دئنمذحامةد قونايةأ جايئلئ ةستةلئكتةر

استانا. 29- ناؤرئز. قازاقپارات -    قونايةأ  ذزاق جئل ذلئ فيلوسوف ءال-فارابيدئ زةرتتةپ، سوثئندا اراب ةلدةرئنئث بئرئنة بارؤدئ ارمانداپ، ءئسساپارعا شئعؤدئث مذمكئندئگئن ئزدةستئرگةن اقجان ماشانوأتئث مذسئلمان ةلدةرئنة ساياحاتتاؤعا جولئ بولمايدئ.

دئنمذحامةد قونايةأ جايئلئ ةستةلئكتةر

 شئعئس ةلدةرئنة باراتئن دةلةگاسيا بئرةؤلةر اقاثدئ «مولدا» دةپ كئرگئزبةيدئ.  اتالارئنئث قاجئعا بارعان ءدئندار جانة مةشئتتة ءدئن دارئستةرئن بةرگةن ءئلئم-ءبئلئم يةلةرئ ةكةنئن بئلةتئن عالئم ديمةكةث قابئلداؤئنا جازئلادئ. «اسسالاؤماعالةيكؤم، ديماش احمةت ذلئ - دئنمذحامةد» دةپ كابينةتئنة كئرگةندة مذسئلمانشا امانداسادئ. احاثنئث شارؤاسئ بةلگئلئ، اثگئمة - ءال-فارابيدةن باستالادئ. ابدةن تئثداپ، ذلكةن شارؤامةن كةلگةنئن بئلگةن ديمةكةث سوثئندا عالئمعا قاراپ:

«اقا، شئنئثئزدئ ايتئثئزشئ اراب ةلدةرئنة بارؤعا نةگة سونشا قذشتار بولدئثئز، جاس كةزئثئزدة «مئث ءبئر ءتذن» كئتابئن كوپ وقئعانسئز عوي شاماسئ» دةپ نةگئزگئ نارسةنئ بئلة تذرا ادةيئ ازئلدةيدئ. سوندا احاث: «شئنئن ايتسام، ءزامزام سؤئن ئشؤگة بارامئن. ساعان دا ءبئر بوتةلكةسئن الا كةلةمئن» دةگةندة ديمةكةث راقاتتانا كذلةدئ. «جاقئندا جذرةتئن دةلةگاسيا توبئنا ءسئزدئ مئندةتتئ تذردة قوسؤ ءذشئن ءتيئستئ ادامعا ةسكةرتةمئن» دةپ اقاثدئ ورنئنان تذرئپ شئعارئپ سالادئ.

   تةمةكئنئ تذسئمدة تارتقانمئن

  ديمةكةثنئث جةكة دارئگةرئ احات مذلئكوأ ءومئربويئ «قاسيةتتئ كئسئنئث» قاسئندا ءجذردئ. ذلئ ادامنئث وتباسئنداعئ، تؤعان-تؤئستارئ اراسئنداعئ قارئم-قاتئناسئ جانة دوستارئ ورتاسئنداعئ قاراپايئمدئلئعئ جايئندا كةزدةسؤلةردة ءجيئ اثگئمةلةيدئ. اسئرةسة، ءازئلقويلئق قاسيةتئ ارقئلئ كةز كةلگةن ادامدئ باؤراپ الاتئن ةرةكشةلئگئن ةستةلئگئندة جاقسئ جازادئ. «ديمةكةث جاراتئلئسئنان مةنمةندئگئ مةن تذرپايئلئعئ جوق، «جذلدئز اؤرؤئنان» ادا ةدئ» دةيدئ احاث.  شئعئس دانالئعئندا ادامنئث جذرةگئ «جان-پاتشاعا» تةثةلةدئ. جان - جذرةكتة تذرادئ. جذرةك توقتاعاندا ءومئر ذزئلةدئ. 1974- جئلئ ديمةكةث «جذرةك ينفاركئن» الدئ. دارئگةرلئك قاتاث باقئلاؤ مةن تةكسةرؤدة بولدئ. تةمةكئ تارتؤعا ءذزئلدئ-كةسئلدئ تئيئم سالئنادئ.

دارئگةرلئك بذل تالاپتئ ءجيئ باقئلاپ، قاداعالاپ جذرگةن احاث ءبئر كذنئ تاثةرتةث ديمةكةثنئث ذيئنة كةلةدئ. ةسئكتةن كئرگةندة «احات مةن كةشة تةمةكئ تارتئپ قويدئم» دةپ ودان كةشئرئم سذراعانداي كةيئپ تانئتادئ. بذعان رةنجئگةن احاث «جاقسئ، وندا» دةپ وتئرماي كةتؤگة ئثعايلانادئ. «تةمةكئنئ تاستامايتئن كئسئگة ةم-دوم جاساؤدئث قاجةتئ جوق» دةپ كةيئستئك بئلدئرةدئ. قاپالاندئرئپ العانئن سةزگةن ديمةكةث: «احات مةن تةمةكئنئ تذسئمدة تارتقانمئن. تذسئمدةگئنئ ايتامئن دةپ ذمئتئپ كةتئپپئن» دةپ كذلدئرگةندة دارئگةر ةرئكسئز رايدان قايتادئ.

   ةركةك بالئق 

زةينةتتة جذرگةندة ونئمةن بئرگة اثعا شئعاتئن كارئم اتتئ «التئن ينةمةن» ةمدةيتئن دارئگةردئ ديمةكةث جاقسئ كوردئ. ءتذپ ناعاشئلارئ وزبةك بولعاندئقتان ونئمةن قاتتئ قالجئثداساتئن. «اتقان وعئ مذلت كةتپةيتئن ءبئزدئث كارئم اكا قئرعاؤئلدئث قورازئن وث كوزئنةن اتئپ، ال ذرعاشئسئن سول كوزئنةن كوزدةيتئن مةرگةننئث ءوزئ» دةپ وتئرئستا جذرتتئث ئشةك-سئلةسئن قاتئرئپ، اثگئمة ايتاتئن. ةركةك بالئق پةن ذرعاشئ بالئقتئث قوسئلعان سورپاسئن كارئم اكا عانا ءدامئن تاتپاي بئلةتئن» دةپ ازئلدةگةندة اسپازدئق ونةرئ بار كاكةث كوثئلئ كوكتةم، جانئ جاز بولئپ، ءبئر جادئراپ قالاتئن.

   حالئقتئث حال-جاعدايئ جاقسئ

 ديمةكةث اتاقتئ باتئر باؤئرجان مومئش ذلئن قاتتئ سئيلاعان ءارئ ةرةكشة قذرمةتتةگةن. شوأينيزمنئث سالدارئنان كةثةس وداعئنئث باتئرئ اتاعئن الا الماعانئن جاقسئ بئلةتئن. باؤكةث اؤئرئپ، ماسكةؤ اؤرؤحاناسئندا جاتقاندا كوثئلئن سذراؤعا كةلةدئ. ءازئل ايتئپ كذلدئرةدئ.  «قاپال - اراسان» شيپاجايئندا ءبئر جئلئ باؤكةث مةن ديمةكةث قاتار دةمالادئ. ءبئر كذنئ تاثةرتةث ةرتةثگئ سةرؤةن كةزئندة ةكةؤئ كةزدةسئپ قالادئ.

 - اسسالاؤماعالةيكؤم، باؤكة، دةنساؤلئعئثئز مئقتئ، كوثئل-كذيئثئز جاقسئ كورئنةدئ. دةگةنمةن حال-جاعدايئثئز قالاي؟ - دةيدئ.  باؤكةث سذستانئپ، تاؤ جاقتاعئ قازاق اؤئلئن كورسةتئپ، «مةنئث قال-جاعدايئم جاقسئ، انا حالئقتئث جاعدايئن نةگة سذرامايسئث؟» دةيدئ. ديمةكةث ذندةمةيدئ. سابئر ساقتاپ، باتئر ءبئر ءسات جادئراعان ساتتة: 

- باؤكة، حالئقتئث جاعدايئ جاقسئ. جاقسئ بولعان سوث ءسئز جورتا سذراپ تذرسئز عوي، - دةيدئ كذلئمسئرةپ. اشؤلانباعانئنا ريزا بولعان باؤكةث ارتئق ةشنارسة دةمةيدئ. 

 «قونايةأتئث اتئ»

  جةتپئسئنشئ جئلداردئث باسئندا الماتئ وبلئسئندا كذرتئ اؤدانئ قذرئلدئ. ونشاقتئ جئلدئث ئشئندة جارتئلاي شولةيت وثئردة قورا-قورا قوي جايئلئپ، سارئتاؤقذم ءوثئرئ مئثعئرعان مالدئ وثئرگة اينالدئ. بذرئن بولماعان تذية سوأحوزئ ومئرگة كةلدئ. كذزدة قاؤئن، قاربئزدان دالا كورئنبةيتئن ةدئ. «بوزوي» قاربئزئ الماتئنئث بازارئندا سامساپ تذردئ. 1978- جئلئ شوپاندار مةن ديقاندار مول تابئسقا كةنةلدئ.  جارتئلاي شولةيت دالاداعئ شوپاندار تذرمئس-تئرشئلئگئن كوزبةن كورؤ ءذشئن ءبئر جئلئ ديمةكةث كةلئپ، وزات شوپاندارمةن كةزدةسئپ، اثگئمةلةستئ.

  اؤدان تئرشئلئگئنة ديمةكةثنئث كوثئلئ تولدئ. شوپاندار بولسا جاعدايلارئن بئلؤگة ارنايئ كةلگةن ديمةكةثدئ قذرمةتتةپ، قوناقاسئ بةردئ. كذرتئ وثئرئندةگئ بةلگئلئ شوپان ديمةكةثة ةر-تذرمانئ جاراسقان سايگذلئك مئنگئزدئ. اتقا ءمئنئپ، ءبئر جذيئتكئپ، اؤدةم جةردةن ورالعان ديمةكةث:  - الماتئدا اتقورا جوق. وندا الئپ كةتة المايمئن. وسئنداعئ جئلقئلاردئث ئشئندة «قونايةأتئث اتئ» بولئپ، ذيئرئندة جذرة بةرسئن. ات مئنگئزگةن شوپاننئث مةنشئگئ بولئپ، تذلپار ءشوپ جةپ، سؤ ئشكةن جةرئندة قالسئن، - دةپ اتتئ قويشئنئث وزئنة قايتارادئ.  شوپاندار اث-تاث بولئپ، «قونايةأ اتئن» كةيئن اثئزعا اينالدئرئپ جئبةرةدئ.

 توقال تؤرالئ

 ءتامسئل  ايگئلئ شوپان ةثبةك ةرئ جازئلبةك قؤانشئبايةأپةن ديمةكةث وتة جاقسئ قارئم-قاتئناستا بولدئ. جارئقتئق جازةكةث جينالئسقا كةلگةندة ورتالئق كوميتةتتةگئ كةزدةسؤلةردة كةيدة توسئن مئنةزدةرئن كورسةتئپ، رةتئ كةلگةن جةردة كذلدئرةتئن دة ادةتئ بولعان. بئردة جينالئسقا كةشئگئپ كةلگةن شوپاندئ پرةزيديؤمعا شاقئرادئ. زالدا وتئرعان جاكةث پرةزيديؤم ءتوراعاسئنا داؤئستاپ: «قئمئزدئ كوپ ءئشئپ ةدئم. وندا ماعان بارؤعا بولمايدئ» دةپ توتةسئنةن قويئپ قالادئ.

 جاكةث كوپكة دةيئن پةرزةنت كورمةي، جابئعئپ جذرةدئ. ءبئر جئلئ مويئنقذم اؤدانئنداعئ شوپانداردئث جاعدايئن بئلؤگة ديمةكةث كةلئپ، جازةكةثة سالةم بةرةدئ. سوثئ شوپان ذيئندة كوثئلدئ وتئرئسقا ذلاسادئ. جاكةثنئث پةرزةنت سذية الماي جذرگةنئن جاقسئ بئلةتئن ديمةكةث: «جاكة، ةجةلگئ سالتئمئزدئ جاثعئرتئپ نةگة توقال المايسئز؟» دةپ ازئلدةيدئ. «ديماش-اؤ، سةن رذقسات ةتسةث، مةن ءبئر ةمةس، ةكئ توقال الامئن» دةيدئ. «وندا رذقسات، رذقسات. تةزئرةك اتا-بابا جولئن جاثعئرتؤئثئزعا تئلةكتةسپئن» دةپ ديمةكةث ءوزئ دة كذلةدئ جانة ذيدةگئ كذللئ جاقسئ-جايساثدئ كذلدئرئپ، وتئرئستئ قئزدئرادئ.  

ذلئق بولساث...

  الماتئ وبلئسئندا اتاعئ دذركئرةگةن ونئث ديرةكتورئ ديمةكةثدئ اسا قذرمةتتةيتئن، قابئلداؤئندا ءوزئ ءجيئ بولاتئن ةثبةك ةرئ تذيمةبايةأ ةدئ. ديمةكةثة ةسئك-تور كورسةتئپ، قوناق قئلؤ ذنةمئ ويئندا ءجذردئ. ءبئراق ةشبئر رةتئ كةلمةيدئ. شاقئرعاندا نة ماسكةؤگة، نة شةتةلگة كةتئپ، ديمةكةث «ذستاتپايدئ». ءبئر كذنئ ديمةكةث وبلئستئ ارالاپ الماتئعا كةلة جاتادئ. شارؤاشئلئعئ جول بويئندا ورنالاسقان تذيمةبايةأ جولعا شئعئپ، كةلة جاتقان ديمةكةثدئ توقتاتادئ. «نة بولدئ، تئنئشتئق پا؟» دةپ سذرايدئ. «تئنئشتئق. ءبارئ جاقسئ، ديمةكة. ءسئزدئث وبلئستا جذرگةنئثئزدئ ءبئلئپ، بذگئن تاثةرتةث كةلئنئثئز تذسكة تاماق دايئنداپ قويعان ةدئ. ءتذس مةزگئلئ عوي. ذيدةن شاي ءئشئپ كةتئثئز» دةيدئ.

 توقتاعان سوث امال جوق، قوناق كذتكةن كةلئننئث ذيئنة بذرئلادئ.  ءداؤ تاباق تارتئلئپ، ديمةكةثنئث الدئنا باس قويادئ.  - جئگئتتةر، اؤئل وزئمئزدئكئ عوي. مةنةن باستاپ، وسئنداعئلاردئث كوبئ بايدئبةك-ئستئنئث ذرپاقتارئ. سوندئقتان اؤئلعا مةنئث سةرئگئم مئنا بايكةن ءاشئموأ قوناق بولئپ وتئر. بذل ازامات - ارقانئث قازاعئ. سوندئقتان باستئ «باكةث ذستاسئن» دةپ باس تاباقتئ وعان قاراي جئلجئتادئ.  سالت-عذرئپتئ ساقتاعان ديمةكةثة اؤئل اقساقالدارئ ريزا بولئپ، اسا قذرمةتتةپ شئعارئپ سالادئ.

   وراز قاؤعاباي.       

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى