ا ق ش اسپان دةنةسئنةن بايلئق ئزدةپ جاتقاندا، ءبئزدئث جةراستئ شيكئزاتقا قول جةتكئزة الماؤئمئز ذلكةن سئن
استانا. 20- ءساؤئر. قازاقپارات - تاؤ-كةن سالاسئ - ستراتةگيالئق ماثئزئ زور سالا. الايدا ءبئر جئلدارئ اتالعان سالانئث اسا قيئن جاعدايدئ باستان وتكةرگةنئ شئندئق.
بذگئنگئ كذنئ ةكونوميكامئزدا ورنئ بولةك تاؤ-كةن مةتاللؤرگياسئ جذمئستارئن جانداندئرؤ مئقتاپ قولعا الئنؤدا. ماماندار «ةث الدئمةن، ةتةكتةن تارتقان كةدةرگئلةردئ جويؤمةن اينالئسؤ كةرةك»، - دةيدئ. د.قونايةأ اتئنداعئ تاؤ-كةن ينستيتؤتئنئث قئزمةتكةرئ، تةحنيكا عئلئمئنئث دوكتورئ گ.كورابلةأ تة وسئنداي پئكئردة.
- جةر قويناؤئنا جاسئرئنئپ جاتقان قازبا بايلئقتارئمئز كوپ دةيمئز. الايدا «ولاردئ ءوندئرئپ الؤ قيئنعا سوعؤدا» - دةيدئ ماماندار. ءبئرئنشئ كةزةكتة بذل ماسةلةنئث زاماناؤي تةحنيكاعا كةپ تئرةلةتئنئ بةلگئلئ. مذنداي وزةكتئ ماسةلةنئ شةشؤدة د.قونايةأ اتئنداعئ كةن ئستةرئ ينستيتؤتئ قانداي ذلةس قوسؤدا؟
- ينستيتؤت جذمئسئنئث باعئتتارئ سان سالالئ بولسا، سولاردئث ةث نةگئزگئسئ - پايدالئ قازبالار كةن ورئندارئن تابيعي جانة تةحنوگةندئك يگةرؤدئث ءتيئمدئ جانة ةكولوگيالئق جاعئنان تازا، قاؤئپسئز تةحنولوگيالارئن جاساؤ.
بذل تذرعئدا ينستيتؤت عالئمدارئ كوپتةگةن جةتئستئكتةرگة قول جةتكئزئپ كةلةدئ. اتاپ ايتسام، ةلةتروماگنيتتئ پةرفوراتور، كةندئ بذرعئلاؤعا، ؤاتؤعا، تيةؤگة، تاسئمالداؤعا جانة كةنئ الئنعان كةثئستئكتئ تولتئرؤعا ارنالعان ةلةكترلئك كةن ماشينالارئ، شاحتالار مةن كةنئشتةردةگئ جةلدةتؤ تارماقتارئنداعئ اؤانئ ءبولؤدئ ةسةپتةؤگة ارنالعان كومپيؤتةرلئك باعدارلاما، تابيعي جانة تةحنوگةندئ شيكئزاتتئ ءوندئرؤ مةن قايتا وثدةؤدة ةكولوگيالئق تاؤةكةلدئ ازايتؤ ت.ت.
جالپئ، ينستيتؤتتا تاؤ-كةن ئستةرئ بويئنشا تيئمدئلئگئ جوعارئ تةحنيكالار جوباسئ جاسالئنئپ جاتئر. الايدا ولاردان نة پايدا، بئزدة تةحنيكانئ جاساپ شئعاراتئن زاؤاتتار جوق. قازئرگئ قولدانئستاعئ تةحنولوگيانئث بئرةن-سارانئ عانا جاثارتئلعانئ بولماسا، باسئم بولئگئ توزئعئ جةتكةن. 1991-2000- جئلدارداعئ ءولئارا كةزدة ةلئمئزدئث بذل سةكتورئ تئپتةن مذشكئل ةدئ. الايدا ةلباسئنئث تاپسئرماسئمةن گةولوگيا مةن تاؤ-كةن سالاسئ مئقتاپ قولعا الئنئپ، بويئنا ةندئ-ةندئ قان جذگئرة باستادئ. ةگةر ءبئز ءوز تةحنيكامئزدئ ءوزئمئز جاساپ شئعارساق، ولار وتاندئق تاؤ-كةن ءئسئن دامئتؤعا ايرئقشا ئقپال ةتةر ةدئ.
تاؤ-كةن - قازاقستان ةكونوميكاسئ ءذشئن اسا ماثئزدئ سالا. ءبئر ايتا كةتةرلئگئ، جةراستئ بايلئعئن پايدالانؤدا عئلئمنئث رولئ ايرئقشا ةكةندئگئن ذمئتپاعان ابزال. قازئر جذمئس ئستةپ تذرعان ونةركاسئپتةردئث بذگئنگئ قارقئنئن تومةندةتئپ الماي، كةرئسئنشة، جاقسارتؤ ءذشئن ءبئرئنشئ كةزةكتة جةراستئ مينةرالدئق رةسؤرستارئن يگةرؤگة عئلئمي جاعئنان كةلؤ كةرةك. ءبئز مئنانئ بئلؤگة ءتيئسپئز: وسئ باعئتتاعئ عئلئمي جذمئستار دامئعان سايئن، ةلئمئزدئث جةراستئ بايلئعئن ءوندئرؤ، اسئرةسة مةتاللؤرگيا، مذناي ونةركاسئبئ، گاز سالاسئ جاقسئ داميتئن بولادئ.
قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث تاؤ-كةن مةتاللؤرگيا سالاسئن دامئتؤدئث 2010-2014- جئلدارعا ارنالعان باعدارلاماسئ وسئدان ءذش جئل بذرئن بةكئتئلگةن بولاتئن. بذل باعدارلامادا كوپ نارسة قامتئلعان-دئ. قئسقاسئ، باعدارلاماعا ارتار ءذمئتئمئز زور.
- بةلگئلئ عالئم ق.ساتبايةأ مذرا قئلئپ قالدئرئپ كةتكةن كةن ورئندارئ نذكتةلةرئنئث كارتاعا تذسكةنئنة كوپ ؤاقئت بولدئ. «كةث بايتاق جةرئمئزدة ءالئ دة بارلانباعان كةن بئلئمدةرئ جةتةرلئك»، - دةيدئ گةولوگتار. كارتا جاثارتئلئپ وتئر ما؟
- ءيا، اكادةميك قانئش ساتبايةأ باستاعان عالئمدارئمئز كوپتةگةن كةن ورئندارئن اشئپ كةتتئ. الةم مويئنداعان مةتاللوگةنيا تةورياسئن جاساپ، ارتئندا ذلكةن مةكتةپ قالدئردئ. ءسئز ايتئپ وتئرعان كارتا، نةگئزئ، 10-15 جئل سايئن تولئقتئرئلئپ وتئرادئ. نةگئزئ، مذنداي كارتا مةملةكةتتئث قذپيا قذجاتتارئنئث تئزئمئنة كئرةدئ، ياعني ستراتةگيالئق قذپيا.
ايتا كةتةيئن، كةيبئرةؤلةر «مذنداي كارتانئ كةزئندة د.قونايةأ پةن ق.ساتبايةأ قانا بئلةتئن. ولار ءتئپتئ ورتالئق كومپارتيادان دا جاسئرئپتئ» دةگةن اثئز ايتادئ. اقيقاتئ - ول كارتانئث قذپيا بولعانئ راس، كورةم دةؤشئلةر بذرئنعئ م ق ك-نئث رذقساتئن الؤلارئ كةرةك بولاتئن. ءبئراق بذل - «ورتالئق بئلمةدئ» دةگةن ءسوز ةمةس. راس، تاؤةلسئزدئك العالئ بةرئ، ول ةرةجة كذشئن جويئپ، كارتامةن تانئسقئسئ كةلگةن ماماندارعا جول اشئلدئ. الايدا قذزئرلئ ورئنداردئث ارنايئ رذقساتئ بولؤئ شارت.
بئلؤئمشة، ق.تذرئسوأ اتئنداعئ گةولوگيالئق بارلاؤ جانة مذناي-گاز ءئسئ ينستيتؤتئ سيفرلئق جاثا گةولوگيالئق كارتا ازئرلةؤگة كئرئسكةن. وندا ةلئمئزدةگئ بارلئق بولؤئ ئقتيمال مئس، قورعاسئن، مئرئش، التئن سةكئلدئ كةن ورئندارئن بولجاؤعا مذمكئندئك بةرئلگةن. سيفرلئق كارتا قازئرگئ تةحنولوگياعا نةگئزدةلگةن. بذرئن دالانئ بارلاپ، كورگةنئمئزدئ قاعازعا ءتذسئرئپ، ونئ كةيئن كارتاعا قولمةن سئزاتئنبئز. قازئر وسئ كارتالاردئث بارلئعئن كومپيؤتةر دايئندايدئ. ءارئ كارتادا بةلگئلةنگةن ءار نذكتة بويئنشا لةزدة ماعلذمات الؤعا بولاتئن كورئنةدئ. بذل - سيفرلئق كارتا تابئلعان كةن ورنئ مةن كةن بئلئمدةر تؤرالئ ةلئمئزدةگئ تولئق اقپاراتتئ قامتئسا كةرةك. ونئث قانشالئقتئ ناتيجة بةرةتئنئن ؤاقئت كورسةتة جاتار.
- گةولوگ ماماندار «جةر قويناؤئ جانة جةر قويناؤئن پايدالانؤ تؤرالئ» زاثدئ وزگةرتؤدئ سذرايدئ. ويتكةنئ جةرلةر ساتئلعاندا ونئمةن بئرگة كةن بئلئمدةرئ دة جةكةمةنشئككة ءوتئپ كةتكةن. جةر يةلةرئ قازبا بايلئقتئ نة وزدةرئ يگةرمةيدئ، ءوزئنئث قذقئن العا تارتئپ نة ةشكئمگة بةرمةيتئن كورئنةدئ. قازئر بذل ماسةلة ءجيئ كوتةرئلئپ ءجذر. ءسئزدئث دة ويئثئزدئ بئلسةك دةيمئز؟
- گةولوگ مامانداردئث ذسئنئسئن قولدايمئن. ايتپةسة قولدانئستاعئ زاث گةولوگيالئق بارلاؤ جذمئستارئنا ةركئندئك بةرمةي وتئر. انة، ا ق ش ءتئپتئ اسپان دةنةسئنةن بايلئق ئزدةپ جاتقاندا، ءبئزدئث ءدال قاسئمئزداعئ جةراستئ شيكئزاتقا قول جةتكئزة الماؤئمئز وزگةلةرگة قئزئق كورئنةتئن دة شئعار؟ سوندئقتان دا «جةر قويناؤئ جانة جةر قويناؤئن پايدالانؤ تؤرالئ» زاثئنا وزگةرتؤ ةنگئزئپ، وسئ ماسةلةنئ مةملةكةتتئك تذرعئدا شةشؤ كةرةك. ماسةلةن، ةگةر مةنشئك يةسئ بةلگئلئ ءبئر ؤاقئت ارالئعئندا جةراستئ مينةرالدئق شيكئزاتتئ قاجةتئنة جاراتا الماسا، وندا ونئ مةملةكةت پايدالانسئن.
- اثگئمةثئزگة راقمةت
اأتور: ءلاززات بيلان
«الاش ايناسئ»