ءار سالادا قازاق مةنتاليتةتئ ةسكةرئلسة
استانا. 21 - اقپان. قازاقپارات - ةلئمئزدئث ةكونوميكالئق دامؤ قارقئنئ ءورئسئمئزدئ كةثةيتتئ. انئعئن ايتساق، الئس-بةرئس، بارئس-كةلئس كوبةيدئ. بذدان 20 جئلداي بذرئن دوستئق بةكةتئنئث اشئلئپ، قئتايمةن ساؤدا باستالعانئنا شةكسئز قؤانساق، ةندئ الةمنئث تذكپئر-تذكپئرئنةن قازاقستانعا جانة قازاقستاننان الةمنئث تذكپئر-تذكپئرئنة قازاقستاننئث تاؤارلارئ اعئل-تةگئل ءوتئپ جاتئر.
وسئنئث ءبارئ جولدارعا «تذسةتئن كذش» ةكةنئ بارشاعا بةلگئلئ. سوندئقتان دا ةلباسئمئزدئث ةرةكشة تاپسئرماسئمةن حالئقارالئق ماثئزداعئ جولدار تورابئ كةثةيتئلدئ. «ذلئ جئبةك جولئ» بذل كةثةيتؤ اؤقئمئن ءتئپتئ ءوسئرئپ جئبةرگةندةي. ويتكةنئ قازاقستان ماقساتئ قئتاي جاقتان باتئسقا، باتئستان قئتاي جاققا وتةتئن ترانزيتتئك جذك تاسئمالئ ءدالئزئ بولؤ ارقئلئ دا قوسئمشا جانة قئرؤار پايدا تاؤئپ، ةلدئث جاعدايئن ودان ءارئ جاقسارتؤ. قئسقاسئ، ماقسات - ايقئن، اتقارئلاتئن ئستةر اؤقئمئ بةلگئلئ.
حالئقارالئق ماثئزعا ية جولدار قذرئلئسئنا حالئقارالئق ماماندار قاتئستئرئلئپ جاتقانئ بةلگئلئ. بذل دذرئس تا. جالپئ، ءبئز حالئقارالئق ماثئزدئ نئسانداردئ الةمدئك اتاعئ بار ماماندار كذشئمةن جوبالاپ جذزةگة اسئرؤدئ ةرتة باستادئق. استانامئزدئث باس جوسپارئن الةمگة تانئمال جاپوندئق جاساپ بةردئ دةپ ماقتانامئز. سونداي-اق الماتئ - بئشكةك اأتوكولئك جولئن دا تذركيالئق مامانداندئرئلعان فيرما جذزةگة اسئرعانئن بئلةمئز. قئسقاسئ، ناعئز ءوز ءئشئنئث ماماندارئن ذلكةن ءئستئ اتقارؤعا قاتئستئرؤعا كةلگةندة ءبئز دذرئس باعئتتا العا جئلجئپ بارا جاتقان مةملةكةت بولدئق. دةگةنمةن وسئ «الةمدئك بةدةلگة ية» دةگةن تةثةؤدةن ءوز باسئم «سةكةمدةنة بةرةمئن». سةبةبئ بار. الدئن الا ايتا كةتةيئن، «الةمدئك بةدةلگة ية» مامانداردئث كاسئبي بئلئكتئلئگئنة داؤ جوق. ءبئراق ولاردئث «قازاقتئث جانئن تذسئنبةيتئندئگئ» كةيئنگئ ومئرئمئزدةن كورئنئس تاؤئپ، وكئندئرئپ جاتادئ. ءسوزئمئزدئ دالةلدةيئك.
