التئن جيناثئز، اعايئن

 استانا. 21- ناؤرئز. قازاقپارات -  ءبئز ايتپاق ءبئرئنشئ اقيقات مئناؤ: حالئقارالئق قورلارئمئزداعئ التئنئمئزدئث ذلةسئ مول بولسئن، ويتكةنئ ول أاليؤتالارعا قاراعاندا الدةقايدا سةنئمدئ دةگةندئ سارئ مةتال مئسقالئ 350 دوللار بولئپ تذرعان كةزئندة-اق جازعان ءبئز ةدئك.

التئن جيناثئز، اعايئن

ءبئراق ذلتتئق بانكتئث باسشئلارئ بئرنةشة رةت اؤئسقانئمةن بذل ذسئنئس وتپةي-وتپةي اقئرئ بئلتئر عانا التئن مئسقالئ 1800 دوللاردان اسقان شاقتا حالئقارالئق قورئمئزداعئ بايلئقتئث ءبئر بولئگئن التئنمةن جيناؤعا رذقسات ةتكةن زاث شئقتئ. كةش، ءبئراق كةش تة بولسا ءتذزؤ جولعا تذستئك. بالكئم بئرةؤلةر «قازئر الةمدئك تاؤار بيرجالارئنداعئ التئن ارزانداپ جاتئر، وسئنئث ءوزئ قاجةت پة ةدئ؟» دةؤئ مذمكئن. ءبئز مةيلئ، ارزانداي بةرسئن، ءبئراق ءدال وسئ جول ةث دذرئس جول دةگةن پئكئرئمئزدةن تايمايمئز. 

  ةكئنشئ اقيقات ذلتتئق بانك بيئل دا التئن ساتئپ الؤ ءئسئن جالعاستئراتئندئعئ. بذعان قؤانئشتئمئز.  ءذشئنشئ اقيقات - حالئقتئث قولئندا دوللار، ةأرو، رؤبل، تةثگة دةپ اتالاتئن ءارتذرلئ سالماقتاعئ بانكنوتتاردئث عانا بارئ. ال بذل بانكنوتتار مةيلئ ول حالئقارالئق نةمةسة ذلتتئق ماثئزداعئ أاليؤتا بولسئن، بار بولعانئ شارتتئ باعاعا ية، بويالعان قاعازدار عانا.

 بةتئن اؤلاق قئلسئن، ةگةر 1990-جئلدارداعئداي ءبئر زوبالاث بولا قالسا، ولاردئث بار بولعانئ بويالعان قاعازدار عانا ةكةندئگئ ناقتئ ومئردة دالةلدةنةدئ. بذل تالاي رةت دالةلدةنگةن اقيقاتتار. ءبئر زامانداردا دوللاردئث قذنئنئث تذسكةندئگئ سونشالئق، ءبئر مئسقال التئن 10 مئث دوللارعا باعالانعان. ال وسئنداي جاعداي قايتالانبايدئ دةپ حالئقارالئق أاليؤتا قورئنئث جةتةكشئسئ دة، «كوك قاعازدئث» نةگئزگئ يةسئ ا ق ش مةملةكةتئنئث باسشئسئ دا كةپئلدئك بةرة المايدئ. ويتكةنئ برةتتةن أؤد كةلئسئمشارتئنا 70-جئلدارئ ةنگئزئلگةن تذزةتؤدة اينالئمداعئ دوللار ماسساسئن قولدا بار التئنمةن سايكةستةندئرؤ جونئندةگئ باستئ تالاپ الئنئپ تاستالعان بولاتئن.

 ياعني قازئر حالئقارالئق أاليؤتا دةپ دارئپتةپ جذرگةن دوللار مةن ةأرومئزدئث ءوزئ وسئنداي ورتاق أاليؤتا جاساؤ يدةياسئنئث اأتورئ دج.كةينس مويئنداعانئنداي «جالعان اقشا». دةمةك، «جالعان اقشانئث» ءتذپتئث تذبئندة باراتئن جةرئ «جويئلؤ». مئنةكي، ةث قورقئنئشتئ، ةث زارداپتئ اقيقات وسئلاي ورنةكتةلةدئ. 

 ذندئلةر نةگة قينالمايدئ؟

 ءذندئستان ءوز تاريحئندا ةشقاشان دا «الدئثعئ قاتارلئ» ةل بولعان ةمةس. ءبئز مذنداي تذجئرئمدئ ولاردئث عئلئمداعئ ذلةسئنة نةمةسة باسقا دا وركةنيةتكة بةرگةنئنة قاراپ ةمةس، تةك مةملةكةتتئث «سالماعئنا» قاراپ جاسادئق. ايتپةسة ءذندئ حالقئ ادامزاتقا حيميا عئلئمئنداعئ العاشقئ جاثالئقتاردئ، ماتةماتيكا عئلئمئنا «ءنول» تاثباسئن، سونداي-اق «بؤدديزم فيلوسوفياسئن» بةرگةن ةجةلگئ جذرت. دةسةك تة مةملةكةت رةتئندة «كذنئ كةشةگة دةيئن» قورلئق كورئپ، بودان بولدئ. 

 وسئ جةردة سالئستئرمالئ ءبئر اقيقاتتئ مئسالعا كةلتئرة كةتكةن ءجون. ةؤروپانئث شاعئن مةملةكةتتةرئ الةمنئث ءبئراز الئپ ةلدةرئن بوداندئقتا ذستادئ. بودان بولعانداردئث اراسئندا قازئر دذنيةجذزئلئك كوش باستاؤشئلئققا ذمتئلئپ بارا جاتقان قئتاي دا بار. ءذندئستان مةن قئتاي شامامةن ءبئر مةزگئلدة ازاتتئق الدئ. قئتاي اش حالئقتئث سةنئمئنة جانة قولداؤئنا ية بولعان كومپارتيانئث ذيئمداستئرؤئمةن توثكةرئس جاساپ، ازات بولدئ. ال ذندئلئكتةر ازاتتئقتئ توثكةرئسسئز-اق الدئ.

ةكئ ةلدئث سول كةزدةگئ جاعدايئ شامامةن بئردةي دةؤگة بولاتئن شئعار. ءبئراق ذندئلئكتةر قان توگئسسئز «جةثئسكة» جةتتئ. ولاردئث ذلتتئق كوسةمئ ماحاتما گاندي حالئقتئ «ولئسپةي بةرئسپةؤ» ذستانئمئنداعئ قان توگئستئ قالاعان جوق. جالپئ العاندا، بذل حالئق وندايعا بارمايتئن دا ةدئ دةؤگة بولادئ. ويتكةنئ قانداي قيئنشئلئق بولسا دا، مذندا قولعا قارؤ ذستاتئپ، شئن توثكةرئسكة باستايتئنداي اشئعؤ، سودان اشئنؤ قينالئسئ بولماعان. ءيا، ذندئلئكتةر اسا قيئن جاعدايدا ءومئر ءسذردئ، ءبئراق سول قيئندئقتئث ءوزئ ولاردئ اشئنؤعا يتةرمةلةي المادئ.   ءبئزدئث بذل ويئمئز اقيقاتتان الشاقتاؤ شئعار. ءبئراق سولاي بولسا دا ءبئز ذندئلئكتةردئ اشئندئرماعان جالعئز قذدئرةتتئ كذش ةلدةگئ التئننئث كوپتئگئ دةگةن تذجئرئمدامئز.

 ءذندئستان - ةرتةدةن جانة كذنئ بذگئنگة دةيئن التئنئ الةمدةگئ ةث كوپ ةل. ولار بايلئقتارئن نةگئزئنةن التئنمةن جيناعان. سوندئقتان دا الةمدئك جانة ذلتتئق أاليؤتالار قانشا قذنسئزدانئپ جاتسا دا، بايلار مةن اؤقاتتئلار ودان ونشا زارداپ شةكپةگةن. دالئرةك ايتساق، ءذندئستاننئث أاليؤتالئق داعدارئستان زارداپ شةگؤئ الةمنئث بارلئق جانة كةز كةلگةن مةملةكةتئنةن از بولعان. ءيا، التئن ورتاشالاردئث وزئندة بولعان. ال ولار اشتئق جاعدايئنداعئ قايئرشئ حالئققا «بايلئعئ ءجوندئ ورتايمايتئندئقتان دا» ساداقا بةرئپ، قايئرئم جاساؤدان الةم حالئقتارئنئث الدئندا بولعان. سوندئقتان دا ءذندئستاننئث قايئرشئلئق جاعدايئنداعئ ةث ناشار ءومئر سذرةتئندةرئ دة اشئنؤعا بارماعان.

 ءارئ-بةرئدةن سوث بؤدديزم دئنئندة مئناداي ءداستذر بار: ادام ومئرگة اكةلگةن ذرپاعئن «ءوز قولئ ءوز اؤزئنا جةتةتئن» جاعدايعا كةلگةنئندة بار جيعان-تةرگةنئن قالدئرئپ ءوزئ ومئردةن باز كةشئپ، دذنيةاؤي قذندئلئقتاردان باس تارتئپ، «براحمان» جولئنا تذسةدئ. براحمانداردا كذندةلئكتئ ذستئنة كيئپ جذرگةن كيئمنةن باسقا ةشقانداي باسئ ارتئق دذنية-مذلئك، ازئق-تذلئك بولمايدئ. مئنة، سول براحمانداردئث ءوزئ قايئرئمدئلاردئث كومةگئمةن ءومئر سذرگةن. ياعني ذندئلئكتةر جذزدةگةن ميلليون براحماندارئ بولسا دا ولاردئ قايئرئمدئلارئ اسئراي الاتئنداي جاعدايدا. ال باسقالاردئ قايئرئم جاساؤعا يتةرمةلةپ تذرعان كذش استا-توك بايلئق ةمةس، قازئناسئنئث داعدارئستاردان ورتايماعاندئعئ. ونئ ورتايتپاعان كذش - التئن.

  سونئمةن، بذل تاقئرئپشادا سارئ مةتالدئث قانداي قذدئرةتكة ية ةكةنئن تذسئندئردئك قوي دةپ ويلايمئن. مةنئث شامالاؤئمشا، قازئرگئ تاثدا حالئقارالئق أاليؤتالار ءبئر مةزگئلدة جاپپاي قذنسئزدانسا، ودان ونشا قينالا قويمايتئن ءبئر ةل بولسا، ول - ءذندئستان. ال ءذندئستاننئث الةمدئك ةكونوميكاداعئ ذلةسئ، سوعان سايكةس دذنيةءجذزئ مةملةكةتتةرئ اراسئنداعئ رةيتينگئ بةلگئلئ، يتاليا مةن گرةكيادان كوپ تومةن. يتاليا مةن گرةكيادا داعدارئس باستالئپ ةدئ، ازاماتتئق تةكةتئرةستةر ءورشي ءتذستئ. ودان جالپئنئث جاعدايئ مذلدة تومةن ءذندئستاندا مامئراجاي تئنئشتئق. مئنةكي، بذگئنگئنئث اقيقاتئ وسئ.

  بذقارا اشئقپاسئن دةسةك

 ذلت كوشباسشئسئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأ «بيلئكتئث قئزمةت ناتيجةسئ، ةكونوميكاداعئ جةتئستئكتةر حالئقتئث كذندةلئكتئ تذرمئسئنان كورئنئس تابؤئ كةرةك» دةگةن ذستانئمداعئ قايراتكةر. ءيا، ول - حالئقشئل، بذقاراشئل قايراتكةر. سولاي بولا تذرسا دا قازاقستاننئث بذگئنگئ الةمدئك رةيتينگتةگئ ورنئنا لايئق ةمةس ارةكةتتةر ءبئزدئث ةلدة ورئن الئپ تذرادئ. ياعني حالئقتئث ءبئر بولئگئنئث بيلئككة نارازئلئعئ، تذرمئستارئنئث ناشارلئعئ ةشكئمگة دة جاسئرئن ةمةس.

جوعارئدا ايتئپ كةتكةنئمئزدةي، ءذندئستاننئث جاعدايئ گرةكيا مةن يتاليا تذگئلئ بذگئنگئ قازاقستاننئث جاعدايئنان كوپ تومةن. بئراق ولاردا نارازئلئق جوق، بئزدة كةزدةسئپ قالادئ. ءبئر ميللياردتان استام حالئق ءبئزدئث جاعدايئمئزدان الدةقايدا تومةن دةثگةيدة ءومئر ءسذرئپ جاتسا دا «تئنئش»، ال ءبئزدئث جاثاوزةنئمئزدة ورتاشا جالاقئ شامامةن 200 مئث تةثگةدةن اسئپ كةتسة دة بذلئك ورئن الدئ. نةلئكتةن؟ بذل سذراقتئث جاؤابئ دايئن، ول - حالئقتئث ةرتةثئنة سةنئمسئزدئگئ. ياعني تاپقان تابئس «جذمساؤدان ارتئلمايدئ». ال ةگةر سول حالئقتئث قوماقتئ بولئگئن «ةرتةثگئ قيئن كذندةرگة» دةگةن ارنايئ ساقتئق قور جيناؤعا ذيرةتسة، وندا بذلاي بولار ما ةدئ؟ جوق، ولاي بولمايدئ. سةبةبئ ةث كةمئ ءبئر جئلعا جةتةتئن ساقتئق قورئ بار حالئق تاعئ دا جاقسئ كةزدئث كةلةتئنئن شئدامدئلئقپةن كذتةدئ.

دةمةك، ءبئز ةث اؤةلئ حالئقتئث ةرتةثگئ قيئن كذندةرگة قاجةتتئ ساقتئق قورئن جاسايتئنداي ناقتئ زاث قابئلداپ، ونئث دذرئس جذمئس ئستةؤئن قاداعالاؤئمئز كةرةك. بذل جونئندة بيئلعئ جئلدئث باسئندا «ساقتاندئرؤ قورلارئن قذرؤ» تؤرالئ ذسئنئسئ بار ماقالامئزدئ جاريالاعانبئز. تؤراسئن ايتقاندا، مةملةكةت ئشئندة مامئراجاي تئنئشتئقتئث باياندئ بولؤئ ءذشئن ول دا ازدئق ةتةدئ. دةمةك، ءبئز ءوز ةلئمئزدة ءذندئستانداعئداي قور جيناؤ ءداستذرئن قالئپتاستئرئپ، ونئث دذرئس جذمئس ئستةؤئنة جول اشؤئمئز كةرةك. ول جول جالعئز، ول - تةك التئننئث قذيمالارئن بذقارالئق ساتئلئمعا شئعارؤ.

 التئندئ حالئققا قالاي ساتامئز؟

ءيا، ءبئزدئث ةندئگئ كةزةكتة مئندةتتئ تذردة كةشئكتئرمةي قولعا الاتئن باستئ ءئسئمئز وتاندئق تاؤار بيرجاسئندا نةمةسة ذلتتئق بانك ارقئلئ التئن قذيمالارئن بذقارالئق ساتئلئمعا شئعارؤ تؤرالئ زاثدئ ومئرگة اكةلؤ. بذل قازاقستاننئث تولئق سةنئمدئ تئنئشتئعئن قامتاماسئز ةتةتئن ماثئزدئ قاجةتتئلئكتةردئث ءبئرئ.   الةمدة التئن ساتؤدئث ءتذرلئ جولئ بار. ءبئز بذل ارادا التئننان جاسالعان زةرگةرلئك بذيئمدار ساؤداسئ تؤرالئ اثگئمة قوزعاپ تذرعان جوقپئز. ويتكةنئ زةرگةرلئك بذيئمدارداعئ التئننئث ناقتئ باعاسئنا قوسئلعان قذن شامامةن ةكئ-ءذش ةسةدةن اسئپ-جئعئلادئ. دةمةك، بذل ماسةلةنئ شةشؤدئث دذرئس جولئ ةمةس.

 ءبئزدئث پايئمداؤئمئزشا، ةث دذرئس جول دؤبايداعئ نةمةسة ساؤد ارابياسئنداعئ، بولماسا لوندون تاؤار بيرجاسئنداعئ قذيما التئندار ساتؤ ذلگئسئ. وندا باعالئ مةتال مئسقالئ ناقتئ باعالانادئ جانة قوسئمشا قذن جوق. ورايئ كةلگةندة ايتا كةتةيئك، قازاقستاننئث ذلتتئق قورلارئنداعئ بايلئقتئث ةث كةمئ 50 پايئزئن التئنمةن جيناؤعا قول جةتكئزگةنئمئزشة ءالئ كوپ سارئ مةتال كةرةك بولادئ. دةسةك تة، شامامةن ةندئ 4-5 جئلدا بذل مةجةنئ ءوزئمئزدئث ئشكئ ءوندئرئس ونئمدةرئ ارقئلئ الؤعا بولارئ ءسوزسئز. ولاي بولسا، التئندئ بذقارالئق ساتؤعا شئعارؤ ءئسئن 4-5 جئلعا كةشئكتئرمةي، بيئل باستاساق، بذل دذرئس جولعا تذسكةنئمئز بولادئ.

 ةكئ جاق ءبئر مةزگئلدة بئردةي التئندانا باستاسا شامامةن 10 جئلدئث ئشئندة ةلئمئزدة «كوثئلدئ توق سانايتئنداي» جاعداي قالئپتاسادئ. حالئقتئث ءبئراز بولئگئ ارتئق اقشاسئن التئنمةن جيناؤ، ءسويتئپ، ةرتةثئنة سةنئمدئ جاعداي جاساؤ مذمكئندئگئنة ية بولادئ. ال مةملةكةت ون جئل ئشئندة ذلتتئق قوردئث 50 پايئزئن التئنداپ الادئ.

 نة ذتامئز؟ 

 1) قازئر حالئقتئث «قارا شذلئعئندا» شامامةن 6-10 ميلليارد دوللارداي ناقتئ اقشا جاتقانئن بئلةمئز. ةگةر التئندئ بذقارالئق ساؤداعا شئعارساق، وسئ ناقتئ اقشا اينالئمعا شئعئپ، ونئث ورنئندا تةك سةنئمدئ بايلئق التئن جاتار ةدئ. ال بذل مةملةكةت ئشئندةگئ مئندةتتئ تولةمدةردئث كةشئكتئرئلمةؤئنة جانة تةثگة ةميسسياسئنئث وسپةؤئنة بئردةن-ءبئر كةپئل.

 2) حالئقتئث ةث كةمئ 40-50 پايئزئ وزئنة بئرنةشة جئل قيئن جاعدايعا توتةپ بةرة الاتئنداي قور جاساپ الادئ. ال 10 پايئزدئق بايلارئمئز بةن اؤقاتتئلارئمئز الدا بولماي قويمايتئن أاليؤتالئق داعدارئستاردا قينالمايتئنداي جاعداي جاسايدئ. ذلكةن ةكئ ذتئستئ وسئلاي قامتاماسئز ةتةمئز.

  3) داعدارئستار قانشا اؤئر بولسا دا ءدال وسئلاي ئستةسةك، قازاقستاننئث ءذش بئردةي قورعانئ بولادئ. ونئث ءبئرئنشئسئ ورتايماعان مةملةكةتتئك قور، ةكئنشئسئ بايلارئمئزدئث ورتايماعان قورئ، ءذشئنشئسئ ورتاشالاردئث «ساقتئق قورئ». وسئ ذشةؤئ تذرعاندا قازاقستاندئ ةشقانداي «داعدارئس جاؤ» الا المايدئ.  قورئتا ايتقاندا، كاپيتاليزمگة كةشة عانا كةلگةن قازاقستان ءاربئر جةردةن، ذلتتان، مةملةكةتتةن جاقسئ تاجئريبةلةردئ ذيرةنئپ، ءوز ومئرئنةن ولارعا ورئن بةرگةن. بذگئنگئ جةتئستئگئمئز - سولاردئث ناتيجةسئ. ةندئ ذندئلئكتةردئث مئثجئلدئقتاردان بةرئ ناقتئ ساقتاؤشئسئنا اينالعان بذقارالئق التئن جيناؤ ءداستذرئن زاثداستئرئپ ومئرئمئزگة ةنگئزسةك، تةك قانا ذتئسقا شئعامئز.

  تاثشولپان بةكبولات       

«ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى