قئتاي جازؤشئسئ مو يان نوبةل سئيلئعئنا لايئق پا؟

  استانا. 30 -ءساؤئر. قازاقپارات - «مو ياندئ وقئدئثئز با؟» دةگةن سذراق، ميللياردتاعان قئتاي مةن ورئستان كةيئن بئزگة دة جةتتئ. الايدا قازاققا مو يان دةگةن ات تانئس بولعانئمةن، زاتئ تانئس ةمةس.

قئتاي جازؤشئسئ مو يان نوبةل سئيلئعئنا لايئق پا؟

 بئلتئر، 2012 - جئلئ نوبةل سئيلئعئن العان وسئ قئتاي جازؤشئسئ تؤرالئ بئلةتئن مالئمةتئمئز، ماعلذماتئمئز ازداؤ. جوقتئث ورنئن قئتايداعئ قانداس قالامگةرلةرئمئز قازاقشالاعان اؤدارما تولتئرسا كةرةك ةدئ، ءبئراق ول جاقتان كئتاپ الئپ تاراتؤدئث رةتئ جوق. قازاقستانعا توتة جازؤئثئز اسا كوپ تانئس تا ةمةس. قئتايداعئ ادةبيةت جايئنان حاباردار جازؤشئ سةرئك نذعئمان مةن باسپا مامانئ سةرجان سارسةنبايعا قولقا سالدئق. سذحبات «مادةنيةت» تةلةارناسئندا ءتذسئرئلئپ، گازةتتئك نذسقاسئ «حالئق سوزئنة» ذسئنئلدئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 نوبةل سئيلئعئنان ساياسي استار ئزدةيتئن ادةت بار. بذل نةگئزسئز دة ةمةس. قئتايدئث ءوز ئشئنةن شئققان جازؤشئسئ مو يان نوبةل سئيلئعئن العاندا وسئنداي اثگئمة تاعئ كوتةرئلدئ. الةمدةگئ ةركئن ويلئ شئعارماشئلئق ادامدارئنئث ءبئرازئ قارسئلئق كورسةتئپ جاتئر. «نوبةل سئيلئعئ وسئ جئلئ ءوزئن-ءوزئ اشكةرةلةپ الدئ» دةگةندةي پئكئرلةر دة ايتئلدئ. سول ءسوز قانشالئقتئ راس؟

سةرئك نذعئمان:

 نوبةل سئيلئعئ بذل جولئ قئتاي جازؤشئسئنا ةشقانداي ساياسي استارسئز بةرئلدئ. بذنئ كةسئپ ايتؤعا بولادئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

ءسوزئثئز اؤزئثئزدا، قارسئلئق بئلدئرؤشئلةر «ول جذيةگة قئزمةت ةتةدئ، ةركئن ويلئ جازؤشئ ةمةس» دةگةندئ ايتاتئن سياقتئ. مذنداي ءسوز قئتايدئث ءوز ئشئندة دة بار كورئنةدئ. ايتپةسة، نوبةل سئيلئعئن العان ديسسيدةنت جازؤشئسئ بار ةمةس پة؟

سةرجان سارسةنباي:

بار. فرانسيادا تذراتئن گاؤ شيئث جيان دةگةن جازؤشئ 2000 - جئلئ نوبةل سئيلئعئن العان. ول كئسئگة قئتاي قوعامئنداعئ ون جئلعا سوزئلعان، ءتئپتئ،  قئتاي قوعامئن اباقتئعا اينالدئرعان «توثكةرئستئ» سئناعانئ ءذشئن نوبةل سئيلئعئن بةردئ دةپ ايتادئ.

سةرئك نذعئمان:

 ادةبيةتتةگئ ساياسي ذستانئم مةن حالئقتئث ءوز ئشئندةگئ مةشةؤ جاعدايلاردئ سئناؤ، ةكةؤئ ةكئ باسقا نارسة. حالئقتئث ومئرئندةگئ ءالئ كذنگة دةيئن وزگةرمةي كةلة جاتقان مةشةؤ سالت-داستذرلةردئ اشكةرةلةؤدئث ءجونئ بولةك. بذل مو ياننئث بارلئق شئعارمالارئنا ءتان نارسة. ال ساياساتقا انئق سوقتئعئساتئن شئعارماسئن كةزدةستئرؤ قيئن. سوندئقتان بذل جةردةن ساياسي استار ئزدةؤدئث كةرةگئ جوق. ال كوركةمدئك دةثگةيئ تؤرالئ كئم كورئنگةننئث ءارتذرلئ پئكئر بئلدئرؤگة قذقئ بار. سةبةبئ، ونئث تؤئندئلارئ كوركةمدئگئ، مازمذنئ جاعئنان وسئ ؤاقئتقا دةيئن قالئپتاسقان ءداستذردئ بذزعان.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

مةديسينادا گالليؤسيناسيا دةگةن نارسة بار. ادامعا ةلةس كورئنةدئ. سول باعدارداعئ ةلةس رةاليزمئ دةگةن تاعئ بار. ول گابريةل گارسيا ماركةستةن انئق بايقالادئ. وسئ مو يان گارسيا ماركةسكة ةلئكتةگةن دةگةن اثگئمة دة ايتئلادئ عوي. بذل جةردة حالئقتئث ئشئندةگئ اثئزئ، نةشة ءتذرلئ عاجايئپ ةرتةگئلةر، وسئنئث بارلئعئ بذگئنگئ ومئرمةن قابئسا كةلئپ، جاثا ءبئر ةلةستةر (گالليؤسيناسيا) پايدا بولادئ دةيدئ. نةگئزئ نوبةل سئيلئعئن بةرگةندةگئ انئقتاماسئن قاراپ كوردئم. شئعارماشئلئعئنداعئ ةلةس رةاليزمئنة بايلانئستئ، حالئقتئث قيال-عاجايئپ ةرتةگئلةرئ مةن اثگئمةلةرئن ءومئر شئندئعئمةن سايكةستةندئرة العانئ ءذشئن بةرئلئپ وتئر دةپ جازئلعان ةكةن.

سةرئك نذعئمان:

دذرئس ايتاسئز. «قئتاي حالقئنئث اثئز اثگئمةلةرئ مةن بذگئنگئ ءومئرئن توعئستئرا وتئرئپ، قذددئ ءبئر اسپاندا قالقئپ تذرعانداي سؤرةتتةر جاسالعان» دةگةن باعا بةرئلگةن. نةگئزئ، نوبةل سئيلئعئنئث ءوز شارتتارئ بار. بذل ئلعي دا كونة سذردةكتةن شئققان، جاثا ءبئر جاسامپازدئق قابئلةتكة ية نةمةسة باسقا باعئتتاعئ ةثبةكتةرگة بةرئلئپ كةلةدئ... مو يان قئتايدئث شان دذث دةگةن جةرئندة تؤعان كئسئ... كئشكةنتاي كةزئمئزدة «لياؤ جاي اثئزدارئ» دةگةن قئتايشادان اؤدارئلعان اثئز-ةرتةگئلةردئ وقئعانبئز.

 ول قئتاي حالقئنئث اثئز-ةرتةگئلةرئنةن قذراستئرئلعان، كةيبئرئن  پؤ سذث ليئث (قذراستئرؤشئ) دةگةن كئسئ  ءوزئ جازعان كئتاپ بولاتئن. ةندئ بةلگئلئ بولئپ وتئر، وسئ پؤ سذث ليئث ومئردةن ءوتئپ، 200 جئلدان كةيئن، مو يان سول توپئراقتا ومئرگة كةلئپتئ. ونئ ءوزئ ايتادئ. تاعئ ءبئر ايتا كةتةتئن جاي، قئتايدا اؤئزشا اثگئمة ايتؤ ءداستذرئ جاقسئ دامئعان.

الدئمةن حالئقتئث اراسئنداعئ اثگئمةشئ ادامدار بةلگئلئ ءبئر ةرتةگئلةردئ ايتادئ دا، كةيئننةن ءوز جانئنان قذراستئرئپ، شةكسئزدئككة سوزئپ، ءوزئنئث قابئلةتئنة قاراي قئزئقتئ ةتئپ كةتة بةرةدئ. «قذددئ گارسيا ماركةستئث اجةسئنةن ذيرةنگةنئ سةكئلدئ، مةن دة وسئ ءداستذردئ مئقتاپ ذستاندئم. قولئما قالام السام بولدئ، اعئن سؤ سةكئلدئ وسئ بايانداؤ ءتاسئلئ ساناسئز تذردة جادئما كةلة قالادئ. ةكئ-ءذش جئل سولارعا (فولكنةر، ماركةس) ةلئكتةپ، شئعارماشئلئق جاسادئم دا، كةيئن، بذلاردئث ارتئنان جذرة بةرسةم، ءوزئمنئث كولةثكةگة اينالاتئنئمدئ ءبئلئپ، ءوز سوقپاعئمدئ باستادئم» دةيدئ مو يان.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 قئتايداعئ قانداستارئمئز وسئ مو يان شئعارمالارئن قالاي اؤدارئپ جاتئر؟

سةرجان سارسةنباي:

«شئثجاث حالئق باسپاسئ كورپوراسياسئ» دةگةن باسپالار توبئ بار. وسئ باسپانئث تاپسئرئسئمةن ونئث ونشاقتئ شئعارماسئ قازاق-ذيعئر تئلدةرئنة اؤدارئلؤ ذستئندة. «قئزئل گاؤلياث اؤلةتئ» دةگةن رومانئن بةك كوشةرباي دةگةن كئسئ اؤدارسا، ودان كةيئنگئ «ءومئر مةن ءولئم» رومانئن ءلاززات ورازحان قئزئ اؤدارئپ جاتئپتئ. سوسئن جاس اؤدارماشئ ةرلان مازان ذلئنئث اؤدارماسئ بويئنشا «تولئقسئعان ومئراؤ، جؤان بوكسة» دةگةن رومانئ باسپاعا ذسئنئلئپتئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

سةكة، «قئزئل گاؤلياث» دةگةندةگئ گاؤلياث نة ماعئنا بةرةدئ؟

سةرئك نذعئمان:

گاؤلياث دةگةن ءبئرتذرلئ وسئمدئك. وسكةندةگئ ءتذرئ سئپئرعئعا ذقسايدئ. باسئ ءئيئلئپ تذرادئ، 70-80 سانتيمةتر بولئپ وسةدئ. قيئنشئلئق كةزئندة ازئق رةتئندة پايدالانؤعا بولادئ. اراق اشئتؤ سياقتئ، باسقا دا ئشئمدئكتةردئث ءتذرئن جاسايدئ ةكةن. سوندئقتان مو يان شئعارمالارئنئث كوبئ قئزئل جذگةرئمةن نةمةسة قئزئل گاؤلياثمةن بايلانئستئ بولئپ كةلةدئ. ةث العاشقئ پوأةسئنئث اتئ «قئزئل گاؤلياث».

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 سوندا باعاناعئ گاؤلياث دةگةن وسئمدئكتئ تئرشئلئكتة جاپپاي پايدالانعان عوي.

سةرئك نذعئمان:

مو يان ءومئر سذرگةن گاؤ مي دةگةن اؤداننئث دا ليان دةگةن قئستاعئندا وسئ وسئمدئك وسةتئن بولعان. سوندئقتان سول ايماقتا تذراتئنداردئث قئزئل جذگةرئگة بايلانئستئ ءومئر ءسذرؤ ءتاسئلئ، ءداستذر-سالتئ، ءتذرلئ ئرئمدارئ قالئپتاسقان. ءتئپتئ 1939 - جئلئ جاپون ارمياسئ باسئپ كئرگةن كةزدة جاپون اسكةرئنة قارسئ سوعئس اشؤدئث تاكتيكالئق قذرالئنا دا اينالعان. سونئث اراسئنا كئرئپ العان جانة قئزئل شاراپتئ جارئلعئش رةتئندة پايدالانعان. ءسويتئپ  حالئقتئث تذرمئسئمةن ةتةنة بايلانئسئپ كةتكةن.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

سونئث بارلئعئ مئنا شئعارمادا بار عوي...

سةرئك نذعئمان:

 بار. «قئزئل جذگةرئ» دةگةن پوأةسئ ونشا كولةمدئ ةمةس. ءبئراق، العاش جاريالانعاننان ءبئر جئل وتكةننةن كةيئن كينو بولئپ ءتذسئرئلدئ. «قئزئل گاؤلياث» فيلمئ قالاي جارئققا شئقتئ، سولاي قئتايدئث ئشئندة تالاس باستالدئ. بذل داؤدئث اياعئ جوعارئعا دةيئن جةتئپتئ. سةبةبئ، بذل كينو قئتاي حالقئنئث جاندئ جةرئنة ءتيئپ كةتكةن. ماسةلةن، وندا اراق اشئتؤ بارئسئندا بايقاؤسئزدا قوسئلئپ كةتكةن كئشئ دارةت جايئندا ايتئلادئ. ول كةيئن، ءتئپتئ، دارئپتةلئپ، اراق اشئتؤدئث جاثا تذرئنة اينالعان... سوسئن بارلئق جةردة باي مةن كةدةي دةگةن اثگئمة بار عوي. سول وثئردة مافئث دةگةن اؤرؤ تارالادئ.

بذل اؤرؤعا دؤشار بولعان ادامنئث ةتئ ةرئپ، اعئپ كةتةدئ ةكةن. وسئنداي اؤرؤعا دؤشار بولعانئنا قاراماستان، ءبئر باي توقال ايتتئرئپ الادئ. اثگئمة وسئ جةردةن باستالادئ كينودا. ونداعئ باستئ كةيئپكةر ءذي جا ناؤ دةگةن جئگئت باسقا اؤئلداستارئمةن بئرگة جاس توقالدئ كذيمةگة سالئپ، كةرنةيلةتئپ-سئرنايلاتئپ كوتةرئپ كةلةدئ. كةيئن ونئ جاقسئ كورئپ قالادئ. كوپ وتپةي كةلئنشةك جةسئر قالادئ. توركئندةپ بارعان جولئندا وعان قئرئنداپ قويعان ءبئر توپ قاراقشئنئ ءولتئرؤ ءذشئن ءذي جا ناؤ ذزاق جئل جاتتئعؤ جاساپ، ةث سوثئندا الگئلةردئث كوزئن قذرتادئ. سودان كوپ وتپةي جاپون ارمياسئ قئتايعا باسئپ كئرةدئ. سول كةزدة جاثاعئ تةنتةك جئگئت باس كوتةرئپ، ادامداردئ ذيئمداستئرئپ، سوعئسقا شئعادئ. بذل جةردة وتانشئلدئق سيپات بار بولعانمةن، سانالئ تذردة ةمةس. جاي، ماقساتسئز كذرةس. ءبئراق ونئث مئنةزئندة قاتئگةزدئك تة بار. ماسةلةن، ءوزئنئث كئشئ اكةسئن بئرةؤگة قئرئنداپ قويعانئ ءذشئن اتئپ تاستايدئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

ءسئز كةلگةن جةردةن ارئ قاراي ايتايئن: جاپوننئث اسكةرئ ءبئر قئتايعا اؤئلداسئن تئرئدةي سويعئزادئ. وسئنداي جانتذرشئگةرلئك كورئنئستةر وقئرماندئ بةيتاراپ قالدئرمايدئ جانة ونداي كورئنئستةر كوپ. جاپپاي ءسوز بولاتئنئ دا «قئزئل گاؤلياثداعئ» وسئنداي ةپيزودتار. جازؤشئنئث نوبةل سئيلئعئن العان شئعارمالارئنئث قاتارئندا «باقا» دةگةن رومانئ دا كورسةتئلئپتئ. تاعئ قانداي شئعارمالارئ بار؟

سةرجان سارسةنباي:

 «تولئقسئعان ومئراؤ، جؤان بوكسة». سوسئن «ءومئر مةن ءولئم». 2012 - جئلئ نوبةل سئيلئعئن العاننان كةيئن وتئز شاقتئ كئتابئ بئردةن باسئلئپتئ. ءذرئمجئ قالاسئنا بارعاندا كئتاپ دذكةنئنة كئرسةم، جازؤشئنئث 28 كئتابئ ءتئزئلئپ تذر. جاثاعئ «شئثجاث حالئق باسپاسئ كورپوراسياسئ» سول وتئز شاقتئ كئتابئنئث ئشئنةن ءذش كئتابئن تاثداپ، قازاقشاعا اؤدارئپتئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

قئتايداعئ ذلكةن پروبلةما - تؤئتتئ شةكتةؤ. نةگئزئ، قئتاي مةملةكةتئ تؤئتتئ شةكتةؤ ارقئلئ ادامزاتتئث پروبلةماسئن شةشئپ وتئر. ءبئراق ادام رةتئندة وزدةرئنة تراگةديا. «باقا» رومانئندا اكؤشةر-گينةكولوگتئث ءتذسئك جاساؤعا نةشة ءتذرلئ ادئستةردئ پايدالانئپ، ارتئنان فيلوسوفيالئق قورئتئندئلار شئعارئپ، سودان قالاي قاسئرةت شةككةنئ اثگئمةلةنةدئ.

سةرئك نذعئمان:

«باقا» - وتة كولةمدئ شئعارما، 5 بولئمنةن تذرادئ. رومان حات فورماسئندا جازئلعان. بذل كئتاپتاعئ باس كةيئپكةر قالادا تذراتئن كئسئ، جازؤشئلئقپةن اينالئسادئ. اتئ - أان زؤ. جاپوندارمةن بارئس-كةلئس جاساپ تذرعاندئقتان، جاپون ةلئندة تذراتئن اتاقتئ جازؤشئنئ ءوز ةلئنة شاقئرادئ. ول كئسئ كةلئپ، 4-5 اي تذرادئ دا، قايتئپ كةتةدئ. جازؤشئلئق جونئندة قئتايلئق كئسئگة جول كورسةتةدئ. ءبئر جولئ شاعان مةرةكةسئ بايلانئسئمةن تؤعان اؤئلئنا ةرتئپ بارادئ. سوندا قالا ئرگةسئندة تذراتئن اكةسئنئث قارئنداسئمةن تانئستئرادئ. قئتايلار ونئ گؤ گؤ دةيدئ. جاپوندئق جازؤشئ وعان قاتتئ قئزئعادئ. سةبةبئ، ودان كةلئنشةكتةردئ قالاي بوساندئراتئنئ، وتباسئن جوسپارلاؤ ساياساتئنئث قاتاثدئعئ تؤرالئ ةستيدئ. كةتةر كةزئندة «وسئ ماسةلةنئ تةرةثئرةك زةرتتة» دةپ، شاكئرتئنة تاپسئرئپ كةتةدئ.

ول كةتكةننةن 3 ايدان كةيئن حات جازئلا باستايدئ. 4 ءبولئمئ حات ذلگئسئندة، بةسئنشئ ءبولئمئ دراما. ذستازدئث نةگئزگئ تاپسئرماسئ دا وسئ سوثعئ بولئم. رومان بئلاي باستالادئ: «ءبئزدئث اؤئلدا ةجةلدةن كةلة جاتقان ءبئر ةسكئ داعدئ بار ةكةن. بالا جاثادان تؤعان كةزدة نارةستةنئث جذزئندةگئ، دةنةسئندةگئ ءبئر كورنةكتئ ةرةكشةلئگئنة قاراپ، اتئن قويا سالادئ ةكةن.

ماسةلةن، اياق، قول، مذرئن، شاش دةگةن سةكئلدئ...» سودان ارئ قاراي مةن دةگةن جئگئتتئث ءومئرئ باستالئپ كةتةدئ. جاثاعئ گؤ گؤ دةگةن كئسئ وسئ مةننئث اپايئ. ول 1937 - جئلئ تؤعان. اتالارئ بذرئن دارئگةر بولئپتئ. كةزئندة وزدةرئ بةي چؤ ئن دةپ اتايتئن، كانادادان كةلئپ، قئزئل ارمياعا كومةكتةسكةن ةرئكتئ دارئگةر بولعان،  كئشكةنة كةزئمئزدة ءبئز دة وقئعانبئز، سول كئسئمةن ئستةس بولئپتئ. 1957 - جئلئ وتباسئن جوسپارلاؤ ساياساتئ باستالادئ. سول كةزدة ول (گؤ گؤ) دا وسئ مئندةتتئ موينئنا الادئ.

ءوزئثئز بئلةسئز، پارتيالئق تاپسئرما دةگةن بار. ودان باس تارتا المايدئ. ونئث ذستئنة، جذمئسئنا وتة ادال ادام. اؤئلداعئ ساؤاتسئز، ءارئپ تانئمايتئن ادامدار وتباسئن جوسپارلاؤ ساياساتئنان بةيحابار. مئنة، وسئنداي جاعدايدا تؤئتتئ توقتاتؤ ءذشئن، باراتئن جةرئنة بارئپ، دارئلةرئن ارقالاپ، ذزاق جولدئ باسئپ، يدةيالئق جاعئنان دا كوپ جذمئس ئستةيدئ. ةث سوثئندا بذل كئسئ 9 مئثعا جؤئق جاساندئ تذسئك جاساتقان دةپ ايتئلادئ ءبئر ماقالادا. ونئ «ئ شا» دةپ سيپاتتاؤعا بولادئ دةيدئ الگئ سئنشئ. بذل جاؤئزدئق دةگةندئ بئلدئرةدئ. ءبئر سئنشئ (ليؤ زاي فؤ): «مو ياننئث ئشكئ وكئنئشئ وسئ گؤ گؤ دةگةن كةيئپكةر ارقئلئ بةرئلگةن» دةيدئ. ويتكةنئ ول ءومئرئنئث سوثئندا بالشئقتان 9 مئث بالا جاساپتئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 وسئ جةردة شةتئندةؤ ءبئر ماسةلةنئ ايتپاسقا بولماي تذر. سةبةبئ، بارلئق جةردة ايتئلئپ جاتقان نارسة. جاساندئ تذسئكپةن الئنعان شاقانالار «دةليكاتةسكة اينالئپ كةتةدئ» دةگةن اثئز وسئ كئتاپقا تةلئنةدئ، سول راس پا؟

سةرئك نذعئمان:

بذل كئتاپتا ونداي نارسة جوق. بوسانعاننان كةيئن شاقالاقتئث قايدا كةتةتئنئ تؤرالئ دا ايتئلمايدئ. ءسئز ايتئپ وتئرعان نارسةنئ مةنئث دة قذلاعئم شالعان. كةرةك دةسة، ينتةرنةتكة جازئپتئ دةيدئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 روماننئث سيؤجةتئندة ونداي جوق. ءبئراق تذسئك ارقئلئ جاسالعان شاقانالاردئث تراگةدياسئ بار. ول قانشا ميللياردتاعان حالئق بولسا، سول ميللياردتاردئث جةكة باسئنداعئ تراگةديا رةتئندة كورئنةدئ عوي. الةم نازارئن اؤدارئپ وتئرعانئنئث ءبئر سةبةبئ وسئندا دا بولؤئ مذمكئن. ادامزاتتئق تراگةديا عوي ةندئ. ال وقئلئمدئلئعئ قانداي ةكةن بذل شئعارمالاردئث؟

سةرئك نذعئمان:

 وقئلئمدئلئعئ وتة جوعارئ دةؤگة بولادئ. ءبئراق، پئكئر ءارالؤان. ماسةلةن، «ءمولدئر ءسابئز» دةگةن پوأةسئ بار ةكةن، ءوز باسئم كورة العان جوقپئن. سول العاش شئققان كةزدة ادةبيةتتانؤشئلاردئث ءوزئ «وسئلاي دا جازؤعا بولا ما؟» دةگةن سذراق قويعان. بذل كئسئنئث ءاربئر شئعارماسئ ذلكةن شؤ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 جاثاعئ «گاؤلياث»  دةگةن وسئمدئك قازئر بار ما؟

سةرئك نذعئمان:

كةزةگئ كةلگةندة ايتا كةتةيئن. وسئ جونئندة مو يان دا ايتادئ. ويتكةنئ شئعارماسئنئث كوبئ قئزئل گاؤلياثعا قاتئستئ عوي. كةيئن قئتاي ةلئ يندؤستريالئ، وندئرئستئك كةزةثگة وتكةن كةزدة، وسئنئث ءبارئ جويئلدئ دةيدئ. جويئلؤمةن قاتار سوعان بايلانئستئ وثئرلئك مادةنيةت، ادةت-عذرئپ تا جويئلعانئن وكئنئشپةن اؤئزعا الادئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

ونئث نوبةل سئيلئعئن الؤئنا بايلانئستئ جاثا ءسوزئمئزدئث باسئندا «ةركئن ويلئ ادامداردئث كوپشئلئگئ نارازئلئق ءبئلدئرئپ جاتئر» دةگةن اثگئمةنئ ايتتئق. ال ةندئ قولداؤشئلار قالاي؟ قئتايدئث ءوز ئشئندة، سئرتئندا مادةنيةت، ادةبيةت وكئلدةرئنةن قولداؤشئلار بار ما؟

سةرئك نذعئمان:

ول كئسئ ءبئر سويلةگةن سوزئندة: «مةنئث قئتاي ادةبيةتئنئث ذلكةن تذلعاسئمئن دةپ ايتؤعا حاقئم جوق. مةن جةكة جازؤشئمئن، ءبئر عانا وكئلمئن. ال مةنئث نوبةل سئيلئعئن الؤئم - ذلكةن جازؤشئلاردئث ءالئ بايقالماي وتئرعاندئعئنان» دةيدئ...

جذسئپبةك قورعاسبةك:

سوسئن ءوزئنئث ايتاتئنئ بار ةكةن: «مةنئ شةبةر جازؤشئ دةگةندةر قاتةلةسةدئ» دةپ. ال ذلكةن تذلعالار قولداپ جاتئر ما؟

سةرئك نذعئمان:

قولداؤشئلارئنان ءبئزدئث قازاقستانعا ءبئرشاما تانئس ؤاث مئث دةگةن كئسئ بار. قئتايدا كةث تانئمال جازؤشئ. شئعارمالارئ ورئسشاعا كوپ اؤدارئلعان. الدئثعئ بؤئننئث وكئلئ...

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 ال شةتةل ادةبيةتئندة شة؟

سةرئك نذعئمان:

شةتةل ادةبيةتئندة بئردةن ءبئر ايتاتئنئمئز، ءوزئثئز بئلةتئن كةنزابؤرة وة (جاپون جازؤشئسئ). كةرةك دةسةثئز، ول كئسئ بةيجئثگة كةلئپ، ودان مو ياننئث اؤئلئنا بارئپ، قوناق بولئپتئ. نوبةل كوميتةتئنئث ةرةجةسئ بويئنشا، كوميتةت مذشةلةرئنةن تئس نوبةل سئيلئعئن العاندار عانا كانديدات ذسئنا الادئ ةكةن. مو ياندئ ذسئنؤشئلاردئث ءبئرئ وسئ - كةنزابؤرة وة. «ةگةر قئتاي ادةبيةتئنةن بئرةؤ نوبةل سئيلئعئنا كانديدات بولاتئن بولسا، ول مئندةتتئ تذردة مو يان بولادئ» دةگةن ءسوزئ بار. سوثئندا سئيلئققا ذسئنئلعان ءذش جازؤشئ قالدئ عوي، بئرةؤئ جاپوندئق، ةكئنشئسئ اراب، ءذشئنشئسئ - مو يان. مئنة، وسئ ذشةؤئ تةث تذسكةن كةزدة، ول كئسئ مو ياندئ قولداعان. سوسئن ونئث اؤدارئلؤئنا دا جاقسئ ئقپال جاساعان.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

بذل ادةبيةتكة دةگةن شئن ئقئلاسئ دةيسئز عوي.

سةرجان سارسةنباي:

مو يان نوبةل سئيلئعئن العاندا، قئتاي كومپارتياسئنئث ءبئرئنشئ حاتشئسئ حؤ جينتاؤ تةلةفون سوعئپ: «ءبئزدئث ادةبيةتئمئز الةمدئك دةثگةيگة كوتةرئلدئ» دةپ قؤانئپتئ. سوسئن بذل كئسئ (مو يان) قئتاي جازؤشئلار وداعئنئث ةكئنشئ حاتشئسئ بولئپ جذمئس ئستةيدئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

 سةكة، وسئ جةردة سذراي كةتةيئن دةگةنئم، ءبئز قئتايداعئ قانداستارئمئزعا شئنئمةن دة قئزئعئپ وتئرمئز. كةزئندة سةرأانتةستةردئث اؤدارمالارئن بئزبةن جارئسا جاريالاپتئ. ول جاقتاعئ قازاقتار بذگئن دة كوپ اؤدارمالار جاساپ جاتقانئن ةستئپ جاتئرمئز. قئتايداعئ قازاقتار اؤدارما ماسةلةسئنة جاقسئ قارايدئ عوي دةيمئن؟

سةرجان سارسةنباي:

 قئتايدا كوركةم اؤدارما ХІХ عاسئردئث سوثئندا باستالعان. قئتاي ادةبيةتئنئث كلاسسيكتةرئنئث كوبئ ةؤروپادا، جاپونيادا وقئدئ دا، ولار قئتاي كوركةم اؤدارما ماسةلةسئن دامئتؤعا تئكةلةي ئقپال جاسادئ. سودان بارئپ ولاردئ قازاقشاعا اؤدارؤ قارقئن الدئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك:

مئسالئ، نوبةل سئيلئعئن تذرئكتةردئث اراسئنان العان ورحان پامؤكتئ ءبئز قازاقستاندا ءالئ اؤدارا قويعان جوقپئز. ال قئتايداعئ قازاقتار اؤدارئپ، شئعارئپ قويئپتئ. سول سةكئلدئ مو ياندئ جاثادان اثگئمة جاساپ جاتساق، قئتايداعئ قازاقتارئمئز ونئ اؤدارئپ شئعارئپ تا ذلگةرئپتئ.

سةرجان سارسةنباي:

ورحان پامؤكتئ («مةنئث اتئم - قئرمئزئ») اؤدارعان قازاقتئث بةلگئلئ اؤدارماشئسئ ءابدئماناپ ابةؤ ذلئ. اؤدارمانئ قازاقستاندا شئعارسا، ةپتةپ تذزةؤگة تؤرا كةلةدئ. تاعئ ءبئر ايتارئم، قئتايدا قازاقستان  جازؤشئلارئنئث شئعارمالارئن توتة جازؤعا قوتارئپ باسؤ دا قولعا الئنعان. ودان ارئ قئتايشاعا دا اؤدارادئ. العاش رةت  50-1940 - جئلداردئث اينالاسئندا ابايدئث، جامبئلدئث ولةثدةرئ قئتاي تئلئنة اؤدارئلعان ةكةن.