استانا مئسالئ
استانامئزدئث قازاقستان رةسپؤبليكاسئن قذرؤشئ ذلت كوشباسشئسئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأتئث تاماشا تؤئندئسئ ةكةنئ الةم مويئنداعان اقيقات. ةلباسئمئز باس قالامئزعا ةرةكشة ماثئز بةرگةنئ سونشالئق، ونئث باس جوسپارئن جاساؤعا حالئقارالئق بايگة جاريالاپ، سول بايگةدة جاپوندئق مامان جةثئپ شئقتئ. مامان ءوزئنئث تالانتتئ تذلعا ةكةنئن ءئس جذزئندة ءتانئتتئ. بذگئنگئ استانامئزداعئ عيماراتتار ارحيتةكتؤرالئق جاعئنان ءوزئمئز تذگئل ةث سارابدال شةتةلدئك سئنشئلاردئ دا ريزا ةتكةندةي. قئسقاسئ، سارئارقا توسئندة مةيلئنشة قئسقا مةرزئم ئشئندة الةمدئ تاثعالدئراتئن تاماشا قالا ومئرگة كةلگةنئ داؤسئز اقيقات.
بذل - ذلكةن جةتئستئگئمئز. وسئنداي «ذلكةن جةتئستئكپةن» بئرگة ءبئر «ذلكةن ءوكئنئش» ةرة كةلگةن سئثايلئ. مذنئ كةيئنئرةكتة رةسمي تذلعالاردئث وزدةرئ دة اشئقتان-اشئق مويئندادئ. ول باس جوسپار جاساؤشئنئث «قازاق جانئن» تذسئنبةگةندئگئ ةدئ. انئعئن ايتساق، باس جوسپار 500 مئث تذرعئنعا لايئقتالعان ةكةن. استانانئ مةكةندةيتئندةر 10 جئلدئث ئشئندة بذل كورسةتكئشتةن اسئپ كةتئپتئ. قازئر ول ميلليوندئ القئمداپ قالعانداي. بذدان شئعاتئن قورئتئندئ، استانانئث باس جوسپارئ قازاققا «تارلئق ةتةدئ» دةگةن ءسوز. مذنئ باسقالار تذگئل استانا قالاسئنئث اكئمقارالارئ دا تولئق تذسئنگةندةي. قازئر كةثةيتؤ شارالارئ قولعا الئنئپ جاتئر. سةبةبئ كولئك كةپتةلئستةرئ، سونئث سالدارئنان بولاتئن جول وقيعالارئ، كةي كةزدةرئ ءتئپتئ كئسئ ولئمدةرئ كوبةيئپ كةتكةن. مئنة، «قازاق جانئن تذسئنبةگةندئكتئث» سالدارئ وسئ.
حالئقارالئق جولدار اقيقاتئ
ةگةمةندئك العان سوث-اق ةلباسئمئز «ءورئستئ كةثةيتؤمةن» اينالئستئ دةپ ايتئپ كةتتئك قوي. سوعان سايكةس قئتايمةن اراداعئ «دوستئق» بةكةتئ جذمئس ئستةي باستادئ. بذل ءوزئ كةلمةسكة كةتكةن كةثةس وداعئ تذسئندا جوبالانئپ، ةكئ ةلدئث باسشئلارئ اراسئنداعئ تذسئنئسپةؤشئلئكتئث سالدارئنان اياقتالماعان، سوندئقتان مذلدة جذمئس ئستةمةگةن ءبئر يگئلئكتئث باستاؤئ بولاتئن. سول يگئلئكتئ ذلت كوشباسشئسئ مةملةكةت بيؤدجةتئندةگئ قاراجات تاپشئلئعئنا قاراماستان قئسقا مةرزئمدة قذرئلئسئن اياقتاپ، جذمئس ئرعاعئنا كوشئردئ. قئتايمةن اراداعئ ئنتئماقتاستئق، تولئق تذسئنئستئك، سوعان سايكةستئ الئس-بةرئس، بارئس-كةلئس ؤاقئت وزعان سايئن ذلعايا ءتذستئ. دةمةك، بةكةتتةگئ ةكئ مةملةكةت شةكاراسئنان وتةتئن جول ارناسئ ذلعايتؤعا مذقتاج بولدئ. سولاي جاسالئندئ دا. دةسةك تة، جئلئنا 15-20 ميلليون توننا جذك وتكئزة الاتئن وسئ بةكةتتئث مذمكئندئگئ قازاقستان مةن قئتاي اراسئنداعئ ةكونوميكالئق بايلانئس سذرانئستارئن تولئق قاناعاتتاندئرا المادئ. بةكةتتة كةپتةلئستةر پايدا بولدئ. اقئر اياعئندا ذلت كوشباسشئسئ قورعاستان جاثا تةمئر جول بةكةتئن اشؤعا ار جاقتاعئلارمةن كةلئستئ. ءسويتئپ، جةتئگةن - قورعاس تةمئر جول تورابئ سالئندئ. قئتاي - قازاقستان تاياؤداعئ ون جئل ئشئندة عانا ةكونوميكالئق جاعئنان ةث كةمئ ةكئ ةسة ءوسؤدئ جوسپارعا ةنگئزگةن ةلدةر. دةمةك، قازئر قاجةتئمئزدئ تولئق وتةپ تذرعان بذل بةكةتتئث وتكئزگئشتئگئ دة ةرتةثگئ كذننئث سذرانئسئنا جاؤاپ بةرة الماي قالؤئ ابدةن مذمكئن. بذل جاعئن ءتيئستئ قئزمةتتةگئ مئرزالار شةشة جاتار. ةندئ ةكئنشئ مئسالعا تؤرا تارتايئق.
