رةسةي كونبةسة، قئتاي قذشاق اشپاق
استانا. 18- ناؤرئز. قازاقپارات - وتكةن اپتادا ق ر مذناي جانة گاز ءمينيسترئ ساؤات مئثبايةأ رةسةيلئك شةنةؤنئكتةردئث توبةسئنةن جاي تذسكةندةي مالئمدةمة جاسادئ. سةبةپ، رةسةيدئث قازاق گازئن ارزان باعالاؤئ.
ورئستار تذركئمةن جانة وزبةك گازئن بئزدةن الدةقايدا قئمباتقا يمپورتتاؤئ قازاق ذكئمةتئنئث قئتئعئنا تيسة كةرةك. سوندئقتان دا «ةگةر رةسةي ءبئزدئث باعاعا كةلئسپةسة، «كوگئلدئر وتئندئ» قئتايلارعا ساتامئز»، - دةپ اشئق ايتتئ اشئنعان مينيستر.
مئثبايةأ نةگة شيرئقتئ؟
ةگةر رةسةيمةن اراداعئ گاز باعاسئنا قاتئستئ كةلئسسوزدةر ناتيجةلئ بولماسا، قازاقستان 2015- جئلعا قاراي قاراشئعاناق كةن ورنئندا وندئرئلةتئن «كوگئلدئر وتئندئ» ةلئمئزدئث وثتذستئك ايماعئ مةن قئتايعا قاراي باعئتتاؤئ مذمكئن.
وسئ ماسةلةگة وراي سةنات دةپؤتاتتارئ الدئندا مالئمدةمة جاساعان ق ر مذناي جانة گاز ءمينيسترئ ساؤات مئثبايةأ: «رةسةيمةن اراداعئ قارئم-قاتئناستئ رةتتةؤگة قاتئستئ ءبئرقاتار ماسةلةلةرمةن بئرگة ارنايئ توپ قازئر گاز ماسةلةسئ بويئنشا جذمئس ئستةؤدة. ةگةر باعانئ تةثدةستئرؤگة بايلانئستئ ورتاق شةشئمگة كةلة الماساق، 2015- جئلعا قاراي گازدئ وثتذستئككة جانة بةينةؤ - بوزوي - شئمكةنت قذبئرئنئث قذرئلئسئ اياقتالسا، قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئنا قاراي باعئتتاؤئمئز مذمكئن. جوسپار بويئنشا قذبئر 2014- جئلئ پايدالانؤعا بةرئلؤئ ءتيئس. ونئث ءبئر بولئگئ كذزگة سالئم اياقتالادئ. دةمةك، كةلةسئ قئستا اقتوبةلئك گازدئ الماتئ مةن الماتئ وبلئسئنا جةتكئزةمئز»، - دةدئ.
ساؤات مئثبايةأتئث ايتؤئنشا، رةسةيدئث بذكئل وثتذستئك ايماعئ قاراشئعاناق گازئن سأوپ-وپةراسيالاؤ بويئنشا قامتاماسئز ةتئلئپ وتئر. وسئ تاسئمالداناتئن شيكئزاتتئث 7 ميلليارد تةكشة مةترئ ورئنبورداعئ گاز وثدةؤ زاؤئتقا جونةلتئلسة، 4،5 ميلليارد تةكشة مةترئن قازاقستان سأوپ-وپةراسيا ةسةبئنةن كةرئ قايتارئپ الادئ. ونئث ئشئندة، ةلئمئزدئث وثتذستئگئ مةن قوستاناي جانة باتئس قازاقستان وبلئستارئ تذرعئندارئنئث تذتئنؤشئلئق سذرانئسئ قاناعاتتاندئرئلادئ:
«قالعان 2،5 ميلليارد تةكشة مةتر گازدئث باعاسئن تةثدةستئرؤ بويئنشا شةشئلمةگةن ماسةلةلةر بار. بةينةؤ تارماعئ ارقئلئ باتئس قازاقستان وبلئسئنا باعئتتالاتئن گاز قذبئرئ بوزوي - شئمكةنت قذبئرئنا قوسئلاتئن گازعا تةك 2015 - جئلئ قول جةتكئزؤگة مذمكئندئك بار. گاز تؤرالئ زاثعا سايكةس، كةز كةلگةن وبلئسقا جئبةرئلةتئن گازدئث قولجةتئمدئ كوتةرمة باعاسئ بةكئتئلةدئ. وكئنئشكة قاراي، زاثداعئ بارلئق باپ تولئق جذزةگة اسئرئلئپ وتئرعان جوق. اسئرةسة، باعا ماسةلةسئ وتة كذردةلئ. ةكونوميكا مينيسترلئگئ مةن مونوپولياعا قارسئ كوميتةت ءدال وسئ ماسةلةنئ قاراستئرؤدا».
بذگئندة قازاقستان رةسةيگة مئث تةكشة مةتر گازدئ 200 دوللاردان ساتؤدا. ةسةسئنة، ورئستار تذركئمةنستان مةن وزبةكستاننان الاتئن «كوگئلدئر وتئننئث» مئث تةكشة مةترئن 300 دوللاردان، ياعني، 100 دوللارعا قئمباتقا الادئ. قازاق بيلئگئنئث سةنئپ وتئرعانئ- اسپان استئ ةلئ باعانئ كةم دةگةندة 300 دوللاردان باستايتئنئ انئق. ويتكةنئ ءوندئرئس قارقئنئ ةرةكشة قارقئنمةن دامئپ كةلة جاتقان قئتايدا كومئرسؤتةگئ تاپشئ.
مئثبايةأتئث ايتؤئنشا، قاراشئعاناق كةن ورنئنان گاز تاسئمالداؤدئث ارقاسئندا ئشكئ نارئقتئ گازبئن قامتاماسئز ةتؤ ماسةلةسئ شةشئمئن تاپپاق. ءارئ شيكئزاتتئ قئتايعا ةكسپورتتاؤدئث ناتيجةسئندة ةلئمئزدةگئ ءذش مذناي وثدةؤ زاؤئتئن قايتا قذرئلئمداپ، ولاردئ قايتا ئسكة قوسقاننان كةيئن ئشكئ نارئققا باعئتتالاتئن مذناي كولةمئ ارتادئ. وسئعان كةتةتئن بيؤدجةتتئك شئعئن گاز باعاسئن قئمباتتاتؤدئث ارقاسئندا جابئلماق. قؤاتتئلئق قارقئننئث تومةندئگئنةن بئلتئر مذناي از وندئرئلگةن. مذنئث سةبةبئن مئثبايةأ: «بئلتئر مذناي مةن گاز كوندةنساتئن ءوندئرؤ دةثگةيئ تومةندةؤ بولدئ. بذل كةيبئر كةن ورئندارئنداعئ تةحنيكالئق، بيولوگيالئق پروسةستةر مةن ءبئرقاتار كاسئپورئنداعئ جوندةؤ جذمئستارئنا بايلانئستئ ورئن الدئ»، - دةپ ءتذسئندئردئ.
رةسةيدئث قولدان جاساعان كةدةرگئسئ
كذردةلئ جوندةؤدةن وتكةننةن كةيئن شئمكةنت مذناي وثدةؤ زاؤئتئ جئلئنا 12 ميلليون توننا شيكئزات وندئرةدئ. قازئرگئ قؤاتئ 6 ميلليون توننامةن شةكتةلةتئن زاؤئتتئ ذلعايتؤ جوسپارئ كةثةستئك ذكئمةتتئث كةزئندة قاراستئرئلعان ةكةن. مئثبايةأ مئرزا: «بذل دذرئس شةشئم، ءبئراق باسقا مينيسترلئكتةر مةن مةملةكةتتئك ورگاندارمةن كةلئسؤ قاجةت»، - دةيدئ.
ةلئمئزدةگئ وثدةؤ كاسئپورئندارئنئث تاپشئلئعئ سالدارئنان ءبئز رةسةيلئك جانار-جاعار مايعا تاؤةلدئمئز. قازاقستاننئث ورتالئق ايماعئنان سالئنؤئ ءتيئس مذناي وثدةؤ زاؤئتئنئث ئرگةتاسئ ءالئ قالانعان جوق. ءتئپتئ، دايئندئق جذمئستارئ دا اياقتالماعان. ماماندار پئكئرئنة سذيةنسةك، 2014- جئلعا قاراي ا ي-80 ماركالئ بةنزيندئ تذتئنؤ كولةمئ تومةندةيتئن كورئنةدئ. ال مئثبايةأ بولسا، جئل سايئن بارلئق جانار-جاعار ماي تذرئنة دةگةن تذتئنؤ دةثگةيئ ورتاشا ةسةپپةن العاندا، 5-6 پايئزعا ءوسئپ وتئراتئنئن ايتادئ. ةسةسئنة، مازؤتتئ تذتئنؤ كولةمئ ئشكئ نارئقتاعئ «كوگئلدئر وتئنعا» دةگةن سذرانئستئ قاناعاتتاندئرؤ دةثگةيئنة تاؤةلدئ.
جئل باسئندا «الدئمةن قاثتار ايئنا دةيئن قاراشئعاناق جوباسئن جذزةگة اسئرؤعا بايلانئستئ ونئمدةر بولئمئنة 38 ميلليارد دوللار ءتذستئ. ونئث 17،3 ميلليارد دوللارئ مةردئگةرلةر مةن ينأةستيسيالارعا قايتاردئق. جوبادان كةلگةن تازا پايدا 20،7 ميلليارد دوللار، قازاقستان ذلةسئندةگئسئ - 13،3 ميلليارد انئعئندا، 9،3 ميلليارد دوللاردئ سالئق تذرئندة، 4،1 ميلليارد دوللاردئ كومئرسؤتةگئ شيكئزاتئنئث ةسةبئنةن تذسئردئك»، - دةپ مالئمدةگةن مئثبايةأ مةردئگةرلةردئث قولئنا تيگةن قاراجات 7،5 ميللياردقا جةتكةنئن ايتقان بولاتئن.
وسئلايشا، شئعئنداردئث بارلئعئن الئپ تاستاعاندا، ةلئمئزگة تيگةن تازا كئرئس - 64 پايئز. ال كةن ورنئنداعئ شيكئزات قورئ ءازئر تذگةل يگةرئلگةن جوق. نةبارئ 10 پايئزئ عانا وندئرئلؤدة. مينيستر اتالعان جوبادان مةملةكةتتئث 10 پايئزدئق ذلةستئ ساتئپ العانئنا دا توقتالدئ. كةلئسئمدةرگة سايكةس، مةردئگةر قازاقستانعا 5 پايئزدئق ذلةستئ جوبادان بةرةدئ، ال قالعان 5 پايئزدئ ةشقانداي سالئقسئز 1 ميلليارد دوللارعا ساتادئ. وسئ قاراجاتقا قارئز بةرئپ، ءئرئ ينأةستيسيالئق جوبالارعا كةتةتئن شئعئنداردئث تةتئكتةرئمةن بولئسةدئ. الايدا، سمةتادان تئس كةتكةن كةز كةلگةن شئعئندئ قازاقستان جاعئ قايتارمايدئ. مئثبايةأ مذنداي كةلئسئمگة العاش رةت ءبئزدئث ةلئمئز قول جةتكئزگةنئن ايتتئ. وسئ ون پايئزدئق ذلةس بئزگة 3،3 پةن 5 ميلليارد دوللار اراسئندا «قاز مذناي گازدئث» اقشا اعئنئ ةسةبئندة قوسئمشا كئرئس كئرگئزةتئن كورئنةدئ.
جانار-جاعار ماي تاپشئلئعئ تؤرالئ ءسوز قوزعالعاندا اأيا كةروسيننئث پروبلةماسئ بئرگة كوتةرئلةدئ. قازئرگئ كةزدة ئشكئ نارئققا قاجةتتئ اأيا كةروسيننئث 20 پايئزئن قازاقستان سئرتتان تاسيدئ. ءبئراق س.مئثبايةأتئث ايتؤئنشا، وتاندئق ءذش مذناي وثدةؤ زاؤئتئ الداعئ 3-4 جئلدا قايتا قذرئلئمدالئپ بئتكةننةن كةيئن بذل قيئندئق تذبةگةيلئ شةشئلةتئن كورئنةدئ.
ال رةسةي قازئر باعا ماسةلةسئندة عانا ةمةس، ءتئپتئ تاسئمالداؤ ماسةلةسئندة دة قيئندئقتئ قولدان جاساپ وتئر: «بيئل قاثتار ايئندا 20 مئث توننا اأيا كةروسيندئ تاسئعان «قاز مذناي گاز» شئعئنعا باتتئ. ءبئزدئث مينيسترلئك تاراپئنان كوتةرئلگةن ماسةلة: شئعئندئ كئم وتةيتئنئن انئقتاپ الؤ كةرةك. ةگةر باعا مولشةرئ ايقئن بولسا، شئعئندئ قالاي جابؤعا بولاتئنئ دا ايقئندالار ةدئ».
ءنازيا جويامةرگةن قئزئ
«تذركئستان» گازةتئ