ونةر ادامدارئنئث ةلدةن كةتؤئ سانگة اينالئپ بارا ما؟
استانا. 28 - اقپان. قازاقپارات - كذندةلئكتئ كذيبةث تئرلئك ءبارئبئر پةندةنئ ايتقانئمةن جذرگئزئپ، ايداعانئنا كوندئرةدئ-اؤ... ءتئپتئ جةر-جاهاندئ دذر سئلكئنتكةن جاندار، مةيلئ ءانشئ، مةيلئ كينوجذلدئز، مةيلئ تالانتئمةن تاس جارعان تاعئ بئرةؤ، كوزدةن كةتسة بولعانئ، كوثئلدةن دة وشة باستايتئنئ وتئرئك ةمةس.
رةداكسيامئزعا تاياؤدا بئرةؤ حابارلاستئ، سالعاننان-اق «وسئ ايانات قايدا ءجذر ءوزئ؟» دةپ باستادئ اثگئمةسئن. ءاي-شاي جوق ءسوزدئ وسئلاي باستاعان سوث، ءبئز ويلانئپ ذلگةرمةي قالدئق «ايانات... كئمدئ ايتئپ تذر؟» دةپ توسئرقاي قالدئق. سودان سوث بارئپ بئرتئندةپ كوثئل تذكپئرئندة كومةسكئلةنئپ بارا جاتقان «كوشپةندئلةر» جادئمئزدا قايتا جاثعئردئ.
ةسماعانبةت پةن مذحاممةدتئ ةلدة قالدئرئپ، كئسةنباي مةن كةرةي شةتةل اسئپ كةتتئ
سؤ تذبئندة جاتقان تاستئ جةل تولقئتسا شئعاتئنئن كةزئندة اسانداي اتامئز ايتئپ كةتكةندةي، ءبئر عانا جايت، كةيدة باسقا دا كوپتةگةن دذنيةگة قوزعاؤ سالئپ كةتةدئ. اياناتتئ ئزدةگةن كةزدةيسوق ءبئر قوثئراؤدان كةيئن ءبئز جالعئز ول جايلئ ةمةس، جالپئ قازئر كورئنبةي كةتكةن «جذلدئزدار» جايلئ ويلانئپ كةتتئك. قازاق تاؤداي ءذمئت ارتقان تاريحي تؤئندئ «كوشپةندئلةردئث» باستئ رولئن جذزدةگةن، مئثداعان دامةلئ قئزداردئث اراسئنان سؤئرئپ الئپ كةتكةن اياناتتئث باعئ ةمةي نةمةنة؟ «ناعئز قازاق قئزئنا ءتان بوياؤئن جوعالتئپ الماعان كوركئ ءذشئن الدئق» دةپ رةجيسسةرلةر تذسئنئكتةمة بةرگةن ةدئ، «فيلمنئث باستئ كةيئپكةرئ رةتئندة وزئنة ارتئلعان جاؤاپكةرشئلئك جذگئن سةزئنة الماعان، نةگة باسقا بئرةؤدئ تاثدامادئ؟» دةگةن كورةرمةن سئنئنا.
وعان دةيئن ايانات ةسماعامبةتوأا ساتئپالدئ نارئمبةتوأتئث «قئز جئلاعان» اتتئ تراگةديالئق فيلمئندة كورئنگةنئ ةستة بولار. ول كةزدة نةبارئ 14 جاستا بولسا، اراعا ةكئ جئل سالئپ ايانات قئز 16 جاسئندا «كوشپةندئلةرگة»، ال 20 عا تولعاندا «ذلجان» اتتئ تاعئ ءبئر كينوكارتيناعا ءتذسئپ ذلگةرگةن. ونئث رةجيسسةرئ - «وسكار» سئيلئعئنئث يةگةرئ فولكةر شليندورف. قئسقاشا ايتقاندا، اياناتتئث 20 جاسئنا دةيئن تئندئرعان ءئسئ - وسئ، ياعني ايتؤعا تذرارلئقتاي. الايدا قازاق كورةرمةنئن ءدال قازئر «ايانات قايدا؟» دةگةن سذراق مازالاپ جذرسة كةرةك. سونئمةن سذراؤ سالئپ كورسةك، قئزئمئز شةكارا اسئپ كةتكةنئنة كوز جةتكئزدئك. اتاپ ايتقاندا، ا ق ش-تئث بةلدئ ءبئر قالاسئ نيؤ يورك كينومةكتةبئندة وقئپ جذرگةنگة ذقسايدئ. ايتپاقشئ، اياناتتئ قازئر ةسماعامبةتوأا دةگةن تةگئمةن ئزدةسةثئز تاپپايسئز، سةبةبئ ول ءوز تةگئن كئسةنباي دةپ وزگةرتئپ جئبةرگةن.
تةگئ دةگةننةن شئعادئ، وسئ ءبئزدئث قازاق ونةرپازدارئ شةتةل اسسا نةگة اتئ-ءجونئن وزگةرتةدئ ةكةن؟ ةث ءبئرئنشئ وسئ ءذردئستئ جةزتاثداي ءانشئمئز مايرا مذحامةد قئزئ باستاپ ةدئ. ةؤروپانئث شاقئرتؤئمةن ءان سالؤعا كةتكةن، كةتئسئمةن كةرةي بولئپ شئعا كةلدئ. «ونئسئ نةسئ، اكةسئنئث اتئنان رؤئ ارتئق بوپ كةتتئ مة، ءتئپتئ قازاق بولعاننان گورئ كةرةي بولعاندئ ارتئق سانادئ ما؟» دةپ ذدةرة كوتةرئلگةن ةلدئث سذراعئنا ءانشئنئث بةرگةن جاؤابئنان اثعارعانئمئز، ةؤروپالئقتار مايرا مذحاممةد دةپ ايتؤعا قيئنسئنادئ-مئس. بذل - ءبئر، ةكئنشئدةن، مذحاممةد دةگةن تةگئنةن ةل شوشئنادئ-مئس. اسئرةسة، 11 - قئركذيةكتةگئ وقيعادان سوث دةگةنگة سايادئ. بذل، نةگئزئنةن، قيسئنسئزداؤ، سةبةبئ پايعامبارئمئز (س.ع.س) مذحاممةدتئث ةسئمئ ةؤروپالئقتارعا جات ةمةس، ءتئپتئ ءدال سونداي ةسئمدئ قارا ناسئلدئ بوكسشئ كاسيؤس كلةي يسلامدئ قابئلداعاننان كةيئن وزئنة ةسئم ةتئپ الئپ، بذگئندة «مذحاممةد ءالي» اتانعانئنان كذللئ عالام حاباردار.
ءئز-تذزسئز كةتكةن ءبئر ءانشئ، ءبئر ءبيشئ...
قازاقتا ءالئ كليپ ونشا جوق كةزدة «زأةزدنئة نوچي» دةگةن ءانئنئث بةينةكليپئمةن جارق ةتئپ ةكرانعا شئعا كةلگةن راحات تذرلئحانوأتئث جاسئ دا سوندا 15 تة بولاتئن. ارتئنشا-اق بئردةن «اسئل اجةم» دةپ قازاقشاعا كوشكةن راحات «بوتاگوز»، «ساعئندئم، اياؤلئم سةنئ» سةكئلدئ بئرنةشة حيت اندةردئ نوسةرشة توپةلةتتئ دة، كوپ ذزاماي كوكجيةكتةن جوعالدئ. شئنئ كةرةك، كورةرمةن ونئ جاقسئ كورئپ ذلگةرگةن، سوندئقتان ءوث مةن ءتذستئث اراسئندا اث-تاث بولدئ دا قالدئ. ءبئراق راحات جاي جوق بولئپ كةتپةپ ةدئ، ذلئ بريتانيا استاناسئ لوندونعا وقؤعا تذسكةنئن ةستئپ، «ءجون» دةستئك.