ةكئنشئ مئسالئمئزدئث باستئ نئسانئ - الماتئ - بئشكةك اأتوكولئك جولئ. بذل حالئقارالئق ماثئزعا ية كذرةتامئر بولعاندئقتان، ونئ تذركيالئقتار جوبالاپ سالعان بولاتئن. جول قاجةتئمئزدئ العاشقئدا تولئق وتةدئ. دةسةك تة، زئمئران ؤاقئت قاناتئندا العا جئلجئپ وسئمگة ذمتئلعان ةكونوميكالئق الةؤةت بذل جولدئث دا سذرانئستئ تولئق قامتاماسئز ةتة المايتئنئن كورسةتتئ. بئرئنشئدةن، قوردايداعئ كةدةن بةكةتئندة ءارئ-بةرئ وتؤشئلةر بئرنةشة ساعاتتاپ كةزةكتئ سارئلا كذتةتئن بولدئ. كةپتةلئس دةگةن سول. مذندا دا «قازاق مةنتاليتةتئ» ةسكةرئلمةگةنئ كورئنئپ تذر. ايتقانداي، وسئ جولدئث الماتئدان شئعاتئن ساعاسئ قالامئزداعئ كةپتةلئستئث قوزدئرؤشئ أيرؤسئنداي كذشكة ية دةسةم، ارتئق ايتقاندئق ةمةس. كةپتةلئس وسئ ساعادا باستالئپ، اقئر اياعئ بذكئل قالانئ «جايلاپ العان» دةؤگة بولادئ. مذنداعئ كةپتةلئسكة قالا باسشئلارئ دا كئنالئ دةؤگة بولادئ. ويتكةنئ الماتئ اينالاسئنان بازار اشاتئن جةر تاپپاعانداي تولئپ جاتقان بازاردئ، ونئث ئشئندة كولئك بازارئن ءدال وسئ جول بويئندا اشؤدئ زاثداستئر-عان قالا باسشئلئعئ عوي. وعان باراتئندار ساعاداعئ جاعدايدئ شيةلةنئستئرة تذسةدئ. ءارلئ-بةرلئ جذرگئنشئلةر ءوتؤئ دة كةپتةلئستئث تؤعئزؤشئسئ. قئسقاسئ، «قازاق مةنتاليتةتئ» بذل جةردة دة ةسكةرئلمةگةن. ؤاقئت - ءومئردئث ةث باعا جةتپةس قذندئلئعئ. سول باعا جةتپةس قذندئلئقتئ كةپتةلئستةردة جوعالتئپ جاتساق، راحات ومئرگة قالاي قول جةتكئزةمئز؟
«قازاق مةنتاليتةتئ»
شةتةلدئكتةردةن قانشا كئتاپ وقئساق تا «جارلئ باي بولسام دةيدئ، باي قذداي بولسام دةيدئ» دةگةن ماقالدئ كةزدةستئرة العان جوقپئز. بذل ءبئزدئث قازاقتا عانا بار، قازاقتئث شئن بةت-بةينةسئن، مةنتاليتةتئن كورسةتةتئن ماقال ما دةپ ويلايمئن. شئن مانئندة دذنيةاؤي باسةكةلةستئك دةگةندة الدئمئزعا جان سالمايتئن ذلت بولدئق. ابايدئث جيدةبايدا سامان ذيدة تذرعانئن ذمئتقان بذگئنگئنئث «ذلئ اقئن-جازؤشئ» مةن «جاثا قازاقتارئ» سارايلار سوقتئرئپ، ءبئر-بئرئمةن باسةكةگة تذسكةن. سولاردئث باسةكةسئنةن قالسئن با، قالئث بذقارا جانة قوسئلدئ. اقئر