جاستئ ذزارتؤدئث باستئ قاعيداسئ
استانا. 17- ناؤرئز. قازاقپارات - ءار ادامعا بةرئلةتئن قامشئنئث سابئنداي عانا عذمئردئ ذزارتئپ، تةز قارتايماؤدئث جولئن تابؤ - بذگئنگئ عئلئمنئث باس اؤئرتئپ وتئرعان ماسةلةلةرئنئث ءبئرئ. بذگئن ءبئزدئث دة عالئمدار شةتةل عالئمدارئمةن بئرلةسئپ، وسئ ءئستئ قولعا الؤدا.
جالپئ، ادامنئث عذمئرئن ذزارتؤعا بولاتئنئنا قانشالئقتئ سةنئم ارتا الامئز؟ قانشا جاسقا دةيئن ءومئردئ ذزارتؤعا بولادئ؟ ذزاق ءومئر ءسذرؤ ءذشئن باستئ قاعيداعا نةنئ الؤ كةرةك؟
2011 - جئلدئث قورئتئندئسئ بويئنشا، ةلئمئزدةگئ ءومئر ءسذرؤ ذزاقتئعئ 69،1 جاستئ قذراپتئ، بذل كورسةتكئش 2010 - جئلئ 68،4 جاس دةثگةيئندة بولعان ةكةن. ال 2012 - جئلئ دةنساؤلئق ساقتاؤ ءمينيسترئ ساليدات قايئربةكوأانئث مالئمدةؤئنشة، ةل ازاماتتارئنئث ءومئر ءسذرؤ ذزاقتئعئ 6 ايعا ذزارئپ، 69،5 جاسقا ذلعايعان.
شةتةلدئكتةردئث ءومئر ءسذرؤ جاسئنا كوز جذگئرتةتئن بولساق، جاپونيادا ورتا ةسةپپةن العاندا ءومئر ءسذرؤ كورسةتكئشئ 82 جاستئ قذراسا، ا ق ش، سولتذستئك ةؤروپادا ءومئر ءسذرؤ ذزاقتئعئ 80 جاسقا جةتؤگة جاقئنداعان.
دامئعان ةلدةرمةن سالئستئرعاندا ةلئمئزدةگئ ازاماتتاردئث ءومئر ءسذرؤ جاسئ 10-13 جئلعا كةم، ارينة. وسئ تذرعئدان بذگئندة ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأ دةنساؤلئق ساقتاؤ مينيسترلئگئنئث الدئنا قازاقستاندئقتاردئث ءومئر ءسذرؤ ذزاقتئعئن 2020- جئلئ 72 جاسقا جةتكئزؤ مئندةتئن قويئپ وتئر. راسئمةن دة، ةگدة تارتقان قايبئر ادام بولماسئن، كارئلئككة بوي الدئرعئسئ كةلمةيتئنئ، بالا اتا-اناسئن قارتايؤعا قيماسئ انئق. دةمةك، بذل ةلباسئنئث عانا ةمةس، بارلئق ادامزاتتئ تولعاندئراتئن ماسةلة.
ادام ءومئرئن ذزارتؤ ماسةلةسئمةن بةلسةندئ تذردة اينالئسئپ كةلة جاتقان بئردةن-ءبئر ورئن استاناداعئ نازاربايةأ ؤنيأةرسيتةتئنئث «ءومئر تؤرالئ عئلئم» ورتالئعئ. بئلتئر بذل ورتالئق «ادام ءومئرئن ذزارتؤعا ارنالعان ءدارئ» - يوگؤرت (ءتاتتئ ايران) ءتارئزدئ بيو ءونئم دايئن بولعانئن جاريالاعان بولاتئن. «ءنار» دةپ اتالعان سيمبيوتيكالئق بيوءونئم ةث بئرئنشئدةن، دةنساؤلئق ساپاسئن جاقسارتؤعا باعئتتالعان ةكةن، ال دةنساؤلئق ذزاق ءومئر ءسذرؤ كةپئلئ ةكةنئ ءمالئم.
ورتالئقتئث باس ديرةكتورئ جاقسئباي جذمادئلوأتئث ايتؤئنشا، ادامنئث قالئپتئ، ادةتتةگئ قارتايؤئ شامامةن 100-120 جئلعا سوزئلادئ. ال ادامنئث ذزاق جاساؤئ ءبئر ةمةس، بئرنةشة سةبةپتةرگة بايلانئستئ بولئپ كةلمةك. ول گةنةتيكالئق، الةؤمةتتئك، دةنساؤلئق ساقتاؤ، ةكولوگيالئق جانة تاعئ باسقا فاكتورلارعا تاؤةلدئ. ةندةشة، ماسةلة ادامدئ ساؤئعؤعا، جاسارؤعا جانة ذزاق ءومئر سذرؤگة مذمكئندئك تؤعئزاتئن اسةرلئ جذيةنئث جاسالؤئ تؤرالئ بولؤئ ءتيئس. وندا مةديسينالئق فاكتورلار دا جانة ادامنئث گةنةتيكالئق فونئ دا ةسةپكة الئنؤئ كةرةك. ءدال وسئنداي جذية پايدا بولعان كةزدة عانا ادامدا ذزاق جاساؤ ءذمئتئ پايدا بولادئ.
- ءبئزدئث پرةپارات «ءنار» ةث الدئمةن جاسئ ذلعايعان ادامدارعا ارنالعان. جاسئ ذلعايعان ادامداردئث مذشةلةرئ مةن جذيةلةرئ قئزمةتئنئث بذزئلؤ سةبةبئ دة وسئ دذرئس تاماقتانباؤئنان. دذرئس تاماقتانباؤ جاسئ ذلعايعان ادامنئث اعزاسئنا جاعئمسئز اسةر ةتةدئ. ادام جاسئ ذلعايعان سايئن اعزاداعئ پايدالئ باكتةريالار ازايا بةرةدئ. سوندئقتان ءبئزدئث ءونئم، اس قورئتؤدئ جاقسارتاتئن، اعزانئث ينفةكسيالئق اؤرؤلارعا دةگةن توزئمدئلئگئن ذلعايتاتئن، اعزانئث اؤا رايئنئث كذرت وزگةرؤئنة بةيئمدةلؤدئ جاقسارتاتئن قاسيةتتةرئ بار پايدالئ باكتةريالارمةن بايئتئلعان.
سونداي-اق ءونئمنئث قذرامئنا پايدالئ باكتةريالاردئث بةلسةندئلئگئن ذزارتاتئن قذرامداس بولئكتةر ةندئ. ءونئم، اس قورئتؤ جذيةسئنئث قئزمةتئن ةأاكؤاسيالئ جانة موتورلئ ئنتالاندئرؤ ءذشئن وسئمدئك تالشئقتارئمةن بايئتئلعان. ءونئمنئث ةرةكشةلئگئ، ونئث قذرامئندا ادامنئث جاسئ ذلعايؤئنا بايلانئستئ، اس قورئتؤ ذردئستةرئنئث فيزيولوگيالئق تذرعئدا تومةندةؤئ كةزئندة جانة قورةكتئك زاتتاردئث ءسئثؤئنئث تومةندةؤئ كةزئندة قاجةتتئ امين قئشقئلدارئ بار. ءبئزدئث پرةپارات «جاسارتؤ ةليكسيرئ» رةتئندة شئعارئلماي، اس قورئتؤدئ جاقسارتاتئن جانة اعزانئث بارلئق قئزمةتئنة يگئلئكتئ اسةر ةتةتئن ءسذت قئشقئلدئ ءونئم رةتئندة شئعارئلدئ،-دةيدئ اتالعان ورتالئقتئث ترانسلياسيالئق مةديسينانئ دامئتؤ مةن ذيئمداستئرؤ جانة ذزاق ءومئر ءسذرؤ دةپارتامةنتئنئث ديرةكتورئ تالعات نذرعوجين. ازئرشة بذل ءونئم زةرتحانالئق سئناقتان ءوتئپ، قازئر كلينيكالئق سئناؤدان وتؤدة.