وسئلايشا، ورنئن سيپاتئپ كةتكةن ءبئر تذلعا - ءبيشئ شذعئلا. قازاق ساحناسئنا مئث بذرالعان بيئمةن كةلگةندة جارق ةتئپ تاث اتقانداي بولئپ ةدئ. بيلةگةندة تؤرا بؤئن-بؤئنئ بئلقئلدايتئن تؤماتالانتتئ كورشئلةس قئتايدا جذرگةن جةرئنةن ةلئنة ارنايئ الدئرعان ةلباسئمئزدئث ءوزئ بولاتئن. ال بذگئندة سول شذعئلا قايدا؟ بي ونةرئن شئنئمةن تاستاپ كةتكةنئ مة؟ نةگة بذلاي دةيمئز، سةبةبئ ءبئر-ةكئ رةت ءان سالئپ، كليپئمةن شئققانئن كورگةنئمئز بار، ءبئراق تاعئ دا باسقا اتپةن. انئق-قانئعئن وزئنةن سذرايئن دةسةك، ةلدةن سذراپ ازةر قول جةتكئزگةن نومئرگة قوثئراؤ شالساثئز، «بذل نومئر ؤاقئتشا ءسوندئرؤلئ، كةيئنئرةك حابارلاسئثئز» دةگةن وپةراتور داؤسئ ورةكپئگةن كوثئلئثئزدئ سؤ سةپكةندةي باسئپ تاستايدئ. ال ةل شذعئلاسئن ساعئنئپ ءجذر...
ايتپاقشئ، وسئدان ءبئرشاما جئل بذرئن قازاقتئث جاپ-جاس بالةرينئ داستان شئنئبايةأتئث شةتةلگة ساپ-ساؤ كةتئپ، سذيةگئ ورالعانئ ةسئثئزدة بولار. قئرشئن كةتكةن قايران جاستئ سوندا ءبئرئمئز ئزدةدئك پة؟ «قايدا، قانداي حالدة ءجذر، اش پا، توق پا؟» دةپ ءبئرئمئز ويلادئق پا؟ كةزئندة ئزدةمةگةن سوث، ارتئنان وكئنگةنمةن نة پايدا؟ قئسقاسئ، ءبئر اياناتتان باستالعان اثگئمة، تالاي شةردئ تولقئتئپ، ءبئراز جايتتئ قوزعاپ كةتتئ. ارينة، ئزدةر بولسا، ونةردة دة اتتارئ مذندا اتالماعان تالاي تذلعالارئمئز بار، باسقا سالانئ ايتپاعاننئث وزئندة. ءبئر اؤئز سوزبةن تذيئندةگةندة، ايتارئمئز - كوزدةن كةتسة، كوثئلدةن دة كةتئرة سالماي، ءوز پةرزةنتتةرئمئزدئ ئزدةي جذرةيئك تة. «بالام دةيتئن جذرت بولماسا، جذرتئم دةيتئن بالا قايدان بولسئن» دةپ احاث، احمةت بايتذرسئنوأ تةككة ةسكةرتئپ كةتكةن جوق قوي؟!.
تذرسئنوأتئ نة تذلةن تذرتتئ؟
بيئلعئ جئل «شال» سةكئلدئ كةسةك تؤئندئ ءتذسئرئپ، قازاقتئث قارا شالئن قايتا تئرئلتكةن، كورةرمةننئث كوزئنة جاس الدئرعان كينورةجيسسةر ةرمةك تذرسئنوأ كةنةت ةلدئ سةلت ةتكئزةر مالئمدةمة جاساماسئ بار ما؟ ول نة مالئمدةمة دةرسئز؟ «ةلدةن كةتةم!» دةگةن. ارينة، ءدال قازئر ةمةس، زةينةت جاسئنا جةتكةندة. نةگة؟ سةبةپ، «ءوزئنئث قارتتارئنا قذرمةت كورسةتة المايتئن مذنداي ةلدئ مةن دة قذرمةتتةي المايمئن. سوندئقتان زةينةت جاسئنا جةتئسئمةن بذل ةلدةن كةتةم» دةدئ ول «مةگاپوليستئث» قويعان سذراعئنا بةرگةن جاؤابئندا. بذگئندة 51 گة كةلگةن تذرسئنوأ، شئنئندا «كةتةم» دةپ شةشسة، وندا ونئث بذل ةلدئ تاستاپ كةتؤئنة كوپ قالعان جوق. ءبئراق شئنئندا كةتة مة؟ كذماندانؤئمئزعا سةبةپ ةرمةك تذرسئنوأتئث ءوز ءسوزئ. گازةتئمئزگة بةرگةن سذحباتئنان ءذزئندئ كةلتئرسةك: « - ءسئز قانشاما جئل شةتةلدة، اتاپ ايتقاندا سيريا، يوردانيا سةكئلدئ يسلام ةلدةرئندة ءومئر ءسذردئثئز. شةتتة ءومئر سذرگةن ادام ةلدةگئ ادامنان گورئ ةلئن، وتانئن الدةقايدا كةثئرةك تانيتئنئ ءسوزسئز. سول جات ةلدة ءومئر سذرگةن كةزدةرئثئزدة، قازاق ةلئ، قازاقستان جايلئ نة وي ءتذيدئثئز؟ ءبئزدئث وزگة ةلدةردةن قاي قئرئمئز ارتئق، قاي جاعئنان بئزگة قارنئثئز اشتئ؟ ةلگة قايتا كةلگةن سوث قانداي سةزئمدة بولدئثئز؟ قايتادان شةكارا اسئپ كةتكئثئز كةلة مة، الدة قانداي دا بولسا وسئ ةلدة سذيةگئثئزدئث قالعانئن قالايسئز با؟
- ةشقايدا كةتپةيمئن، كةتپةك تة ةمةسپئن. بذل - مةنئث جةرئم، مةن ءوز ذيئمدة ءجذرمئن. ةسئمدة، ا ق ش-تا ءومئر سذرگةن ءبئر جئلئمدا ءوث مةن ءتذس اراسئنداعئداي كذي كةشتئم. ارالادئم، تانئستئم، وقؤ-شوقؤمةن اينالئستئم، ال ودان سوث... ودان سوث تؤعان توپئراقتئ اثساي باستادئم... ءوزئمة جايلئ جذمئس، جاقسئ ءومئر ذسئنعان جات مةملةكةتتة تئپ-تئنئش جاتا بةرؤئمة بولار ةدئ. كينونئ ول جاقتا دا تذسئرؤگة بولادئ. توثكةرئس جاسايمئن دةگةن دة ويئم جوق. بئرةؤگة ءوز دذنيةتانئمئمدئ تاثئپ، ذيرةتكئم كةلمةيدئ. تةك ءوز كذمانئمدئ ورتاعا سالامئن. تةك... كينومئزدئ قازئر ءبارئ ةزئپ جاتئر... شيةلةنئسكةن شارؤا جةتةرلئك. الايدا ءبئر نارسةنئ اشئپ ايتا الامئن. ةلدئث ءبارئ شةتةلگة قاشئپ جاتقاندا مةنئث شةتةلدةن ورالؤئمنئث دا سةبةبئ سوندا...»
ءبئز تذرسئنوأتئث وسئ سوزئنة سةنةمئز، سوندئقتان ونئث «كةتةم» دةگةنئن ءوزئ ءذشئن ةمةس، قارتتاردئث قامئ ءذشئن ايتقانئن سةزئپ تذرمئز، ياعني وسئ ءسوزئ ارقئلئ ول ةل تئزگئنئن ذستاعانداردان باستاپ، قاراپايئم تذرعئندارئنا دةيئن قارتتارعا دةگةن قذرمةتئن وياتؤدئ كوزدةپ وتئر. بذل - ءبئر، ةكئنشئدةن، ءوز قارتتئعئن دا ويلاپ وتئرعانئ بولار: «تذلا بويدا كذشئم باردا كةرةكپئن، ال ةرتةث سول كذشئمدئ سارقئپ بةرگةن سوث، كةرةك بولماي قالسام، مذنداي ةلدةن نة قايران دةپ؟» ال بذل جالعئز ةرمةكتئث ةمةس، ءبارئمئزدئث جانئمئزدئ اؤئرتئپ، ءتذن ذيقئمئزدئ بولةتئن وي بولؤعا ءتيئس.
جالپئ، ءبئر ةمةس، بئرنةشة جئلدان بةرئ ذزدئكسئز جذزةگة اسئپ جاتقان قازاق ونةرپازدارئنئث شةتةلگة كةتئپ قالؤئنئث سئرئن تذسئنة قويؤ قيئن. استارئنا ذثئلگئمئز كةلدئ. قازاقتا «ارقادا قئس جايلئ بولسا، ارقار اؤئپ نةسئ بار؟» دةگةن ءسوز بارئن بئلةمئز. ةندةشة ةلدة ءبارئ جاقسئ بولسا، ونةرلئلةرئمئز نةگة ةلدةن كةتةدئ؟ كئمگة، نةگة وكپةلةيدئ؟ وسئ سذراقتئ بئرنةشة جئلدان بةرئ ةلئمئزدة توبة كورسةتپةي كةتكةن كينورةجيسسةر ارداق ءامئرقذلوأقا قويئپ تا كورئپ ةدئك، ءبئر كةزدةسكةندة. («الاش ايناسئ، 24 - قاراشا، 2012 - جئل»)
ارداق ءامئرقذلوأ، كينورةجيسسةر:
- حالقئمئز از، «كئشكةنتاي» عانا ةلمئز» دةيسئز. وندا، ءسئز، ذلكةن تذلعا بولساثئز، نةگة ةلئثئزدة تذرمايسئز؟ نةگة ءبئزدئث كوپتةگةن ونةر ادامدارئمئز، تذلعالارئمئز مذندا ةل-جذرتئ رؤحاني، مادةني جاعئنان قيئن جاعدايدا تذرعاندا، شةتةلگة كةتئپ، سوندا شالقئپ ءومئر سذرةدئ؟ كةتپةس بذرئن نةگة ةث بولماعاندا جوعارئ جاققا ةلئمئزدئث ونةر جاعدايئن ايتئپ، اشئق حات جازبايدئ؟ الدة ةلگة دةگةن وكپةسئن سولاي ذندةمةي كةتؤ ارقئلئ بئلدئرگئلةرئ كةلة مة؟
- وزگةلةردئث نةگة كةتئپ جاتقانئن تذبةگةيلئ ءتذسئندئرؤ مذمكئن ةمةس، سةبةبئ اركئمنئث ءوز سةبةبئ بار. قازئر مةن ولار جايلئ بئردةثة دةر بولسام، سئرتئنان سئباعاندئق بولادئ. ءبئراق بئلةتئنئم، جالپئعا ورتاق پروبلةما - اقشا. ءبئر جامانئ، بئزدة ةلدة جذرسةث سئيئث بولمايدئ دا، ةلدةن كةتئپ، سودان سوث سئرتتا ءجذرئپ جاقسئ تؤئندئ جاساساث، سوسئن بارئپ وزئمئزدئكئلةر ساعان جاقسئ اقشا ذسئنئپ، شاقئرادئ. سوندئقتان، مةنئثشة، كةتئپ جاتقان ادامدار تةك اقشا ءذشئن عانا ةمةس، ءوز بويئنداعئ دارئنئن، ءوز مذمكئندئگئن كورسةتؤ ءذشئن كةتؤگة ءماجبذر بولاتئن سياقتئ. ال ءوز باسئما كةلسةك، مةن ةشقايدا كةتكةنئم جوق، وسئ الماتئدا ءومئر سذرةمئن. تةك، جةكة بيزنةسئمة بايلانئستئ شةتةلگة ءجيئ شئعاتئنئم بولماسا. ءذنسئز جاتقانئم، كةتئپ قالعانئم بولماسا كةرةك. سئزدةر ويلاعانداي، مةنئث استامسئپ كةتكةنئم جوق. ءومئردئ سئزدةر قالاي سذرسةثئزدةر، مةن دة سولاي سذرةمئن. بالكئم، ءوز الدئما جةكة ءئس، جةكة كاسئبئم بولعانعا «اسئپ-تاسئپ كةتتئ» دةپ ويلايتئن شئعارسئزدار؟ بئلگئلةرئثئز كةلسة ايتايئن، مةن نةگئزئ شئعارماشئلئقپةن اينالئسؤدئ ارمانداعان اداممئن. ال ةندئ جاقسئ تذرمئستئ، جايلئ ءومئر كةشؤدئ اثسامايتئن ادام جوق شئعار. ءبئراق مةنئث قالاؤئم تةك ول عانا بولعان ةمةس، قازئر دة وزگةرگةن جوق. تةك، بئزدة شئعارماشئلئقپةن اينالئسؤ وتة قيئن. بئرئنشئدةن، بئزدة باسةكة جوق. سوندئقتان قارقئن دا جوق.
اأتور: ماريام ءابساتتار
دەرەككوز: «الاش ايناسئ» گازەتئ