قاسقئر سوققان كةلئنشةك

 استانا. 12 -ءساؤئر. قازاقپارات - شاباقتئ وزةنئنئث كذز تذسة ءتذبئ كورئنئپ، سارقئلا قالاتئن جئلداعئ ادةتئ. ايتةؤئر، قوس قاپتالئ اؤئل مالئنئث جايئلئمئنا جاراپ تذر. شذرايلئ ءشوبئ بولماسا دا بذل ماثنان مال ءئزئ ارئلمايدئ. جاعالاي قونعان اؤئل الاعاي دا بذلاعاي ءبئر زامانداردا ارقادان اؤئپ كةلگةن دةسةدئ ةل. تاريحتئث ءسوزئ دة راستايدئ مذنئ.

قاسقئر سوققان كةلئنشةك

ارقادان اؤعان ذركةردةي جذرتپةن قاتال تابيعاتئ دا كوشئپ كةلگةن سئثايلئ. قئسئ - قاتال. كوكتةمئ - قاس-قاعئمدئق. جازئ - اپتاپ ئستئق هام جةلدئ. كذن ارقان بويئ كوتةرئلگةندة باستالاتئن جةلدئث ؤئلئ كذن باتا ازةر باسئلادئ. سول كةزدة عانا قذلاقتان ذرعان تاناداي، تئنئشتئق ورنايدئ دا، اؤئلدئث كةشكئ ازان-قازان تئرشئلئگئ باستالادئ. ال، كذزئ - ئزعارلئ...

ءيا، ئزعارلئ. بذگئن دة قئزئلدان ئسقئرا سوعئپ، مال قامئمةن جذرگةن جذرتتئ دئردةك قاقتئردئ. اسپاندئ كةؤلةي قئمتاپ، شذباتئلا بئتكةن بذلتتان سئتئلئپ شئققان كذن لةزدة كوكجيةككة ءسئثئپ بارا جاتتئ.

كوك پةن جةردئث اراسئ جاقئنداي ءتذسئپ، كذن كوزئن كورسةتپةگةلئ دة ءبئرشاما تاؤلئكتةن اسقان. اقشامنئث الدئندا دارةت الماققا قامدانعان اپام شاؤگئمئن ذستاعان كذيئ الگئ شذباتئلا بئتكةن بذلتتئث سوثئنا كوز تاستادئ. «قذدايدئث قاقشاثداعان جةلئنئث ءزارلئسئن-اي، ءا! ارتئ اشئلاتئن سئثايلئ عوي، ءبئراق. ءولارا شاق - بذل. بذگئن اي تؤادئ. جةل ةرتةث توقتاماسا، جةتئ كذنگة سوزئلار» دةپ الدةكئمگة كذبئرلةپ جذرة بةردئ.

مةنئث اپام قئزئق، كةيدة وسئلاي وزئمةن-ءوزئ سويلةسئپ جذرةتئنئ بار. مارقذم شالئ، ياعني، مةنئث اتام «تازاگذل» دةگةن ءاپ-ادةمئ اتئن اتاماي، «جامان قاتئن» دةپ ءوتئپتئ ولة-ولگةنشة. سودان، اؤئلداعئ زامانداستارئنئث ءبارئ «جامان قاتئن» اتاپ كةتكةن. بذگئندة «جامان قاتئن» دةيتئندةردئث دة قاتارئ سيرةپ بارادئ. ايشا اجة، قايئرلئباي اتا، شارتاي اجة... ءبئرازئ باقيعا اتتانعان. قازئر شالئنئث قويعان نئسپئسئن قايتالاپ جذرگةندةر ساؤساقپةن عانا سانارلئق. سولاردئث ءبئرئ - تذمارگذل اپا. كورشئ. ارامئزدا ءذي جوق. ةكئ ءذيدئ ءبولئپ تذرعان شارباقتان باسئن قئلتيتئپ، «ءاي، جامان قاتئن، كارتوشكةثدئ جيناپ الدئث با؟»، «ءاي، جامان قاتئن، پيازئث نةشة قاپ بولدئ؟» دةپ تذرعانئ.

جامان قاتئننئث شالئ ومئردةن وزعانئنا دا شيرةك عاسئرعا جؤئقتادئ. ول كةزدة مةن ءذش-اق جاستا ةكةم. سوسئن نةكةسئن بوساعاسئمةن قيدئرعان دا، بار ءومئرئن بئزگة سارقئعان. كةيدة، «شالئم تذسئمة كئردئ. جةتئ نان قذدايئ تاراتام، سةن قذران وقئ» دةيدئ ماعان. «ة، قذداي، جانئمدئ اؤرؤ-سئرقاؤئثمةن قيناماي، ازاپقا سالماي ةرتةرةك ال!» دةپ جالئنادئ كةيدة جاراتقانعا. شالئنئث قاسئنا بارعئسئ كةلة مة، قايدام؟.. كةيدة، ذزاق تذنگة كوز ئلمةي، اتامدئ ةسكة الادئ. ساعئنادئ-اؤ دةيمئن. بئردة، ةكةؤئنئث قارؤسئز، قاقپانسئز كوكجال قاسقئر سوعئپ العاندارئن اثگئمةلةدئ...

