قازاق ءتئلئن رةسةي پرةزيدةنتتةرئنة اؤدارماشئ بولعان پةتروأ ذيرةتپةك
استانا. 27- ناؤرئز. قازاقپارات - بيئلعئ «ذلئستئث ذلئ كذنئ» - ءاز ناؤرئزدئ تويلاؤ ءذشئن مةملةكةت قازاقستان حالقئنا رةسمي تذردة بةس كذن دةمالئس بةردئ. وسئنشا مول ؤاقئتتئ قازاقستاندئقتار كوپتةن ويدا جذرگةن، ءبئراق ورئنداؤعا مذرشاسئ بولا بةرمةگةن ئستةردئ جذزةگة اسئرؤعا جذمساعانئ ءسوزسئز. كوپتةگةن ادامدار وسئ كذندئ ماسةلةن، مةملةكةتتئك ءتئلدئ ذيرةنؤگة ارناپتئ.
وسئ مةرزئمگة سذرانئستئث كوپ تذسؤئنة بايلانئستئ، ءبئراز ءتئل ذيرةتؤ ورتالئقتارئ مةرةكة كذندةرئ دةمالئسسئز جذمئس ئستةگةن كورئنةدئ. وتانداستارئمئزدئث بذل ئزگئ باستاماسئ حالئق قالاؤلئلارئ تاراپئنان قولداؤ تابؤدا. پرةزيدةنت ن.نازاربايةأ «قازاقستان - 2050» ستراتةگياسئندا مةملةكةتتئك ءتئلدئ مةثگةرؤگة باسا كوثئل ءبولئپ، ايرئقشا ورئن بةردئ. قالئپتاسقان ةلئمئزدئث وسئ جاثا باعئتئندا مةملةكةت باسشئسئ «2025- جئلعا قاراي بارلئق قازاقستاندئقتاردئث 95 پايئزئ قازاق ءتئلئن مةثگةرؤگة ءتيئس» دةپ مئندةت قويدئ.
«2025- جئلعا قاراي قازاق ءتئلئ ءومئردئث بارلئق سالالارئندا ذستةمدئك قذرا باستايدئ، بارلئق جةردةگئ قارئم-قاتئناستئث تئلئنة اينالادئ. جانة بذل، ءسوزسئز، ءبئزدئث مةملةكةتئمئزدئث وتة ماثئزدئ جةتئستئگئ بولادئ. ءبئزدئث ةگةمةندئگئمئز، ءبئزدئث تاؤةلسئزدئگئمئز اقئرئ ذلتتئ ذيئستئراتئن، بئرئكتئرةتئن نئشانعا - ورتاق انا تئلگة قول جةتكئزةدئ. مةملةكةتئمئزدئث ةگةمةندئگئنئث «تاجئندةگئ» باستئ «اسئل تاس» - وسئ بولماق» دةپ كوركةم سوزبةن تذيگةن ةدئ ةلباسئ.
وسئلايشا، قازاقستان كوشباسشئسئ مةملةكةتتئك ءتئلدئ ذيرةنؤ ءذشئن قاجةتتئ سذرانئس پةن ذسئنئستئ قاتار تؤدئرعانداي. پرةزيدةنتتئث تاپسئرماسئنا جةكة سةكتور دا قولداؤ بئلدئرؤدة، ةلوردانئث وزئندة ءتئل ذيرةتؤ ورتالئقتارئ كوپتةپ اشئلؤدا. ولار بذگئندة بذرئنعئداي جاي عانا اؤدارمامةن اينالئسؤدان الئستاپ، ءتئلدئ تةرةثدةتئپ وقئتاتئن عئلئمي مةكةمةلةرگة اينالؤدا. سذرانئس تؤئپ، ءتئلدئ يگةرؤگة ذمتئلعاندار لةگئنئث، تيئسئنشة، كةلةتئن قارجئ كولةمئنئث دة ارتؤئمةن بئرگة، ونداي ورتالئقتاردئث ءبئرازئ ةندئ ءدارئس وقؤعا بئلدةي اتاقتارئ بار عالئمداردئ تارتا باستاپتئ.
ايتكةنمةن، وسئ سالادا ورتاق ءبئر ماسةلة تؤئنداؤدا: وسئنداي ذيئمداردئث بارئندة بئردةي قولدانئلاتئن، ءوز بويئنا ةث وزئق تاجئريبةلةردئ جيناقتاعان ءبئرئثعاي ءتئل ذيرةتؤ ادئستةمةسئ بولماي وتئر. ناتيجةسئندة، ءتئل ذيرةتؤ ورتالئقتارئنئث ءارقايسئسئ ءارتذرلئ ادئستةمةنئ پايدالانادئ. ءبئر قئزئعئ، پارلامةنتتئث وزگة ذلتتاعئ دةپؤتاتتارئنئث ئشئندة مةملةكةتتئك ءتئلدئ اجةپتاؤئر مةثگةرگةنئ سانالاتئن، قازاق تئلئندةگئ اثگئمةنئ جاقسئ تذسئنةتئن قالاؤلئ، ءماجئلئس ءتوراعاسئنئث ورئنباسارئ س.دياچةنكو «ةث جاقسئ ادئستةمة - جالقاؤلانباؤ» دةپ سانايدئ ةكةن. «كوپ ةثبةكتةنؤ كةرةك،-دةيدئ سةرگةي الةكساندروأيچ. -قازئر قازاق ءتئلئن ذيرةنؤدئث قانشاما وزئق ادئستةمةسئ بار. مةملةكةت ءتئل ذيرةنةمئن دةگةندةرگة كومةكتةسئپ، بيؤدجةتتةن مول قاراجات بولةدئ. وقئتؤشئلار دا بئلئكتئ. ولاردئث وقئتؤ ساپاسئ جئل وتكةن سايئن جاقسارؤدا».
سةرگةي دياچةنكو مةملةكةتتئك ءتئلدئ كةزئندة ءوز بةتئمةن ذيرةنة باستاعاندئعئن ايتادئ. ءتئل ذيرةنؤدة ونئث ءوزئنئث ءتول «ادئستةمةسئ» بار ةكةن: «مةنئث كومةكشئلةرئم - قازاق جئگئتتةرئ. كةيئنگئ جئلدارئ ذنةمئ وسئلاي بولئپ كةلةدئ. سولار ارقئلئ مةن ءوز اينالامدا تئلدئك ورتانئ ءتذزدئم» دةيدئ ول. - ةث باستئسئ، ءبئز ءتئل ذيرةنؤدة ةرئنشةكتئككة بوي الدئرماؤعا ءتيئسپئز، - دةپ ساباقتادئ ءسوزئن أيسة-سپيكةر.
- مةملةكةتئمئزدة بارلئق جاعداي جاسالئنعان. قذشتارلئق تا بارلئق ادامدا بار دةپ ويلايمئن. ءبئراق ةندئ ازاماتتارئمئز ءوز قذشتارلئقتارئنا تاباندئلئقتئ سةرئك ةتؤلةرئ كةرةك. ايتپةسة، قازاق ءتئلئن ءبئلؤدئث قاجةتتئلئگئن قازئر بارشا قازاقستاندئقتار ذعئنادئ. مةملةكةتتئك ءتئل بارعان سايئن كةث قولدانئلا بةرةدئ. مذنئ ءبارئ جاقسئ ءتذسئنئپ وتئر. سوندئقتان بارلئعئ وسئ ءتئلدئ ةركئن مةثگةرگئسئ كةلةدئ. الايدا بارلئعئ بئردةي وسئ باعئتتا ةثبةكتةنئپ جاتقان جوق. ةندةشة، ءاربئر قازاقستاندئق وسئنداي مةملةكةتتئث ءوزئ بةرئپ وتئرعان دةمالئستاردئ پايدالانئپ، ءتئلدئ ذيرةنؤگة بئلةك سئبانا كئرئسكةندةرئ ءجون،-دةيدئ سةرگةي دياچةنكو.
ءبئر سذيسئنتةتئنئ سول، رةسةيلئك بةلگئلئ پسيحولينگأيست، 30 ءتئل بئلةتئن، سونئث ئشئندة 8 ئ بويئنشا ئلةسپة اؤدارما جذرگئزة الاتئن، گيننةسس رةكوردتار كئتابئنا كئرگةن، گورباچةأ، ةلسين، پؤتيننئث اؤدارماشئسئ بولئپ جذمئس ئستةگةن د.پةتروأتئث ءوزئ قازاق ءتئلئن مةثگةرؤگة ئنتا قويئپ وتئر. ونئمةن كوپتةگةن قازاقستاندئقتار رةسةيلئك «كؤلتؤرا» ارناسئندا جذرگةن «پوليگلوت» باعدارلاماسئ ارقئلئ تانئس. ةندئ قازاقستان دا مةملةكةتتئك ءتئلدئ ذيرةتؤدة وسئ بئلگئر ماماننئث ادئستةمةسئنة جذگئنؤدة.
دميتريي پةتروأتئث ادئستةمةسئ نةگئزئندة قازاقستان حالقئ اسسامبلةياسئنئث «ءتئل دارئن» تئلدةردئ وقئتؤ يننوأاسيالئق تةحنولوگيالارئنئث ادئستةمةلئك ورتالئعئ بارلئق ةتنوستارعا ارنالعان قازاق ءتئلئن جةدةلدةتئپ مةثگةرؤدئث جاثا ادئستةمةسئن ازئرلةگةن. سونئث ارقاسئندا ءتئپتئ جاپونيا ةلشئسئنئث كةثةسشئسئ كةنيتيرو ساسامة قازاق ءتئلئن 24 اكادةميالئق ساعات ئشئندة ذيرةنئپ الئپتئ! جاثا يننوأاسيالئق ادئستةمة الدئمةن ءبئر اي بويئندا ةكئ ارنايئ توپتا سئناقتان وتكئزئلگةن ةكةن. ول توپتارعا ءتئلدئ مذلدةم بئلمةيتئن تئثداؤشئلار تارتئلعان. بذل رةتتة شةتةلدئكتةردئ - فرانسيا، ءذندئ، ؤكراينا سياقتئ ءارتذرلئ ةلشئلئكتةردئث وكئلدةرئن شاقئرؤ ذسئنئلئپتئ. ولار 4 اپتاداعئ 24 كذن بويئ بةينةساباقتار، اؤديوتئثداؤلار، سونداي-اق ءتئلدئ ةتنومادةني زةرتتةؤ ارقئلئ قازاق ءتئلئن يگةرگةن كورئنةدئ.
ق ح ا-نئث «ءتئل دارئن» ورتالئعئنئث ماماندارئ ارئ قاراي ءتئلدئ وقئتؤدئث جاثا ادئستةمةسئن ةلئمئزدئث ءبئلئم بةرؤ جذيةسئنة ةندئرؤدئ جوسپارلاؤدا. وسئ ادئستةمةنئث ءمانئسئ نةدة؟ قازاق ءتئلئن جةدةلدةتئپ وقئتؤ كؤرسئن جذرگئزؤشئ دميتريي پةتروأ «ذلتئ، كاسئبئ، اقئل-وي دةثگةيئ ءارتذرلئ كةز كةلگةن ةرةسةك ادام قازاق ءتئلئن ةكئ اپتا ئشئندة مةثگةرئپ الا الادئ» دةيدئ.
مذنئث «قذپياسئن» ول بئلايشا تذسئندئرةدئ: «ءاربئر ادامنئث تئلدئك قورئنئث پايدالانئلاتئن لةكسيكاسئنئث 90 پايئزئ 300-350 سوزدةن اسپايدئ. كةز كةلگةن ءتئلدئث گرامماتيكاسئ دا قاراپايئم: ول بئرنةشة - 5، 10، 15 قاباتتان تذرادئ. سوندئقتان ةكئ اپتا ئشئندة ءتئلدئث بئرنةشة نةگئزگئ گرامماتيكالئق ةرةجةلةرئ مةن قذرئلئمدارئن جئلدام ةستة ساقتاپ جانة 300-350 ءسوزدئ ةركئن جاتتاپ الؤعا بولادئ. بذل «جانبايتئن قوردئ»، قاراپايئم تئلدئك بازانئ قالئپتاستئرادئ. ال ودان ارئ قاراي مذنئ دامئتئپ، لةكسيكانئ ذدايئ ورئستةتة بةرؤگة بولادئ».
دميتريي پةتروأ قازاق ءتئلئنئث كةيبئرةؤلةر ايتئپ جذرگةندةي، ذيرةنؤ ءذشئن قيئن ةمةستئگئن ايتادئ. «ادامدار قازاق ءتئلئن مةثگةرؤ ذدةرئسئن ايتارلئقتاي جةثئلدةتةتئن جايتتار تؤرالئ بئردةن بئلؤلةرئ ءتيئس، - دةيدئ پوليگلوت-عالئم. - وعان سةپتئك جالعاؤلار جاتادئ: بذل تئلدة قاپتاعان «پرةدلوگتاردئ» يگةرئپ جاتؤدئث قاجةتتئلئگئ جوق، ءسوزدئث ءتذبئرئن جانة ونئث سوثئنا قوسئلاتئن جالعاؤلاردئ بئلسةثئز، جةتئپ جاتئر». قازاق ءتئلئنئث تاعئ ءبئر ارتئقشئلئعئ رةتئندة دميتريي پةتروأ ءبئر-بئرئنةن قاتتئ ةرةكشةلةنةتئن ديالةكتئلةردئث جوقتئعئن اتايدئ. «ال ماسةلةن، گةرمانيادا ةلدئث ءارتذرلئ وثئرلةرئنئث تذرعئندارئ ديالةكتئ كةسئرئنةن ءبئر-ءبئرئن ءتئپتئ تذسئنبةيدئ دة»، - دةيدئ ول.
ايحان ءشارئپ
«ايقئن»