عالامتور بةتئن اقتارساث، «عالئمدار تةز قارتايتپايتئن دارئلةر ويلاپ تاپتئ، جاسارتاتئن كرةمدةر شئعاردئ» دةگةن حابارلامالارعا قارئق بولئپ جاتامئز. سولاردئث ءبئرئ - «بةلارؤس جانة امةريكا عالئمدارئ بئرلةسئپ، جاسؤشانئث قارتايؤئن باياؤلاتاتئن ءدارئ ويلاپ تاپتئ» دةگةن اقپاراتقا كوز ءئلئندئ. ول قازئر سئناقتاردان ءوتئپ جاتقان كورئنةدئ. عالئمداردئث بةلگئلةؤئنشة، اتالمئش پرةپارات وندئرئسكة اراعا ون جئل سالئپ قانا شئعؤئ مذمكئن. ال وثتذستئك كورةيا عالئمدارئ قارتايؤعا قارسئ «بةتا-لاپاكون» دةگةن ءدارئ ويلاپ تاپقان. ولار قارتايؤ پروسةسئن باسةثدةتةتئن جاثا جاسؤشا قذرئلئمئن تاپقانئن باياندايدئ.
زةرتتةؤشئلةردئث مالئمدةؤئنشة، تابيعي زات تةكتئث كومةگئ ارقئلئ فةرمةنتتةردئث ءبئرئنئث بةلسةندئلئگئن ارتتئرؤ، جاسؤشالاردئث قارتايؤئن باسةثدةتةتئن قوسئمشا فةرمةنتتةر-دئث سةكرةسياسئنئث ذلعايؤئنا الئپ كةلةدئ. اتالمئش «بةتا-لاپاكون» زاتتةگئن ارگةنتينا، پةرؤ، مةكسيكاداعئ تروپيكالئق جةرلةردة وسةتئن لاپاچو اعاشئنئث قابئعئنان جانة داراجارناقتئ وسئمدئككة جاتاتئن كؤركؤمنان الادئ ةكةن.
كورشئ رةسةيدة ءئرئ بيزنةسمةندةردئث قارجئلاندئرؤئمةن، «جاسارتؤ ةليكسيرئن» ويلاپ تابؤ ءذشئن جذمئس ئستةپ جاتقان بئرنةشة جةكة زةرتحانالار بار. رةسةيدئث بةلگئلئ عالئمئ، م.أ.لومونوسوأ اتئنداعئ ماسكةؤ مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئ، فيزيكا-حيميالئق، بيولوگيا ينستيتؤتئنئث پروفةسسورئ ألاديمير سكؤلاچةأ قارتايؤعا الئپ كةلةتئن دةنساؤلئقتئث ناشارلاي باستاؤئنا تويتارئس بةرةتئن انتيوكسيدانت ويلاپ تاپقان. عالئمنئث ايتؤئنشا، ادام اعزاسئندا بولاتئن جاعدايدئث 99 پايئزئ زالالسئز سؤعا اينالادئ ةكةن، ال قالعان 1 پايئزئ ؤلئ زاتتاردئث پايدا بولؤئنا اكةلةدئ. سوندئقتان قاؤئپسئزدةنؤ ماقساتئندا قارتايؤعا اكةلةتئن بذل پروسةستئ توقتاتؤ ءذشئن انتيوكسيدانت ويلاپ تابؤ قاجةت بولئپتئ.
كوز تامشئسئن دايئنداپ، بذل ةليكسيردئ ونةرتاپقئش ءتئپتئ وزئنة دة قولدانئپ كورگةن. «كاتاراكتا» كوز اؤرؤئمةن اؤئراتئن ول جارتئ جئلدان كةيئن اؤرؤئنان ايئعئپ كةتكةن. بذل انتيوكسيدانتتئ جاساؤعا 40 جئلدان استام ؤاقئت جذمسالئپتئ. قازئر ونئث جذمئستارئ اياقتالؤعا شاق قالئپتئ. بئرةر جئلدان سوث اتالمئش «جاسارتؤ ةليكسيرئ» وندئرئسكة شئعؤئ ئقتيمال ةكةن. ال ولاردئث «قارتايؤعا قارسئ دارئلةر» دةگةنئ قيالدان بذرئن قانشالئقتئ شئندئققا جاناسادئ؟
ترانسلياسيالئق مةديسينانئ دامئتؤ مةن ذيئمداستئرؤ جانة ذزاق ءومئر ءسذرؤ دةپارتامةنتئنئث ديرةكتورئ تالعات نذرعوجيننئث ايتؤئنشا، مذنداي پرةپاراتتاردئث پايداسئ بولارئن جوققا شئعارؤعا بولمايدئ. مذنداي پرةپاراتتار ادامدئ تئپتةن قارتايتپايدئ دةگةن ءسوز ةمةس، سولار ارقئلئ ادامنئث ذزاق ءومئر سذرؤئنة قول جةتكئزؤگة بولادئ.
جالپئ، ادامنئث قارتايؤئ - ادامنئث باسقا دا اعزالارئنئث قارتايؤئنا بايلانئستئ، ادام دةنة مذشةلةرئنئث بئرتئندةپ ناشارلاؤئنا اكةلةتئن بيولوگيالئق پروسةسس. قارتايؤ بارلئق ءتئرئ اعزالاردا بولاتئن قذبئلئس. ال ونئث قارقئندئلئعئ ةث الدئمةن ناقتئ ءبئر ادامنئث گةنةتيكاسئمةن انئقتالماق، سونداي-اق سئرتقئ فاكتورلار دا اسةر ةتةدئ. ادامنئث ءومئر ءسذرؤ ساپاسئ دةنساؤلئققا، بةلگئلئ ءبئر قاؤئم اراسئنداعئ قارئم-قاتئناسقا، پسيحولوگيالئق جانة الةؤمةتتئك ستاتؤسقا، ءبئلئم دةثگةيئنة، ةركئندئككة، كذيزةلئسكة تئكةلةي بايلانئستئ بولئپ كةلمةك ةكةن. سوندئقتان جوعارئدا ايتئپ وتئرعان پرةپارات-تار ادام ءومئرئن مذنشا جاسقا دةيئن ذزارتادئ دةپ ايتؤ قيئن. ويتكةنئ ذزاق جاساؤ ةث الدئمةن ادامنئث ءوزئن كذتئنؤئنة، ءومئر ءسذرؤ ساپاسئنئث قانشالئقتئ جاقسئ بولؤئنا بايلانئستئ.
«ءومئر تؤرالئ عئلئم» ورتالئعئ ذزاق ءومئر ءسذرؤ ماسةلةسئن ةندئ-ةندئ عانا قولعا الئپ، زةرتتةؤلةر جذرگئزئپ كةلة جاتئر. ةلئمئزدة بذل سئندئ زةرتتةؤلةرمةن وسئ ؤاقئتقا دةيئن ءالئ ةشكئم اينالئسپادئ، تاجئريبةمئز دة جوق. سوندئقتان قارتايؤ ماسةلةسئ بويئنشا زةرتتةؤلةر جذرگئزئپ كةلة جاتقان، تاجئريبةسئ جيناقتالعان شةتةلدئك وكسفورد، كارديف، برايتون ؤنيأةرسيتةتئ، USL جانة تاعئ باسقا ذيئمدارمةن سةرئكتةستئك ورناتؤدامئز.
نذرسذلؤ مئرزاحمةت
«ايقئن»