«قاراشات» دةگةن جون بار سارئسؤدا. ءتورت-بةس ءذيلئ قويلئ اؤئل ءبئر قئستا سوندا قونئستانعان. ئثئردة عانا ورئستةن قايتقان سوأحوزدئث پالةن باس قويئن سؤاتتان شئعارئپ، اشئق قوراعا قاماعان. قاراشا قايتقانئمةن، ءازئر ئزعار تذسة قويعان جوق. ءتورت-بةس شاثئراقتئث كةشكئ تاماقتارئ ءبئر ذيدةن. ايةلدةر ةتئن ءتذسئرئپ، وشاق قاسئندا. ةركةكتةر دةمدةرئن باسئپ، داستارحان باسئندا ءاجئث-گذجئث اثگئمة-دذكةن قذرئپ وتئر. «ارعئ سايدان قاسقئر كوردئم، - دةيدئ نايماش. - جالعئز جورتئپ ءجذر. كوكجالدئث تذرقئ ءئرئ كورئندئ». «بذگئن قويدئ اشئق قوراعا قاماپ ةدئك. تذنةمةلئككة شاپپاسا يگئ، قذرعئر» دةگةن كذدئگئن ايتتئ كوپ سويلةمةيتئن، مومئن توقسانباي مذرئن استئنان مئثگئرلةپ. «مةنئث ارلانئم بئلتئر قئستا ءذش بورئگة دةس بةرمةگةن. جونئن جةرگة تيگئزبةگةن. ءبئر كذندة قوس قاسقئر سوقتئم عوي، الگئ ءبئرئن كورشئ اؤئلداعئ ةردةنبةك تامئرئمنئث قانجئعاسئنا بايلايتئنئمدا. ارلانعا جالعئز قاسقئر ءسوز بولئپ پا؟ جولاتپايدئ ول!» دةپ لةپئردئ قذدايبةرگةن ماقتانشاق ادةتئنة باسئپ. ونئث ةكئ ءسوزئنئث ءبئرئ وتئرئك بولئپ شئعاتئنئنا جذرت ذيرةنگةن. ءوزئ دة «وسئ مةن وتئرئك ايتئپ قويدئم-اؤ» دةپ تومةنشئكتةمةيدئ دة، ياكي، وعان ةتئ ولگةن.

...اس ئشئلگةن، اياق بوساعان. جذرت ءذيدئ-ذيئنة تاراسئپ، ذيقئعا كةتكةنئ قاشان. بةس قئز ءوسئرئپ، «كئشئ قئزئمدئ تؤعانشا، كئتاپ وقؤدان قول ذزبةدئم» دةيتئن اپام سول ءتذننئث ءبئر ؤاعئنا دةيئن كئتاپ وقئپ، ادةتتةگئدةي، قورا جاقتئ ءبئر شولئپ شئقپاق بولئپ، تئسقا بةتتةيدئ.

جةلتوقساننئث العاشقئ تذندةرئ. ازداپ ئزعئرئق پا، اياز با بار. يئعئنا ئلة سالعان كوك شاپانئن قئمتاي جامئلئپ، قوراعا جاقئنداعاندا بايقادئ، الدةكئم قويلاردئ الا قذيئنداتئپ قؤئپ ءجذر. ءبئردئ-ةكئلئ ءئرئ ساؤلئقتاردئث ماثئراعانئ ةستئلةدئ. اقئرئنداپ باسئپ، تاعئ جاقئنداي ءتذستئ... ةث بولماسا، كئم ةكةنئن تانئپ الماق نيةتتة عوي. سوندا انئق كوردئ، ادام ةمةس... قاسقئر. ءداؤ كوكجال قاسقئر!..

ذيگة قاراي تذرا جذگئردئ: «ءاي، شال، شال-اؤ، قاسقئر شاپتئ، قاسقئر!» الاسذرئپ، تابالدئرئقتان سذرئنة-قابئنا كئرئپ، حابار بةرگةن. «نة دةيدئ، ةي، مئنا جامان قاتئن؟! باعانا نايماش ايتقان كوكجال بولدئ عوي». ذيقئلئ-وياؤ، اسئعئستا ساسقالاقتاپ، مئلتئقتئ دا الماپتئ. اؤلادا جاتاتئن اشا باستئ باقاندئ قوس قولئنا ذستاي، قوراعا ةنتةلةي ةندئ.

قوساياقتئنئ بايقاعان كوكجال كةثئردةگئنةن تارتقان اق توقتئدان ازؤئن بوساتا بةرئپ، ءبئر اؤئق تئنا قالدئ. قاپ-قارا قاراثعئلئقتا اقسيعان تئستةرئ مةن وتتاي جانعان كوزدةرئ عانا كورئنةدئ. «ئر-ر-ر-ر». ئزالانا ذمتئلعالئ تذر. قويشئ سوندا عانا ءبئلدئ مئلتئعئن ذمئتقانئن. كةؤدة تذسئ تةسئپ شئعارداي ذرعئلايدئ. الدة قورقئنئش، الدة ذرةي... قاراثعئلئققا دا كوزئ ذيرةندئ. سالا قذلاش باقانمةن بار پارمةنئمةن پةرئپ كةپ قالدئ. قاسقئر ارتقا شةگئنئپ ذلگةرگةندة، سونشا كذشپةن اؤانئ قارماپ، جةرگة تيگةن باقان شورت سئنئپ، قولئنان ءتذسئپ كةتتئ. وسئ ساتتة جالعئز ءبورئ قارسئلاسئنا اتئلعان. القئمعا جةتپةي قالعان ازؤ تئستةرئنئث ساق-ساق ةتكةن داؤئسئ ءتئپتئ ذرةيلئ، ءتئپتئ قورقئنئشتئ. الايدا، قاراپ تذراتئن ءسات ةمةس. ءومئر مةن ءولئمنئث، ادام مةن قاسقئردئث اراسئنداعئ قارؤسئز ايقاس باستالئپ كةتتئ... ئر-ر-ر-ر، ئر-ر-ر-ر.... قاسقئردئث تئرناعئ مةن ازؤ ءتئسئ ئلئنگةن قويشئنئث كيئمئ دار-دار جئرتئلادئ. ءبئر-بئرئنة بوي بةرةر ةمةس. يتجئعئس ايقاس. قورا سئرتئنان اؤئل يتتةرئ شابالان ذرةدئ.

قورقئنئشتان، الدة، ذرةيدةن ةسئن جيعان اپام سوندا عانا ةرئنة كومةككة ذمتئلئپتئ عوي. اناداي جةرگة ذشئپ كةتكةن باقاننئث جارتئسئن قوس قولئنا ئثعايلاپ ذستاپ، ادام مةن قاسقئر اراسئنداعئ ايقاستئث وثتايلئ ءساتئن اثديدئ. ءار سةكؤند سايئن جانئ شئعئپ بارادئ. بءورئنئث كةثئردةككة شاپ بةرؤئ ءبئر-اق پاستة. قذداي بةتئن اؤلاق قئلا گور! بويئن الگئ قورقئنئش پةن ذرةي ءالئ جايلاپ بارادئ. ءا، مئنة! بار كذشئن سالئپ، قاق تذمسئقتئ نئساناعا العان! قاسقئردئث «قئثق» دةؤگة عانا شاماسئ ازةر جةتتئ... ءبئر جانئنا قاراي قذلاي بةردئ. نة دةگةن ءنان ةدئ؟! ةسئك پةن توردةي!..

...وتاردا كئلةث قازاقئ قوي-تئن. ءذش-تورتةؤئن شاتئنان تارتئپ، ئشةك-قارنئن اقتارئپ تاستاعان. ةكئ-ذشةؤئنئث قذيرئعئ جوق، تاعئ ةكئ-ذشةؤئ كةثئردةكسئز سذلاپ جاتئر. اسا كوپ ةمةس.

ةرتةثگئسئن-اق اؤداننان باسشئلار، دارئگةرلةر كةلدئ، ئلة-شالا اؤداندئق، وبلئستئق، رةسپؤبليكالئق «وكتيابر تاثئ»، «ةثبةك تؤئ»، «سوسياليستئك قازاقستان» گازةتتةرئنئث تئلشئلةرئ مةن فوتوگرافتارئ شالعايداعئ قويلئ اؤئلعا ءئز سالدئ. «قاسقئر سوققان كةلئنشةك» دةگةن تاقئرئپتاعئ ماقالا وقئرماندارعا جارئسا جول تارتتئ.

ءبئر كذنئ پوشتاشئ ءابدئراحمان كةلدئ. اتئنان سةكئرة ءتذسئپ، يئعئنا ئلگةن سومكةسئن جالما-جان اقتارادئ. «ءاي، جامان قاتئن، جامان قاتئن! - دةيدئ. - ساعان تذؤ ماسكةؤدةن حات كةلدئ! قيسئق شالئث ةكةؤئثنئث سؤرةتتةرئث ماسكةؤدئث گازيتئنة شئعئپتئ». قاسقئر سوققان كةلئنشةككة ماسكةؤلئك ازاماتتار ريزاشئلئعئن جولداپتئ عوي...

 اسحات رايقذل

دەرەككوز:«استانا اقشامئ» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى