قئتايدا قازاقتئث حالئق مةديسيناسئن وقئتادئ

استانا. 8- ءساؤئر. قازاقپارات - شئنجاثدا ستؤدةنتتةرگة قازاقتاردئث ءداستذرلئ مةديسيناسئن كةث اؤقئمدا وقئتؤ باستالدئ. ال قازاقستاندا ستؤدةنتتةرگة قازاق مةديسيناسئنئث تاريحئن وقئتؤمةن عانا شةكتةلةدئ.

قئتايدا قازاقتئث حالئق مةديسيناسئن وقئتادئ

قئتايدا تذراتئن ةتنيكالئق قازاق، شئنجاث مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتئنئث ءبئرئنشئ كؤرس ستؤدةنتئ ساندؤعاش مذسا دارئگةر بولؤدئ بالا كةزئنةن ارمانداعان ةكةن. ءبئراق بويجةتكةن جوعارئ وقؤ ورنئنا تذسكةندة قازاق شيپاگةرلةرئنئث ةمدةؤ تاسئلدةرئن ذيرةنةمئن دةپ ويلاماپتئ.

كونة تةرميندةر

ول - بيئل «قازاقتئث ءداستذرلئ مةديسيناسئ» ماماندئعئن وقئتؤ ءذشئن ئرئكتةلگةن العاشقئ توپتاعئ وتئز شاقتئ ستؤدةنتتئث ءبئرئ. ساندؤعاش مذسا شئنجاث-ذيعئر اأتونوميالئق ولكةسئ سانجئ-حذيزؤ اأتونوميالئق وكرؤگئنئث اكئمشئلئك ورتالئعئ سانجئ قالاسئندا تؤعان.

- مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتكة تذسكةندة وتباسئم، اسئرةسة انام تاثداعان ماماندئعئمدئ قذپتادئ. ول «ؤنيأةرسيتةتتئ ءبئتئرئپ، جاقسئ مامان بولئپ شئقساث، مةنئ ةمدةيسئث» دةپ ذمئتتةنةدئ. دارئگةرلةر وسئدان ءبئراز جئل بذرئن انامنئث اعزاسئنان كوپ اؤرؤ تاپقان. سوندئقتان كئشكةنتاي كةزئمنةن دارئگةر بولؤدئ ارماندادئم، - دةيدئ ساندؤعاش مذسا.

قازاق مةديسيناسئنئث نةگئزدةرئن وقؤ - قئزئقتئ ءارئ قيئن ءئس. وقؤ قذرالدارئ وسئدان بئرنةشة عاسئر بذرئن جازئلعان كئتاپتار نةگئزئندة قذرئلعاندئقتان، ماتئندةردة قولدانئستان شئعئپ قالعان سوزدةر كةزدةسةدئ. الايدا ةمدةؤ تاسئلدةرئنئث ةرةكشةلئكتةرئ مةن تيئمدئلئگئن ءتذسئنؤ ءذشئن مذنداي ارحايزمدةردئث ءمانئ زور بولؤئ مذمكئن.

- مئسالئ، بذرئن ميدئ «مياق» دةپ اتاعان ةكةن، ال «ةسةكقئرعان» - يؤپيتةر پلانةتاسئنئث قازاقشا اتاؤئ. قازاقتار تاث اتار الدئنداعئ ؤاقئتتئ وسئلاي سيپاتتاعان. مذنداي سوزدةر كوپ، ءبئز ولاردئ ساباقتا جان-جاقتئ تالدايمئز، - دةيدئ وقؤ ةرةكشةلئكتةرئمةن بولئسكةن بويجةتكةن.

ستؤدةنتتةر ءبئرئنشئ سةمةستردة قازاقتئث ءداستذرلئ مةديسيناسئنئث تاريحئن وقئپتئ. ةكئنشئ سةمةستردة ولار كةيبئر پراكتيكالئق ماسةلةلةرمةن، اتاپ ايتقاندا اؤرؤدئ انئقتاؤ جولدارئمةن تانئسا باستايدئ. قازاق حالئق مةديسيناسئ سؤئق تييؤدةن باستاپ سئنعان سذيةككة دةيئن ةم قولدانادئ. حيرؤرگيالئق وپةراسيا جاسايتئن اؤرؤلار بذل تئزئمدة سيرةك.

- ءبئزدئث مةديسينا تاريحئنئث تانئمدئق ءمانئ زور. ول تابيعات، ادام، جان-جانؤار، وسئمدئكتةردئث ءوزارا بايلانئستئ ةكةنئن كورسةتةتئن فيلوسوفياعا نةگئزدةلگةن. قازاق مةديسيناسئندا ادامنئث قورشاعان ورتامةن ةتةنة جاقئندئعئنان باستاپ ويلاؤ داعدئسئنا دةيئنگئ ماسةلةلةرگة ءمان بةرئلةدئ. ةندئ وقي باستايتئن اؤرؤدئ انئقتاؤ تاسئلدةرئ دة قئزئق تاقئرئپ. قازاق شيپاگةرلةرئ ناؤقاستئث تامئرئن ذستاپ دياگنوز قويعان. ولار كوزدئث تامئرلارئنا، شةلدةنؤ دارةجةسئنة، قاراشئعئنا قاراپ تا دياگنوز قوياتئن بولعان، - دةيدئ ءبئرئنشئ كؤرس ستؤدةنتئ.

ؤنيأةرسيتةتتة ءدارئس قئتاي تئلئندة وقئتئلادئ. ستؤدةنتتةر اپتاسئنا بةس كذن، كذنئنة شامامةن سةگئز ساعات ساباق وقيدئ. ولار قازاق مةديسيناسئمةن قاتار قئتايدئث ءداستذرلئ جانة قازئرگئ زامانعئ مةديسينالئق عئلئمئن، جالپئ ءبئلئم بةرةتئن پاندةر مةن اعئلشئن ءتئلئن وقيدئ. ساندؤعاش مذسانئث ايتؤئنشا، وقؤشئلارعا قويئلاتئن تالاپ جوعارئ، وقئتؤشئلار ةشكئمدئ ةركةلةتپةيدئ. الايدا ستؤدةنتتةر دة جاقسئ وقئپ، قاتاردان قالماؤعا تئرئسادئ.

 ساندؤعاشپةن ءبئر توپتا وقيتئنداردئث كوبئ - شةتكةرئ وثئرلةردةن كةلگةن، جاتاقحانادا تذراتئن جاستار. ةكئ قابات توسةكتةن باسقا جيهازئ جوق، ةدةنئ بةتوننان قذيئلعان بولمةلةردئث جابدئعئ قاراپايئم بولعانئمةن، ستؤدةنتتةردئث كوثئلئ تولادئ.

وقؤدئ قارجئلاندئرؤ

شئنجاث مةديسينا ؤنيأةرسيتةتئنئث «قازاقتئث حالئق مةديسيناسئ» ماماندئعئ بولئمئندة قئتايداعئ قازاق، ذيعئر، تاتار، قئرعئز سياقتئ ازشئلئق ذلتتاردئث وكئلدةرئ وقيدئ.

ؤنيأةرسيتةتتئث وقئتؤشئسئ گذلساؤلة ءتالئپ «قازاق جانة كونة تذركئ تئلدةرئندةگئ كوپ سوزدةرگة قئتاي تئلئندة ماعئنالاس سوزدةردئ تابؤ قيئن، كةيدة مذمكئن ةمةس، ولاردئ يةروگليفپةن بةلگئلةؤ جانة اؤدارؤ ارقئلئ ماعئناسئن جةتكئزؤ قيئن بولعاندئقتان بذل توپتا ةتنيكالئق حانسؤلار جوق» دةپ ءتذسئندئردئ. ءبئراق، ونئث ايتؤئنشا، قازاق مةديسيناسئن ذيرةنؤگة دةگةن قئتايلئقتاردئث قذلشئنئسئ مئقتئ.

- قازاقتئث ءداستذرلئ مةديسيناسئن عئلئمي تذرعئدان زةرتتةؤگة بولئنةتئن قارجئ جئل سايئن ذلعايئپ كةلةدئ. قئتاي جةرئندة العاشقئ زةرتتةؤلةر 1985- جئلئ باستالدئ. وسئ ؤاقئتقا دةيئن ءبئز 24 كئتاپ شئعاردئق، - دةيدئ گذلساؤلة ءتالئپ.

وقئتؤشئنئث ايتؤئنشا، مال شارؤاشئلئعئمةن اينالئسئپ، نةگئزگئ قورةگئ ةت بولعان، مال سويؤ ءداستذرئ كةث تارالعان ورتالئق ازيا ءوثئرئن مةكةندةگةن حالئقتاردئث اناتوميالئق ءبئلئمئ تةرةث. ءتذرلئ سوعئستار مةن تارتئس كةزئندة، كوشپةلئ تذرمئس جاعدايئندا جاراقات العانداردئ جةرگئلئكتئ ةمشئلةر ةمدةگةن. سوندئقتان بذل جةرلةردة مةديسينانئث قازئر «تراأماتولوگيا» جانة «حيرؤرگيا» دةپ اتالاتئن سالالارئ جاقسئ دامئعان.

مةديسينا جانة لينگأيستيكا

شئنجاث مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتئنئث قئزمةتكةرئ گذلساؤلة ءتالئپتئث ايتؤئنشا، وقئتؤشئلار «كةلةشةكتة ةجةلگئ جانة ورتا عاسئردا كونة تذركئ تئلئندة، قئپشاق جانة شاعاتاي تئلدةرئندة جازئلعان قولجازبالاردئث ماعئناسئن اشئپ، اؤدارؤعا كومةكتةسةدئ» دةپ ستؤدةنتتةرگة ذلكةن ءذمئت ارتادئ.

زةرتتةلمةي جاتقان مذنداي قولجازبالار كوپ. اتاپ ايتقاندا، دذثحؤان اؤدانئنان وتكةن عاسئردا تابئلعان، تذرئك قاعاناتئ كةزةثئنة تيةسئلئ قولجازبالاردئث تالايئ بةلگئلئ ءبئر تاريحي جاعدايلارعا بايلانئستئ ةؤروپا ةلدةرئنئث، رةسةي مةن جاپونيانئث كئتاپحانالارئ مةن مذراجايلارئندا تذر. گذلساؤلة ءتالئپتئث ايتؤئنشا، بيئل قئتاي ذكئمةتئ دذثحؤان قورئمئنان تابئلعان تذركئ تئلئندةگئ كئتاپتاردئ زةرتتةؤگة 400 مئثنان اسا يؤان (9 ميلليون تةثگةگة نةمةسة 60 مئث دوللارعا جؤئق) ءبولئپتئ.

- لينگأيست ماماندار ادةتتة مةديسينامةن تانئس ةمةس. ال مةديسينا سالاسئنداعئ عالئمدار كونة تئلدةردئ بئلمةيدئ. وسئنداي قيئندئقتئث سالدارئنان تابئلعان كئتاپتاردئث ماعئناسئن اشؤ، قازاقتئث حالئق مةديسيناسئنا قاتئستئ قذندئ دةرةكتةردئ جيناپ، قذراستئرؤ وتة باياؤ ءجذرئپ جاتئر، - دةيدئ شئنجاث مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتئنئث وقئتؤشئسئ.

گذلساؤلة ءتالئپ قئتاي ذكئمةتئنئث قازاقتئث ءداستذرلئ مةديسيناسئنا قئزئعؤئ تةگئن ةمةس دةيدئ. ونئث ايتؤئنشا، قئتايدا دارئگةرلةر كذدةر ذزگةن ناؤقاستاردئ قازاق ةمشئلةرئنئث ةمدةپ شئعارعانئ تؤرالئ قذجاتپةن حاتتالعان جاعدايلار بار كورئنةدئ.

قازاق مةديسيناسئن قازاقستاندا وقئتؤ جايئ

قازاقستاندا شيپاگةرلئك داستذرئنة ارنالعان ءتذرلئ كونفةرةنسيالار وتكئزئلئپ، ماقالالار جاريالانعانئمةن، مةملةكةت تاراپئنان حالئق مةديسيناسئن دامئتؤعا دةگةن ئقئلاس بايقالمايدئ.

- كونفةرةنسيا مةن جينالئستار وتكئزئلئپ، قاتئسؤشئلار «تاماشا ةكةن» دةؤمةن تاراسادئ، ءبارئ وسئمةن شةكتةلةدئ. وسئلاي بولئپ كةلة جاتقانئنا 10 جئلدان استئ. جوعارئ وقؤ ورئندارئندا دا، مةديسينا كوللةدجدةرئندة دة قازاقتئث حالئق مةديسيناسئنئث نةگئزدةرئ نةمةسة تاريحئ دةگةن پاندةر جوق، - دةيدئ زيادان قوجالئموأ.

الايدا دةنساؤلئق مينيسترلئگئ بذدان وزگةشة اقپارات بةرةدئ. ازاتتئقتئث ساؤالئنا جازعان جاؤابئندا مينيسترلئك «بازالئق مةديسينالئق ءبئلئم بةرؤ بارئسئندا قازاقتئث ءداستذرلئ مةديسيناسئ «مةديسينا تاريحئ» ءپانئنئث ءبئر ءبولئمئ رةتئندة وقئتئلادئ» دةپ حابارلايدئ. رةسمي جاؤاپتا «جالپئ مةديسينا» فاكؤلتةتتةرئندة شئعئستئث قئتاي، كارئس حالئق مةديسيناسئمةن قاتار قازاقتئث ءداستذرلئ مةديسيناسئن دا وقئتؤ قاراستئرئلعانئ جازئلعان.

ءبئراق بذل ئسكة وقؤ ورئندارئنئث بارلئعئندا بئردةي اسا ءمان بةرئلمةيتئن سئثايلئ. ايتالئق، قازقستاننئث مةديسينا سالاسئنداعئ جةتةكشئ جوعارئ وقؤ ورنئ - الماتئداعئ سانجار اسفةندياروأ اتئنداعئ قازاق ذلتتئق مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتئنئث باسپاءسوز حاتشئسئ مارينا چاننئث ايتؤئنشا، بذل جوعارئ وقؤ ورنئندا قازاقتئث حالئق مةديسيناسئ وقئتئلمايدئ:

- بئزدةگئ بارلئق پاندةر ءبئلئم مينيسترلئگئ بةكئتكةن مةملةكةتتئك ستاندارت كولةمئندة وقئتئلادئ، وندا قازاقتئث ءداستذرلئ نةمةسة حالئقتئق مةديسيناسئ دةگةن ءپان قاراستئرئلماعان، - دةيدئ ول.

مارينا چاننئث ايتؤئنشا، ول ؤنيأةرسيتةتتةگئ «ءداستذرلئ شئعئس مةديسيناسئ» ماماندئعئن بئلتئر سوثعئ ستؤدةنتتةر توبئ ءبئتئرئپ شئعئپتئ. باسپاءسوز حاتشئسئ بذرئنعئ شئعئس مةديسيناسئ ءبولئمئنئث جابئلؤ سةبةبئن ءبولئمدئ بئتئرگةن ماماندارعا سذرانئس جوقتئعئمةن بايلانئستئرادئ. ونئث ايتؤئنشا، بذل بئزدةگئ بارلئق پاندةر ءبئلئم مينيسترلئگئ بةكئتكةن مةملةكةتتئك ستاندارت كولةمئندة وقئتئلادئ، وندا قازاقتئث ءداستذرلئ نةمةسة حالئقتئق مةديسيناسئ دةگةن ءپان قاراستئرئلماعان.

ماماندئقتئ العان تذلةكتةر جالپئ پراكتيكا دارئگةرلةرئ بولئپ ئستةيدئ. ولار نةگئزئنةن قئتاي مةديسيناسئن، ينة سالؤ ةرةكشةلئكتةرئن، مانؤالدئ تةراپيا پرينسيپتةرئن ذيرةنگةنئمةن، بولئمدة «قازاقتئث حالئق مةديسيناسئ» دةگةن ءپان بولماعان.

قازاقستاندا قازاقتئث حالئق مةديسيناسئ تاريحئ مةن پراكتيكاسئنا ارنالعان باسئلئمدار دا از جارئق كورگةن. العاشقئ كئتاپتار سوأةت زامانئندا باسئلعان. 1978- جئلئ تورةگةلدئ شارمانوأتئث رةداكسياسئمةن جارئق كورگةن «قازاقستاننئث حالئق مةديسيناسئنئث تاريحئ جونئندةگئ وچةركتةر» كئتابئندا قازاقتاردئث «قاجةتتئ اناتوميالئق ءبئلئمئ بولعان، ولاردا سالئستئرمالئ اناتوميا جاقسئ دامئعان» دةپ جازئلعان.

كئتاپتا سول كةزةثنئث يدةولوگياسئ جانة كوممؤنيستئك پارتيا مةن سوأةت ذكئمةتئن ماداقتاعان سارئن باسئم. ءبئراق وندا 19-عاسئردئث اياعئ 20-عاسئردئث باسئندا قازاقستاندا بولعان دراگةندورف، كاتانوأ، كولباسةنكو، كولوسوأ سياقتئ شةتةل دارئگةرلةرئ مةن ساياحاتشئلارئنئث جازبالارئنا كوپ سئلتةمة بةرئلگةن. كئتاپ اأتورلارئ 1884- جئلئ تذركئستان ولكةسئندة بولعان دارئگةرلةر نةنةسكي مةن سوكولوأتئث «كةيبئر ةمشئلةردئث (دارگةرلةر) ليتوتوميا (تاسپةن ءتئلؤ) جانة جارئقتئ ةمدةؤ تاسئلدةرئ جاقسئ ناتيجة بةرةدئ» دةگةن سوزدةرئن كةلتئرةدئ.

دةرةككوز: «ازاتتئق» سايتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى