مةكةنئثئزدئ مارسقا اؤئستئراسئز با؟

 استانا. 26 - ءساؤئر. قازاقپارات -  ادامزاتتئ وسئنداي تئث ذسئنئسپةن تاثعالدئرئپ جاتقاندار بار. ءتئپتئ «ازؤئن ايعا بئلةپ» وتئرعاندار دا جوق ةمةس. ولار «ايدا دا ارمانسئز كذن كةشؤگة ابدةن بولادئ» دةگةنگة شئن سةنةدئ. دةسة دة ايدان بذرئن مارستئث مذمكئندئگئ كوبئرةك سةكئلدئ.

مةكةنئثئزدئ مارسقا اؤئستئراسئز با؟

نيدةرلانديا ةلئنئث ءبئر توپ ماماندارئ 2016 - جئلئ «قذپيا پلانةتاعا» ارنايئ جابدئقتالعان كةمةنئ اتتاندئرماقشئ. بئرتئندةپ بوتةن پلانةتانئ باعئندئرؤعا بةل بؤعان ءبئر توپ عالئمدار ءتئپتئ سول جةردة ءزاؤلئم عيماراتتار دا سالماقشئ. قالاي دةيسئز عوي؟ ايتايئق. 

جذرتتئ دذرلئكتئرئپ جذرگةن - نيدةرلاندييانئث «Mars One»  كومپانياسئ. ةگةر بارلئعئ ويداعئداي بولسا، اتالمئش كومپانيا ماماندارئ 2016 - جئلدئث قاثتار ايئندا قذپيالئ «قئزئل پلانةتاعا» بازا قذرؤعا قاجةتتئ ارنايئ قذرال-جابدئقتاردئ «ارقالاعان» كةمةنئ اتتاندئرادئ. ال 2022 - جئلئ ءدال وسئنداي عارئشتئق كةمةنئث بورتئنا جةردةن جالئققان جاندار جايعاسا الادئ. ذيئمداستئرؤشئلار بذل ميسسيانئ ورئنداؤعا كةز كةلگةن جاندئ قابئلداي بةرمةيدئ.

وزگة پلانةتانئ يگةرؤگة ءذمئت ةتكةندةرگة قويئلاتئن باستئ تالاپ مئناداي. ولاردئث جاسئ 18 بةن 28 دئث ارالئعئندا بولؤئ ءتيئس. دةنساؤلئقتارئ مةن جذيكة جذيةسئ دة دذرئس جذمئس ئستةؤئ كةرةك. العاشقئدا ذمئتكةرلةردئث ئرئكتةؤئن وتكئزةدئ. لايئقتئ ادامدار تابئلعاندا ولاردئ 6 توپقا ءبولئپ، ارنايئ مامانداردئث قاتئسؤئمةن مارستاعئ ومئرگة بةيئمدةؤ جذمئستارئن باستايدئ. دايئندئق جذمئستارئ ذنةمئ تةلةكامةرالاردئث باقئلاؤئندا بولادئ.

سولايشا مارستئ باعئندئرؤدان ءذمئتتئ ادامداردئث دايئندئق بارئسئنداعئ قئزئقتارئ جةرگئلئكتئ ارنالاردان كورسةتئلئپ وتئرادئ. سئناق بارئسئندا السئزدةر شئعئپ، توپ مذشةلةرئنئث قاتارئ ازايئپ وتئرادئ. سئننان سذرئنبةي وتكةن 4 ادام عانا مارسقا ءبئرئنشئ بولئپ ذشا الادئ. سةبةبئ ودان كوپ ادامدئ SpaceX كومپانياسئ جابدئقتاپ جاتقان كةمة كوتةرة المايتئن كورئنةدئ. ال ول باقئتتئ تورتتئكتئ داؤئس بةرؤ ارقئلئ مئنا سئزدةر مةن بئزدةر تاثداي الادئ ةكةنبئز.

 اتئشؤلئ جوباعا ءدال وسئلايشا تةلةأيزيانئث ارالاسؤئ كوثئلدةرگة كذمان ذيالاتؤدا. سونئث سالدارئنان كوپشئلئك بذعان «جذرتتئ الداؤعا ءارئ اقشا تابؤعا نةگئزدةلگةن ذلكةن جارنامالئق جوبا عانا» دةپ قارايدئ.   راسئمةن دة، ازئرگة اتالمئش جوبانئث ئسكة اسؤئنا سةنؤ قيئن. ويتكةنئ بذل جةمة-جةمگة كةلگةندة تةلةأيزيالئق رةاليتي-شوؤ بولئپ شئعؤئ دا عاجاپ ةمةس قوي. دةسة دة كةيبئرةؤلةر حالئقتئ الداؤعا ةل الدئندا جذرگةن مئقتئ مامانداردئث ءداتئ بارا قويماس دةپ سةنةدئ.

جذرتتئث كذمانئن سةيئلتئپ، ءذمئت ارتئپ وتئرعان ادامدارئ - جوبانئث باسئ-قاسئندا جذرگةن، الةمگة بةلگئلئ «Ampyx Power»  كومپانياسئنئث باس ديرةكتورئ ءارئ بئلئكتئ ينجةنةر باس لانسدورپ پةن نوبةل سئيلئعئنئث لاؤرةاتئ گةرارد حووفت. ءدال وسئ عالئمدارمةن بئرگة بةلگئلئ پروديؤسةر پول رةمةردئث ةسئمئ قاتار ءجذر. ذلكةن تةلةأيزيالئق جوبالارئمةن تانئلعان پولدئث مذنداعئ باستئ ماقساتئ - عارئشتئق جوبانئ قاراجاتپةن قامتاماسئز ةتؤ. پول رةمةر 6 ميلليارد دوللاردئ كوك جاشئكتئث كومةگئمةن جيناؤدئ كوزدةپ وتئر. سونداي-اق ونئث «جوباعا قئزئققان دةمةؤشئلةر دة تابئلئپ قالار» دةگةن ءذمئتئ دة جوق ةمةس كورئنةدئ.

   كوزدةلگةن قاراجات جينالئپ، كوزئقاراقتئ كورةرمةننئث تاثداؤئنان وتكةن ءتورت عارئشكةر تاثدالعان سوث، كةزةكتئ دايئندئقتار باستالادئ. ماماندار بذل ورايدا مارستئ زةرتتةؤ جذمئستارئن قولعا الماقشئ. ولار 2016- جئلئ اتتاناتئن كةمةمةن بئرگة قئزئل پلانةتانئث جةر قئرتئسئن زةرتتةيتئن قذرئلعئنئ بئرگة جئبةرمةكشئ. اتالمئش قذرئلعئ «كورشئمئزدئث» قئر-سئرئن تذگةل زةرتتةپ، ادامزات بازاسئن ورنالاستئرؤعا ئثعايلئ ءارئ سؤلئ ايماقتئ انئقتاعان سوث بارئپ، قذرئلئس جذمئستارئ قولعا الئنادئ. سودان كةيئن بئرتئندةپ، بازانئ قذرؤعا قاجةتتئ جابدئقتار ذشئرئلادئ.

 گوللاندتئق عالئمدار مارسقا التئ بئردةي كةمةنئ اتتاندئرؤدئ جوسپارلاپ قويئپتئ. ونئث بئرئندة كةرةكتئ تاعامدار بولسا، ةكةؤئنة بازا مودؤلئ تيةلمةكشئ. سونئمةن بئرگة قذرئلئسقا قاجةتتئ جابدئقتار مةن 60 كةلئ توپئراقتئ تاسيتئن ارنايئ قذرئلعئ تاعئ بار. بذل تةحنولوگيا بازاعا توپئراق جانة توث بوپ قالعان مذزدئ تاسئپ، توپئراق قذرئلئسقا جذمساپ، مذزدئ ةرئتئپ، سؤعا اينالدئرادئ. سونداي-اق وسئ سؤدئث قذرامئنان وتتةگئنئ ءبولئپ الادئ. ءبئر قئزئعئ، بذل جذمئستئث بارلئعئ وسئ اقئلدئ روبوت قذرئلعئنئث موينئنا جذكتةلگةن. ياعني 2023- جئلعا دةيئن تةمئر تةحنولوگيا جابدئقتالعان بازانئ وتتةگئمةن جانة سؤمةن قامتاماسئز ةتئپ قويادئ.

سولايشا التئ اي بويئ ذشؤدان شارشاپ بارعان 4 عارئشكةر دايئننئث ذستئنةن تذسةدئ. ولارعا تةك ذساق-تذيةك جذمئستار عانا جذكتةلمةك. ال اراعا ءبئراز ؤاقئت سالعان سوث، تانئس-بةيتانئس مارسقا جةردةن تاعئ دا جاثا قوناقتار بارادئ. ءبارئ ويداعئداي بولسا، اتتاندئرؤ جذمئستارئ جئلئنا ةكئ رةت جذزةگة اسئرئلاتئن بولادئ.   ايتپاقشئ، عارئشتئق اقئلدئ قذرئلعئلاردئ دايئندايتئن «SpaceX»  كومپانيياسئ NASA -مةن بئرئگئپ، 2018 - جئلئ «قئزئل پلانةتاعا» «Red Dragon» قذرئلعئسئن اتتاندئرماقشئ. قذرئلعئ مارستئث جةر قئرتئسئن بذرعئلاپ، توث استئندا قاتئپ جاتقان مذزدئث قذرامئن انئقتايدئ. بذل ءوز كةزةگئندة 2023 - جئلئ مارسقا قوناتئن عارئشكةرلةرگة ذلكةن جةثئلدئك جاساؤئ ءتيئس. سونئمةن بئرگة عارئشتئق كةثئستئكتة 7-8 اي بويئ ذشئپ، مارسقا ءساتتئ قونعان Curiosity قذرئلعئسئنئث زةرتتةؤلةرئ دة بذل جوبانئث ئسكة اسؤئنا ءبئراز سةپتئگئن تيگئزةر دةگةن ذمئتتةمئز.

دةسة دة ءبئراز عالئمدار بذل جوباعا ةرتةگئ دةپ قارايدئ. ولار مارستا سؤدئث بار ةكةنئنة كوز جةتكئزگةنئمةن، وندا قانداي دا ءبئر تئرشئلئك يةسئنئث ءومئر سذرةتئنئنة ةش سةنبةيدئ. ءتئپتئ قئزئل پلانةتاعا Curiosity قذرئلعئسئن ذشئرعان مامانداردئث ءوزئ «وندا تئرشئلئك ةتؤ مذمكئن ةمةس» دةگةن ويدا. ال اتالمئش قذرئلعئنئ مارسقا تئرشئلئك يةلةرئن انئقتاؤ ءذشئن ةمةس، ونئث توپئراعئ مةن گةيلا كراتةرئن زةرتتةؤ ماقساتئندا جئبةرگةن ةكةن. NASA -دا قئزمةت ةتكةن بئلئكتئ مامان سكوتت حاببارد: «نةگئزئ، مارستا تئرشئلئك يةسئنئث ءومئر ءسذرؤئ ةكئتالاي دذنية. بئلئكتئ عالئمدار مذنداي تذجئرئمدئ وثاي جوققا شئعارا الادئ» دةيدئ.

بذل ورايدا مامانداردئث پئكئرئ ةكئگة بولئنگةن. ءبئرئ - مارستا ءومئر ءسذرؤ مذمكئن دةسة، ةكئنشئسئ - مذنئ جوققا شئعارادئ. سونئث ئشئندة كوبئسئنئث پئكئرئ «ادامنئث مارسقا قونئستانؤئنا ةشقانداي مذمكئندئك جوق» دةگةنگة سايادئ. وعان مئناداي سةبةپتةر كةدةرگئ كةلتئرةتئن كورئنةدئ.

  بئرئنشئدةن، بذل پلانةتا كذن ساؤلةسئنةن ةداؤئر الئس. دةمةك، قئسئ - سؤئق، جازئ - سالقئن.  ةكئنشئدةن، ايازئ - 180 گرادؤسقا دةيئن باراتئن جةردة سؤ تابؤ وثايعا سوقپايدئ ءارئ ءومئر سذرؤگة قولايسئز. ذشئنشئدةن، مارس ادامنئث ءومئر سذرؤئنة قاجةتتئ وتتةگئمةن قامتاماسئز ةتة المايدئ.  ول جةرگة كوشئپ بارعان ادام بالاسئ پلانةتانئث جئلئراق اؤماعئنا قونئستانئپ، سؤئن ةرئتئپ، سول سؤدان وتتةگئنئ ءبولئپ الئپ، كذن كورة الادئ دةگةننئث وزئندة ازئق-تذلئكتةن قئسئلادئ. ال تاعامدئق ءونئم جوق جةردة ادامنئث ذزاق ءومئر ءسذرؤئ مذمكئن ةمةس. سونداي-اق ونداعئ ماگنيتتئك تارتئلئس كذشئنئث السئزدئگئ كذن رادياسياسئنئث ةركئن ةنؤئنة مذمكئندئك بةرةدئ. مذنداي رادياسيانئث استئندا كةز كةلگةن ءتئرئ جان يةسئ ذزاق عذمئر كةشپةيدئ.

  نةگئزئ، مارس - كذن جذيةسئندة ورنالاسقان جةردئث ةث قذپيالئ سةرئگئ. وسئ كذنگة دةيئن «قئزئل پلانةتاعا» ا ق ش، رةسةي، قئتاي، جاپونيا ةلدةرئنئث 45 قذرئلعئسئ اتتانئپ، ونئث تةث جارتئسئ ءئز-تذسسئز جوعالئپ كةتكةن. سودان بولسا كةرةك، مارستئث ايماعئن «كذن جذيةسئندةگئ «بةرمؤد ءذشتاعانئ» اتايدئ. 2022 - جئلئ جةردةن اتتاناتئن كةمةنئث دة سول ءذشتاعانعا ءتذسئپ كةتپةسئنة كئم كةپئل؟  ال سئز شة؟ قئسئ ءبئر باستالسا بئتپةيتئن، ءبئر جئلئ جةردةگئ ولشةممةن ولشةگةندة 686 كذنگة تةث، ايازئ - 180 گرادؤسقا باراتئن مارسقا بولا ونئث جانئندا جذماقپةن تةث جةردئ قيئپ كةتةر مة ةدئثئز؟

   * ةث قيئنئ، مارسقا ءبئر كةتكةن جانداردئث كةرئ قايتؤعا مذمكئندئگئ جوق. مذنئ ماماندار ةش ةسكةرمةپتئ. ولاردئث قايتا ورالؤئ جايلئ ماسةلة 6 ميللياردتئق قاراجاتتا دا قاراستئرئلماعان. ياعني وندا بارعان سوث قالاي ءومئر سذرسةث دة ءوز ةركئث. سوندئقتان كورشئ پلانةتانئث قذپياسئن اشقئسئ كةلةتئن جانداردئث تاثداؤ جاساؤدا ةش اسئقپاعانئ ءجون سةكئلدئ. 

ءسابينا زاكئرجان قئزئ     

«ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى