ جاتادئ دا، ارئ قاراي ونئ اعئلشئندار پالةستينا - مئسئر جولئن جوندةؤگة پايدالانادئ. اراب پةن تذرئكتئث اراسئ اجئراي باستاعان سوث-اق اراب جةرلةرئ اعئلشئندار مةن نةمئستةردئث، فرانسؤزدار مةن ةأرةيلةردئث ئقپالئنا ءتذسئپ، بئرتئندةپ باتئستئث تاقئمئنا كةتة باستايدئ. مئسئردا سؤةس كانالئنئث سالئنؤئ ةگيپةتتئ باتئس بانكيرلةرئنئث قولئنا ءبئرجولا بايلاپ بةرةدئ.
2016 - جئلئ تذركيانئث ئستامبذل قالاسئندا پايعامبارئمئزدئث مذراجايئ اشئلماعئ جاقئندا بةلگئلئ بولدئ. بذل مذراجاي «التئن عاسئر» (پايعامبارئمئز بةن ادئلةتتئ ءتورت حاليفانئث ءداؤئرئ) مةن بذگئنگئ زاماننئث اراسئن قوسئپ تذراتئن كوپئر بولؤئ ءتيئس دةپ ةسةپتةيدئ مذراجايدئث نةگئزئن قالاؤشئلار. مذراجايعا پايعامبارئمئزدئث كذندةلئكتئ قولدانعان تذرمئستئق زاتتارئ، پايدالانعان قذرالدارئ، كيئمدةرئنئث كوشئرمةلةرئ جانة دة پايعامبار مةشئتئ مةن قاعبانئث دا ماكةتتةرئ قويئلماقشئ ةكةن.
وسئناؤ ماثئزدئ جوبانئ قولعا الئپ وتئرعان پايعامبار قورئنئث ءتوراعاسئ مةحمةت كايانئث ايتؤئنشا، مذراجاي ئستامبذلدئث ايؤب ورامئنان سالئنادئ، اؤماعئ 3،5 مئث مةتر بولماق. وعان ارينة، جوعارئدا ءبئز اتاپ وتكةن پايعامبارلاردان قالعان جادئگةرلةر قويئلاتئنئ انئق. ول جادئگةرلةردئث بارلئعئ كةزئندة مةككة مةن مةدينةدةن كرةستشئلدةردئث جويقئن شابؤئلدارئ كةزئندة جويئلئپ كةتؤدةن ساقتاؤ ءذشئن اكةلئنگةن.
قئسقاشا ايتقاندا، اراب جةرئندةگئ وسمان يمپةرياسئنئث سايراپ جاتقان ئزدةرئ وسئنداي. ارينة، ءبئز تام-تذمداپ قانا مالئمةت بةرگةن بولدئق. ايتپةسة اراب پةن تذرئك بئرلئگئنئث تاريحئ ءبئز ايتقاننان الدةقايدا ءتذپسئز تةرةث ءارئ وتة قئزعئلئقتئ ةكةنئ انئق.
تورةعالي تاشةنوأ
«ايقئن» گازةتئ