اياعئندا «قازاق مةنتاليتةتئ» «ءار شاثئراققا ءبئر ماشينا» دةگةن ذرانمةن جذمئس ئستةؤگة كوشكةندةي. ويلاپ قاراثئزشئ، الماتئ تذرعئندارئنئث سانئ 2 ميلليونعا ءالئ جةتة قويعان جوق. دةسةك تة، رةسمي دةرةك بويئنشا وسئ قالامئزدا كذن سايئن «جولعا شئعاتئن» اأتوكولئك سانئ 500 مئثنان اسقان ةكةن. «ءار شاثئراققا ءبئر ماشينا» باسةكةسئنئث بئزگة بةرگةنئ وسئ - قالا كوشةلةرئندةگئ ذشئ قيئرسئز كةپتةلئس. قالا اكئمشئلئگئ كةپتةلئستئ ازايتامئز دةپ جولايرئقتار سالا باستادئ. كةلة-كةلة ولار كوبةيدئ. قازئر قالادا ءبئر جولايرئعئ جوق كوشة كةمدة-كةم شئعار. ءبئزدئث پايئمداؤئمئزشا، بذكئل قيئلئستاردا جولايرئق سالئپ شئقساق تا، الماتئداعئ كولئك كةپتةلئسئن ازايتا الماسپئز. ويتكةنئ «قازاق مةنتاليتةتئ» كذنئ ةرتةث «ءار تذرعئنعا ءبئر ماشينا» دةپ شئعا كةلمةسئنة كئم كةپئل. ءيا، قازاق مةنتاليتةتئ، قازاق جانئ سونداي باسةكةشئل. ءبئر-بئرئنةن وزؤعا ذمتئلادئ. مئنة، وسئ جاعئ ءبئزدئث حالئقارالئق ماماندارئمئزدئث جوبالارئندا ةسكةرئلؤئ كةرةك.
حالئقارالئق «باتئس قئتاي - باتئس ةؤروپا» ترانزيتتئك تاسئمال ءدالئزئن قذداي قالاسا تاياؤ بولاشاقتا اياقتايمئز. بذل جونئندة جول قذرئلئسئ قارقئنئنئث ايتارلئقتاي ةكةندئگئ جايلئ، ساپاسئنا دا كوثئل تولعان حابارلار بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا ءجيئ جاريالاناتئن بولدئ. مذنئث سئرتئندا «نذر وتان» ح د پ بةلسةندئلةرئ جول قذرئلئسئنئث ذزئنا بويئنا ءوز تةكسةرؤشئلةرئن قويعانداي. قذپتارلئق ءئس. ويتكةنئ بذل «كوز الداؤعا جول بةرمةيتئن» حالئقارالئق ماثئزئ بار ةرةكشة نئسان. ءبئز ارينة، جول قذرئلئسئنئث قارقئنئ مةن ساپاسئنا سوندئقتان دا سئن ايتؤدان اؤلاقپئز. سةنةمئز. دةسةك تة، وسئ جانة باسقا دا حالئقارالئق ماثئزداعئ جول قذرئلئسئ نئساندارئندا «قازاق مةنتاليتةتئ» ةسكةرئلسة ةكةن دةگةن ذسئنئس جاساماقپئز. ويتكةنئ قازئر قازاقستاندا 3 ميلليوننئث سئرتئندا جةكةمةنشئك اأتوكولئك بار دةگةن اقپاراتقا سةنسةك، ةندئ ون جئل ئشئندة كورسةتكئشتئث ةث كةمئ ةكئ ةسة وسةتئنئنة دة سةنئمئمئز مول. ال ؤاقئت وتة كةلة بذل كورسةتكئش 10 ميلليونعا جةتؤئ دة عاجاپ ةمةس. ويتكةنئ ةكئ قازاقستاندئقتئث ءبئرئ اأتوكولئك مئنةتئن كذن تؤارئ انئق. قازئر اقشانئث ءماز بولماي تذرعان كةزئنئث وزئندة «ماشينانئ نةسيةگة الئپ»، سول نةسيةسئن تولةؤگة كةلگةندة قينالاتئنئنا قاراپ جاتپاعان ءبئزدئث قازاق ةرتةث جالاقئسئ «كوتةرةتئن» جذمئستار كوبةيگةندة جةكةمةنشئك ماشينا يةلةنؤ باسةكةسئن سوندا كورةمئز. دةمةك، ةرتةثگئنئ بذگئن ويلاساق، الگئ سالئنئپ جاتقان حالئقارالئق جولدارئمئزدا ترانزيتتئك تاسئمالعا كةپتةلئس بولماؤئ ءذشئن دة جولداردئث وتكئزگئشتئك قابئلةتئن مةيلئنشة ذلكةن ساراپتان ةكشةؤگة ءتيئسپئز. ول ءذشئن بئلاي ئستةگةن ءجون شئعار:
1. ءاربئر ةلدئ مةكةن تذسئنان وتةتئن حالئقارالئق ترانزيتتئك تاسئمال ءدالئزئ بويئندا ةلدئ مةكةندةردةن كذرة جولعا تذسةتئن اأتوكولئكتةردئث تراسساداعئ قوزعالئس ذستئندةگئ كولئكتةرگة كةدةرگئ كةلتئرمةؤئن قاراستئرؤ كةرةك. ويتكةنئ الگئ ةلدئ مةكةندةردةن نةگئزگئ كذرة جولعا «تذسؤشئلةر» سانئ جئل وزعان سايئن وسة بةرةدئ. اؤئلداردئث وزئندة اأتوكولئك كوبةيةرئ ءسوزسئز.
2. ةكئنشئدةن، ترانزيتتئك كذرةتامئرداعئ نةگئزگئ ايالدامالاردان اس ءئشئپ، دةمالئپ، تةحنيكاسئن تةكسةرؤدةن وتكئزئپ، ماي، سؤ قذيئپ شئعاتئن حالئقارالئق تاسئمال كولئكتةرئنة قئزمةت كورسةتةتئن «الاثدار» كةث بولؤئ ءتيئس. ولاردئث قايتادان نةگئزگئ
كذرةتامئرعا تذسؤئنة كوپ ؤاقئت كةتپةيتئندةي جاعداي جاسالؤئ كةرةك.
ءبئز ةكئ-اق ذسئنئس جاسادئق. وسئلاردئث ءوزئ كوپ قاراجات شئعئنداؤدئ، كوپ قوسئمشا جذمئس اتقارؤدئ قاجةت ةتةدئ. ويتكةنئ كذرة جولدئث بويئندا نةگئزگئ ايالدامالار بولئپ سانالمايتئن ةلدئ مةكةندةر جةتكئلئكتئ. سولاردئث بارئنةن دة ترانزيتتئك تاسئمال جولئنا «تذسةتئن» وتانداستار كولئگئن ءدال قازئر ةسةپتةمةك تذگئل بولجاپ ايتؤ قيئن. ويتكةنئ «قازاق مةنتاليتةتئ» ذدايئ باسةكةدة بولاتئن ءبئر ذشقئر قذس. سوندئقتان بذگئن حالئقارالئق تاسئمال جولدارئندا «قازاق مةنتاليتةتئ» ةسكةرئلسة ةكةن دةگةن ذسئنئسپةن بذل ماقالانئ دا اياقتايئق.
تاثشولپان بةكبولات
دەرەككوز:«ايقئن» گازەتئ