 ال 1980 - جئلداردئث باسئندا ذلئ جازؤشئ مذحتار اؤةزوأتئث «اباي جولئن» قئتايداعئ بةلگئلئ اؤدارماشئ قاباي اقساقال اؤدارعان. ول كئسئنئث ذلتئ سئبة. وسئ 80 - جئلداردئث سوثئندا اكپار ءماجيت ذلئ دةگةن قئتاي تئلئندة جازاتئن جازؤشئ بذكئل قئتايلئق «جازؤشئ» جؤرنالئنئث باس رةداكتورئ بولدئ. سول كئسئنئث اؤدارماسئمةن ابايدئث «قارا سوزدةرئ» قئتاي تئلئندة جارئق كوردئ. تاؤةلسئزدئك العاننان كةيئن قازاقستان جازؤشئلارئنان راقئمجان وتاربايةأتئث تاثدامالئ شئعارمالارئ قئتاي تئلئنة اؤدارئلئپ، 2007 - جئلئ 10 مئث تارالئممةن باسئلئپ شئقتئ. كئتاپتئ قئتاي تئلئنة اؤدارعان سول جاقتاعئ قازاق جازؤشئسئ، اؤدارماشئسئ ةركةش قذرمانبةك قئزئ.

2010 - جئلئ باسپاگةر-جازؤشئ رايحان ماجةن قئزئنئث ذيئمداستئرؤئمةن نةمات كةلئمبةتوأتئث «ذمئت ذزگئم كةلمةيدئ» دةگةن كئتابئ اؤدارئلدئ.

جذسئپبةك قورعاسبةك: مةن ءسوز اياعئن ادةيئ اؤدارما ماسةلةسئنة اكةلئپ تئرةدئم. سةبةبئ، كورشئ وتئرعان حالئقتئث جازؤشئسئ نوبةل سئيلئعئن الئپ جاتسا، ونئ بئلمةي قالؤئمئزدئث ءوزئ، وسئ سذحبات باسئنداعئ سذراقتئ الدئمئزدان شئعارادئ. «ءسئز ءالئ مو ياندئ وقئعان جوقسئز با؟» دةگةن سذراق قوي. ال بذل سئيلئقتئ قئتاي جازؤشئسئنا بةرئپ جاتؤئنئث ءبئر سةبةبئ، وركةنيةتتئث، ادامزاتتئث دامؤئنا بايلانئستئ دةگئم كةلةدئ. سةبةبئ، قازئر ادامزاتتئث بولاشاعئ قئتايدئث دامؤئنا بايلانئستئ دةگةن اثگئمةلةر كوپ. ءتئپتئ ةكونوميكانئث، ساياساتتئث، ذلئ دةرجاأالئق پيعئلدئث ءتذرلئ جاعدايلارئنا قاراپ، بولاشاقتا ا ق ش جولدا قالئپ، قئتاي العا شئعؤئ مذمكئن دةگةن دة اثگئمةلةر بار.

 كوردئثئز بة، سوندا دذنيةءجذزئ قئتايدئث ساياساتئنا عانا ةمةس، ادةبيةتئنة دة نازار اؤدارئپ جاتئر. مذنداي جاعدايدا ءبئزدئث دة قالئس قالماعانئمئز دذرئس. ال جةكة مو ياننئث وزئنة كةلگةندة، مةن ءبئر قئزئق پئكئر وقئدئم. ول «مو يان كةثةس زامانئندا باسقارؤشئ جذيةنئث قذيئرشئعئ بولعان شولوحوأ سياقتئ شئعارماشئلئق يةسئ» دةگةن پئكئر. ءبئراق سونداي قوسالقئ اثگئمةلةردئث بارلئعئ جايئنا قالئپ، شولوحوأ رةسةيدة عانا ةمةس، الةم ادةبيةتئنئث جةتكةن جةتئستئگئ رةتئندة باعالاندئ. مو يان دا ءتذبئ سوعان كةلةدئ دةگةن ويدامئز.

«حالئق سوزئنة» دايئنداعان - بالجان مذرات قئزئ. 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى