ورتالئق ازيادا سؤ سوعئسئن تؤدئرؤدئ كوزدةيتئن كئمدةر؟
استانا. 14 -ءساؤئر. قازاقپارات - بذگئندة الةم بويئنشا سؤ رةسؤرستارئ ءذشئن قاندئ قاقتئعئستاردئث سانئ ءوسئپ كةلةدئ. ورتالئق ازيا ايماعئندا دا جاعداي ؤشئعئپ تذر. سةبةبئ ءاربئر مةملةكةت ءوز جةرئندة جذزدةگةن سؤ قويمالارئن سالئپ، ونئمةن سؤ تاپشئلئعئ پروبلةماسئن تؤعئزئپ وتئر.
بذل جاعدايدئث قازاقستانعا اسا اؤئر تيةتئنئ راس. سةبةبئ بئزدةگئ وزةن-سؤلاردئث باسئم بولئگئ شةكارانئث ارعئ جاعئنان باستاؤ الادئ. ساراپشئلاردئث ايتؤئنشا، مذنئث بارلئعئ - سئرتقئ ساياسي كذشتةردئث «عالامدئق جوسپارئ». ونئث نةگئزگئ ماقساتئ - تابيعي بايلئعئ مول «ةكئنشئ سذرئپتاعئ» ةلدةردئ ءبئر-بئرئمةن قئرقئستئرئپ قويئپ، جةراستئ رةسؤرستاردئ ةمئن-ةركئن يگةرؤ.
سؤ تاپشئلئعئ ساياسي شيةلةنئس تؤدئرؤئ مذمكئن
شئنئ كةرةك، سؤ رةسؤرستارئن ءتيئمدئ پايدالانؤ ماسةلةسئ، بذل - ذلتتئق قاؤئپسئزدئكتئث كةپئلئ. سول سةبةپتئ وسئ سالاداعئ بذگئنگئ جاعدايدئ قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث قاؤئپسئزدئك كةثةسئ ءجئتئ باقئلاپ كةلةدئ. ونئث بولجامئنا سايكةس، 2025 - جئلعا قاراي الةم حالئقتارئنئث 80 پايئزئ سؤ تاپشئلئعئ ماسةلةسئنة تاپ بولادئ. «وكئنئشكة قاراي، بذگئندة قازاقستان سئرتقئ سؤ رةسؤرستارئنا تاؤةلدئ. سةبةبئ جئل سايئن ول سؤدئث 40 پايئزئ شةكارانئث ارعئ جاعئنان كةلةدئ. ونئث ازايؤئ كوپتةگةن ةكولوگيالئق اپاتتارعا سةبةپ بولئپ، ةلدئث الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق دامؤ بولاشاعئنا ذلكةن قاؤئپ توندئرةدئ»، - دةيدئ قاؤئپسئزدئك كةثةسئنئث كةثةسشئسئ ةرجان سالتئبايةأ. ماماننئث سوزئنة قاراعاندا، بذگئندة ورتالئق ازيا ايماعئندا سؤ رةسؤرستارئن باسقارؤدئث ينتةگراسيالئق جذيةسئن ةنگئزؤ اسا ماثئزدئ. الايدا ونئمةن كةيبئر كورشئ مةملةكةتتةر كةلئسپةي جاتئر. بذل ءتذپتئث-تذبئندة سان الؤان تةكة-تئرةستةرگة اكةلئپ سوقتئرؤئ ئقتيمال. ال وعان باسقا ءبئر ساياسي كذشتةر ارالاسئپ كةتسة، ايماقتاعئ ساياسي-ةكونوميكالئق شيةلةنئستةر ذزاققا سوزئلئپ كةتؤئ ابدةن مذمكئن.
ساراپشئ-مامانداردئث ايتؤئنشا، بذگئندة سئرتقئ ساياسي كذشتةردئث ارالاسؤئمةن ورتالئق ازياداعئ سؤ تارتئستارئ باستالئپ تا كةتكةن. ماسةلةن، قازئر سئرداريا مةن ءامؤداريا وزةندةرئ بويئمةن سؤ دذرئس تاراماي جاتئر. سةبةبئ وسئ ترانسشةكارالئق وزةندةردئث باسئندا وتئرعان قئرعئزستان مةن تاجئكستان سؤدئ جةكة ةنةرگةتيكالئق ماقساتتارعا پايدالانؤدئ كوزدةيدئ. ول ءذشئن قئرعئزستان سئرداريا وزةنئ بويئندا «قامبار اتا - 1» گيدرو-ةلةكتر ستانسئسئن سالؤدئ جوسپارلاپ وتئر. بيئكتئگئ 275 مةتر بولاتئن الئپ قذرئلئسقا 5 ميلليارد دوللار جذمسالماقشئ. اتالعان قذرئلئسقا ا ق ش-تئث ينأةستيسياسئ تارتئلئپ وتئر دةگةن اقپارات بار.
ال وسئ ةلدئث مورگان، روكفةللةر سياقتئ اؤقاتتئ اؤلةتتةرئ بذكئل الةمنئث قارجئ-ةكونوميكالئق جذيةسئن باسقارئپ وتئرعانئ بةلگئلئ. بذگئندة ولار بارلئق ايماقتاردئ ءوزارا ءبولئپ، بئرةؤئ الماز يندؤسترياسئن باسقارسا، ةكئنشئسئ التئن ءوندئرئسئن ءوز يةلئگئنة الئپ قويعان. ءذشئنشئسئ سؤ تاپشئلئعئ ماسةلةسئن «ساؤدالاپ»، ودان ءوز پايداسئن كورئپ وتئر. ولار سونئث بارلئعئن وزدةرئ ةمةس، وزگةلةر ارقئلئ ئستةپ كةلةدئ. بذل - «عالامدئق جوسپار». ونئث نةگئزگئ ماقساتئ - تابيعي بايلئعئ مول «ةكئنشئ سذرئپتاعئ» ةلدةردئ ءبئر-بئرئمةن قئرقئستئرئپ قويئپ، جةراستئ رةسؤرستاردئ ةمئن-ةركئن يگةرؤ.
مذحيت سئدئقنازاروأ، لةأ گؤميلةأ اتئنداعئ ةؤرازيا ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئ زاماناؤي زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئنئث ديرةكتورئ:
- ءيا، قازئرگئ سؤ ماسةلةسئ ينجةنةر-تةحنيكتةردئث قذزئرةتئنةن شئعئپ كةتكةلئ قاشان. ول ساياسي مانئ بار پروبلةماعا اينالدئ. ال ونئ ءتيئمدئ پايدالانباؤدئث سالدارئنان كوپتةگةن شيةلةنئستةر بولئپ جاتادئ. ماسةلةن، سوثعئ 50 جئلدئث ئشئندة سؤ ءذشئن 507 تةكةتئرةس تؤئنداسا، ونئث 21 ئ اسكةري سوعئسپةن اياقتالدئ. سؤ تاپشئلئعئ ماسةلةسئ ورتالئق ازيا ايماعئندا دا وزةكتئ بولئپ تذر.
قئتاي سؤدئ كوپتةپ جيناپ الؤدئ كوزدةيدئ
بذگئندة قازاقستانداعئ وزةن سؤلاردئث باسئم بولئگئ شةكارانئث ارعئ جاعئنان باستاؤ الادئ. سوعان قاراماستان، ازئرشة ةلدة اسا ءبئر سؤ تاپشئلئعئ بايقالمايدئ. سةبةبئ ءبئز قئتاي سياقتئ كورشئ مةملةكةتتةرمةن كةلئسسوزدةر جذرگئزئپ، سؤدئث دذرئس رةتتةلؤ ماسةلةسئن ذنةمئ قاداعالاپ وتئرامئز. الايدا كةيبئر شةنةؤنئكتةردئث كةسئرئنةن ةسة جئبةرئپ قوياتئن كةزدةرئمئز دة جوق ةمةس. ماسةلةن، جاقئندا قئتايلئقتار ةسئل مةن توبئل وزةندةرئنئث ماسةلةسئن بولةك قاراستئرؤدئ ذسئندئ. بذل ةكئ وزةننئث ةرتئستةن باستاؤ الاتئنئ بةلگئلئ. ءبئراق ولار رةسةي فةدةراسياسئنئث جةرئندة قوسئلادئ. قئتاي جاعئ بولسا ةرتئس سؤئن بولگةن كةزدة، ةسئل مةن توبئلدئ قوسا ةسةپتةؤدئ كوزدةدئ. ابئروي بولعاندا، باس كةزئندة قازاقستاندئق كوميسسيانئث جةتةكشئسئ م.تولئبايةأتئث «رذقساتئمةن» ةنگئزئلگةن بذل ماسةلة بذگئندة كذن تارتئبئنةن الئپ تاستالدئ. سونئث وزئنة ةكئ جئلداي ؤاقئت كةتتئ.
قازاقستان قازئر بارلئق ماسةلةنئ بئردةن شةشئپ الؤدئ ذسئنئپ وتئر. قئتايلئقتار بولسا، بذل جذمئستئ بئرتة-بئرتة اتقارعان ءجون دةپ سانايدئ. ونئث دا ءبئر قؤلئعئ بار. قئتاي ءذشئن ةرتئس سؤئن ءبولؤ ماسةلةسئن ذزاققا سوزئپ ءجذرئپ العان ءتيئمدئ. سةبةبئ سول ؤاقئتتئث ئشئندة ةل اؤماعئندا سؤ قورئن بارئنشا مولئنان جيناپ العئسئ كةلةدئ. شينجياث-ذيعئر اأتونوميالئ اؤدانئندا وسئ ماقساتتا جذزدةگةن سؤقويمالارئن سالئپ قويعان. سول ارقئلئ قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئ سؤ رةسؤرستارئن ءتيئمدئ پايدالانؤ تؤرالئ حالئقارالئق شارتتاردئ بذزئپ وتئر.
مالئك بورلئبايةأ، قولدانبالئ ةكولوگيا بويئنشا قازاقستاندئق اگةنتتئكتئث اتقارؤشئ ديرةكتورئ:
- نةگئزئ، سؤ رةسؤرستارئن ءتيئمدئ پايدالانؤ بويئنشا قئتايمةن جذرگئزئلئپ جاتقان كةلئسسوزدةردئث بارلئعئ - تذنئپ تذرعان پروبلةما. شينجياث-ذيعئر اأتونوميالئق اؤداندا 178 سؤقويماسئن سالؤ ارقئلئ قئتاي حالئقارالئق كةلئسئمشارتتاردئ بذزئپ وتئر. سةبةبئ حةلسينكي كونأةنسياسئنا سايكةس، ورتاق ترانسشةكارالئق وزةن سؤلارئ بار مةملةكةتتةر ءئرئ گيدروتةحنيكالئق قوندئرعئلاردئ سالعان كةزدة، كورشئ ةلدةرئنة ةسكةرتؤئ شارت. قئتاي جاعئ بولسا: «سةندةر قاپشاعاي مةن بذقتئرمانئ سالعان كةزدة، بئزبةن كةلئسكةن جوقسئثدار عوي!»، - دةپ ءؤاج ايتئپ وتئر. اتالعان سؤقويمالارئ كةثةستةر وداعئ كةزئندة سالئندئ عوي. ول كةزدة تاؤةلسئز قازاقستان جوق بولدئ. سوعان كةلئسپةي وتئر ولار.
وتاندئق ماماندار جاثبئر سياقتئ مةتةورولوگيالئق مذمكئندئكتةردئ دة قالت جئبةرمةؤ كةرةك دةپ ةسةپتةيدئ. سةبةبئ جئل سايئن قازاقستاننئث ذستئمةن 400 تةكشة شاقئرئم سؤ (بذلت بولئپ - اأت.) وتةدئ. ونئث بارلئعئ قئتاي جاققا ذشئپ كةتةدئ. ول بولسا، بارلئق عئلئمي-تةحنيكالئق الةؤةتئن سالئپ، جاؤئن-شاشئندئ ءوز مذددةسئ ءذشئن پايدالانئپ جاتادئ. سونداي-اق ساراپشئلاردئث سوزئنة سةنسةك، بذگئندة قازاقستان ءذشئن كذرئش ةگؤ ءتيئمسئز. سةبةبئ وعان سؤدئث مول قورئ جذمسالادئ. ونئ وسئرگةنشة، ساتئپ العان ارزان بولئپ تذر.
سؤ ذنةمدةؤدئث جارقئن مئسالئ
البةتتة، سؤ تاپشئلئعئ كةلمةي تذرئپ، سؤدئ ذنةمدةؤ جذمئسئن ءبئر جولعا قويئپ العان ءجون. مةملةكةت ونئ تاريفتةردئ كوتةرؤ ارقئلئ شةشؤدئ كوزدةپ وتئر. ول دا دذرئس شئعار. الايدا حالئق سؤ رةسؤرستارئ سالاسئنداعئ بذگئنگئ ماسةلةلةردئ ءبئلئپ، بولاشاق پروبلةماسئن جةتة تذسئنةتئن بولسا، ءوزئ-اق سؤدئ ذنةمدةؤگة كئرئسةتئن بولادئ. ءيا، اؤئلدئث حالقئ ونسئز دا سؤدئث قادئرئن ءبئلئپ وتئر. ءبئراق قالا حالقئنئث سؤدئ ذنةمدةؤ مادةنيةتئ ءالئ دة تومةن. ءبئر جئلدا ءبئر-ةكئ رةت سؤ بولماي قالعان كةزدة، «سؤدئث دا سذراؤئ بار» ةكةندئگئن تذسئنةدئ. دةگةنمةن ةرتةسئندة-اق ذمئتئپ قالادئ. ونئ مويئنداؤ قاجةت.
نذرمذحاممةد ورازباي ذلئ، عالئم:
- ءبئر رةت كونفةرةنسياعا قاتئسؤ ءذشئن ةؤروپاعا بارعانئم بار. سوندا قوناقذيدة شةتةلدئك ارئپتةسئم ةكةؤمئز قوندئق. تاثةرتةث تذرئپ، ساقالئمدئ الئپ جاتسام، جاثاعئ ارئپتةسئم مازاسئزدانئپ كةتتئ. سويتسةم، ول مةنئث سؤدئ سارئلداتئپ قويعانئمدئ كورئپ، قارسئلئق ءبئلدئرئپ جاتئر. ولار ءبئر ستاقان سؤمةن ساقالئن الئپ، تاعئ ءبئر ستاقانمةن تئستةرئن جؤادئ.
مئنة، سؤدئ ذنةمدةؤ مادةنيةتئنئث جارقئن مئسالئ وسئ بولسا كةرةك. بالكئم، ءبئز دة وسئلاي ذنةم شارالارئن جذرگئزةتئن بولساق، سؤ تاپشئلئعئ ماسةلةسئ تؤئنداماس. سوندا كةيبئر ساياسي كذشتةردئث ارام پيعئلئ دا ئسكة اسپايدئ.
اأتور: ارمان اسقار، استانا
دەرەككوز:«الاش ايناسئ» گازەتئ