پرةزيدةنتتةردئث سذيئكتئ سوزدةرئ

 استانا. 21 - اقپان. قازاقپارات - «ماقال - ءسوزدئث مايةگئ» دةپ تةكتةن-تةككة ايتئلماسا كةرةك. الةم ساياساتكةرلةرئ، ونئث ئشئندة، اسئرةسة، ةل باسقارئپ وتئرعان پرةزيدةنتتةر مةن پرةمةر-مينيسترلةردئث ءوز سوزدةرئندة حالئق دانالئعئنا ءجيئ ارقا سذيةؤئ دة سودان بولار.

پرةزيدةنتتةردئث سذيئكتئ سوزدةرئ

شةشةن سويلةپ، سالماقتئ وي ايتقان ذلئ بريتانيانئث بذرئنعئ پرةمةر-ءمينيسترئ ؤينستون چةرچيللدئث سوزگة شةبةر بولعانئن بارشا جذرت بئلسة دة، ونئث ءسوز ساپتاؤ مانةرئ ءذشئن كةزئندة نوبةل سئيلئعئن العانئن ةكئنئث ءبئرئ بئلة بةرمةيدئ. باسئندا حالئق دانالئعئنا سذيةنگةن ول، كةيئن كةلة، ءوزئ ءبئراز افوريزمدةردئث اأتورئ اتاندئ. ؤينستون چةرچيللدئث «پةسسيميست ءاربئر مذمكئندئكتةن قيئندئق كورسة، وپتيميست ءاربئر قيئندئقتان مذمكئندئك كورةدئ» دةگةن ءسوزئ كذللئ الةمگة اعئلشئن ماقالئنداي جايئلعان. ءبئزدئث ةلگة كةلسةك، پرةزيدةنت نذرسذلتان نازاربايةأ تا ءوز جولداؤلارئندا، حالئقپةن كةزدةسؤلةرئ مةن سذحباتتارئندا قازاق ماقال-ماتةلدةرئمةن قاتار، شئعئس پةن باتئس ناقئلدارئن ءجيئ قولدانادئ. سونئمةن، قازاق پرةزيدةنتئ مةن وزگة دة الةم ةلدةرئ باسشئلارئنئث سذيئكتئ ماقال-ماتةلدةرئ مةن افوريزمدةرئ قانداي؟

ماقالداپ سويلةپ، حالئققا وي تاستايدئ...

جالپئ، قازاق  پرةزيدةنتئنئث سذيئكتئ ماقالدارئنئث ساناتئنا اؤئزبئرشئلئك، ئنتئماق، ةلدئك پةن تاربية، وتانسذيگئشتئك تاقئرئبئنداعئ سوزدةر كوبئرةك كئرةتئن سياقتئ. ولاي دةيتئنئمئز، ةلباسئنئث حالئققا ارنالعان جئل سايئنعئ جولداؤلارئندا وسئ تاقئرئپتاردئ قامتيتئن حالئق دانالئعئنان ذزئندئلةر بةرئلئپ وتئرادئ. ماسةلةن، تاياؤدا جاريا ةتئلگةن «قازاقستان-2050» ستراتةگياسئندا پرةزيدةنت قازاقتئث بئرنةشة ماقالئن قولداندئ: ءبئرئنشئسئ - «قئزدئث جولئ جئثئشكة». وسئ ءسوزدئ ايتا كةلة، پرةزيدةنت: «ءبئز ايةل زاتئنا - اناعا، جارعا، قئزعا دةگةن قاپئسئز قذرمةتتئ قايتا ورالتؤعا ءتيئسپئز» دةگةن ةدئ. ةكئنشئسئ - «اكةسئ قوي باعا بئلمةگةننئث بالاسئ قوزئ باعا بئلمةيدئ». بذل بالا تاربيةسئنئث اتا-انا ءذشئن ورتاق مئندةت ةكةنئن ايعاقتاؤ ءذشئن ايتئلعان ءسوز. ءذشئنشئسئ - «بئرلئگئ بار ةل وزادئ، بئرلئگئ جوق ةل توزادئ». تاعئ ءبئرئ - «وتان وتتان دا ئستئق» ماقالئ. بئرلئك-ئنتئماق دةمةكشئ، بايقاؤئمئزشا، پرةزيدةنتتئث جئل سايئنعئ ءاربئر جولداؤئ اؤئزبئرشئلئككة ذندةيتئن ماقال-ماتةلمةن اياقتالادئ. ماسةلةن، سوثعئ 4-5 جولداؤعا توقتالساق، پرةزيدةنتتئث «يگئلئك باسئ - ئنتئماق» (2012 - جئلعئ، 27 - قاثتارداعئ جولداؤ)، «ئرئس - ئنتئماققا جولئعادئ، داؤلةت بئرلئكپةن تولئعادئ»، «باق بةرةردة ةلگة ئرئس قونادئ، ذستانعان جولئ دذرئس بولادئ»، (28 - قاثتار، 2011 - ج.)، «ئنتئماقتئ ةلدة باق تذرار» (29 - قاثتار، 2010 ج.)، «ساؤساق بئرئكپةي، ينة ئلئكپةيدئ» (6 - ناؤرئز، 2009 ج.) دةگةندةي ماقال-ماتةلدةردئث ءسوز سوثئندا قولدانئلعانئن بايقايسئز.

ءبئراق پرةزيدةنتتئث ةث كوپ ماقال-ماتةلدةر مةن افوريزمدةر قولدانعان جولداؤئ - «قازاقستان-2030 - ستراتةگياسئ» دةؤگة نةگئز بار. 7 مةرزئمدئ باسئمدئقتئ ايقئنداعان جولداؤدا باس-اياعئ 20 ماقال-ماتةل، افوريزم مةن ذلاعاتتئ سوزدةر قولدانئلعان. ونئث التاؤئ - قازاق ماقال-ماتةلدةرئ، اتاپ ايتساق، «وتكةن كذننةن الئس جوق، كةلةر كذننةن جاقئن جوق»، «ساقتئقتا قورلئق جوق»، «تارشئلئقتئ كورمةگةن كةثشئلئكتئث پارقئن بئلمةيدئ»، «تازالئق - ساؤلئق نةگئزئ، ساؤلئق - بايلئق نةگئزئ»، «شاپشاث جذرگةنگة شاث جذقپاس» جانة تولة ءبيدئث «بئرلئك جوق جةردة تئرلئك جوق» دةگةن ءسوزئ. سونداي-اق ايتؤلئ جولداؤدا أةرگيلي، گةينة، سولومون، شةكسپير، فرانكلين، فيردوؤسي، سةرأانتةس، ت.ب. باتئس پةن شئعئس عذلامالارئنئث سوزدةرئ كةلتئرئلةدئ. ونئث ئشئندة گةينةنئث «ءار ءداؤئردئث ءوز مئندةتتةرئ بار»، سولوموننئث «باستئعئ كوپ ةل زاثنان تايادئ»، فرانكليننئث «بذگئنگئ ءبئر كذن ةرتةثگئ ةكئ كذنگة تاتيدئ»، بوؤأيدئث «كذشتئمئن دةگةن سةنئمنئث وزئندة كذش بار»، سةرأانتةستئث «بايلئق - بايلئققا ية بولؤدا ةمةس، ونئ ذقساتا بئلؤدة»، ت.ب. دانا سوزدةر ذران سياقتئ قوعامعا تاستالعان ةدئ. كئم ءبئلسئن، بذل ذلاعاتتئ سوزدةردئث دة ءبئر سةپتئگئ ءتيدئ مة، ايتةؤئر، «2030 - ستراتةگياسئندا» ايتئلعان بذكئل ماقسات-مئندةتتةردئ اتقارئپ، ءوزئمئزدئ تولئقتاي «قازاق مةملةكةتئ» دةپ اتاؤمةن قاتار، «ماثگئلئك ةل» بولاتئن 2050 ستراتةگياسئنا بةت الئپ بارامئز. تاعئ ءبئر ايتا كةتةرلئگئ، ةگةردة پرةزيدةنت 2030 - جئلعا باعئتتالعان ستراتةگيادا «ءبئز بذگئن قاي جةردة تذرمئز؟» دةگةن سذراق توثئرةگئندة تولعانسا، 2050-ستراتةگياسئندا «قايدا بةت الدئق؟»، «ءبئز قايدا بارامئز؟» سياقتئ ساؤالداردئ قويئپ، قازاقستاننئث دامئعان 30 ةلدئث قاتارئنا كئرؤ قاجةتتئگئن باسا ايتادئ.

جوعارئدا ايتقانئمئزداي، قازاق پرةزيدةنتئنة نةگئزئنةن، بئرلئك پةن ئنتئماققا ذندةيتئن ماقال-ماتةلدةر جاقئن. سونداي-اق پرةزيدةنت ةثبةك تاقئرئبئنداعئ ذلاعاتتئ سوزدةردئ دة ءجيئ قولدانادئ. اسئرةسة، ةل ةسئندة جذرةتئنئ - «كوز قورقاق، قول باتئر» ناقئلئ.

وباما، پؤتين، لؤكاشةنكو نة دةيدئ؟

رةسةي باسپاءسوزئ «ةؤروپالئقتاردئث ألاديمير پؤتيندئ «جاثا چةرچيلل» دةپ اتايتئنئن جارئسا جازئپ جاتقان زاماندا ورئس جؤرناليستةردئث وزدةرئ كةيدة بذل كئسئنئث افوريزمدةردئ ءبئرشاما وزگةرتئپ، تذپنذسقادا ايتؤدئث ورنئنا، بذرمالاپ جةتكئزةتئنئن جاسئرمايدئ. ماسةلةن، بئردة پؤتين ريمدئكتةردئث «سةن اشؤلئسئث با، وندا سةنئكئ دذرئس ةمةس» دةگةن ناقئلئن ءبئرشاما «رةداكسيالاپ» ايتئپ قالعان دةيدئ. رةسةي پرةزيدةنتئنئث ءجيئ قولداناتئن ماقال-ماتةلدةرئنة «پؤست جةنؤ سأويؤ ؤچيت ششي أاريت»، «أسة ةتي 8 لةت يا پاحال كاك راب نا گالةراح، س ؤترا دو نوچي»، «نة گوأوري گوپ، پوكا نة پةرةپرئگنةش»، ت.ب. جاتادئ. ةل اؤزئنا تاراپ كةتكةن پؤتيننئث ءبئر ءسوزئ مئناؤ: «مةن بؤشتئث رانچوسئندا تذنةگةنئمدة قاتتئ تولقئدئم. ونئث ءوزئ بذرئنعئ تئثشئنئ ءوز ذيئنة جئبةرگةن سوث نة بولارئن ويلانؤئ كةرةك ةدئ. ءبئراق بؤشتئث ءوزئ دة س ر ؤ-دئث بذرئنعئ باسشئسئنئث بالاسئ عوي. سوندئقتان ءبئز ءبئر وتباسئنداي بولدئق». بولاشاقتا ألاديمير پؤتين ومار حايامنان دا ذزئندئلةر كةلتئرةتئن شئعار، سةبةبئ جؤرناليستةرمةن وتكةن ءبئر كةزدةسؤئندة ءدال وسئ پارسئ فيلوسوفئنئث ةثبةكتةرئن وقئپ جاتقانئن جةتكئزگةن ةدئ.

ا ق ش پرةزيدةنتئ باراك وبامانئ ذلاعاتتئ سوزدةر مةن ماقال-ماتةلدةرگة ءجيئ جذگئنةتئن ساياساتكةرگة جاتقئزؤعا بولمايدئ. ءبئراق بذل بذگئنگئ باتئس ساياساتكةرلةرئنئث بارئنة ءتان نارسة. ةلدئث ةسئندة قالعانئ، باراك وبامانئث رةسةي - ا ق ش ئسكةرلةرئنئث سامميتئندة ورئستئث جةمئس-جيدةكتةرگة قاتئستئ ايتئلعان ماقالئ ةدئ. ءوز كةزةگئندة پرةزيدةنت: «ورئس تئلئندة مئنانداي ماقال بار: ءار جةمئس-جيدةك ءوز ؤاقئتئندا پئسئپ-جةتئلةدئ»، (ءار نارسة ءوز ؤاقئت-ساتئمةن اأت.) دةگةن ةدئ. ال كذللئ الةمگة تاراعان كايردةگئ بايانداماسئندا ول بذرئنعئ مةملةكةت باسشئسئ توماس دجةففةرسوننئث: «ءبئزدئث كذشئمئزبةن بئرگة ءبئزدئث دانالئعئمئز دا ارتا تذسةدئ دةپ سةنةمئن، ول بئزگة بئلةك كذشئن از قولدانعان سايئن ءدانئشپاندئعئمئزدئث ارتاتئنئن ذندةؤئ ءتيئس» دةگةن ذلاعاتتئ ءسوزئن ايتئپ، بارشا مذسئلمانداردئث ريزاشئلئعئنا بولةنگةن ةدئ. باراك وبامانئث ءوزئ دة كةيدة بايقاماي ذلاعاتتئ ءسوز ايتئپ قالادئ. كايردةگئ بايانداماسئندا ول: «مةن باتئستاعئ كةيبئر ازاماتتاردئث ءوزئنئث شاشئن ورامالمةن جاپقان ايةلدئث ءوز تةثدئگئنةن ايئرئلادئ دةگةن كوزقاراسئمةن كةلئسپةيمئن، ءبئراق ايةلدئ بئلئمنةن قول ءذزدئرؤ - تةث قذقئقتاردان ايئرؤ» دةگةن ةدئ.

بةلارؤس پرةزيدةنتئ الةكساندر لؤكاشةنكو قئتاي رةفورماتورئ دئث شاؤفيثنئث «مئسئقتار» تؤرالئ ماقالئن ةرةكشة جاقسئ كورةدئ. بولماسا، بذل ناقئلدئ 2003 - جئلدان بةرئ ءبئر ةمةس، 6 رةت قايتالاي ما؟ «ةؤروراديونئث» حابارلاؤئنشا، ءار جئلدارئ ءارتذرلئ جاعدايلارعا بايلانئستئ لؤكاشةنكو قئتاي ساياساتكةرئنئث «مئسئقتئث ءتذسئ قانداي بولسا دا، ءبارئبئر ةمةس پة، باستئسئ، ونئث تئشقان اؤلاؤئندا» دةگةن ذلاعاتتئ ءسوزئن قولدانعان كورئنةدئ. سوثعئ جئلدارئ بةلارؤس باسشئسئ بذل ناقئلعا وزئنشة وزگةرئس ةنگئزئپ ايتئپ ءجذر. وعان 2012 - جئلدئث 30 - ناؤرئزئندا جةكةشةلةندئرؤگة قاتئستئ ايتئلعان مئنا مالئمدةمةسئ دالةل: «قئتاي ساياساتكةرئ ءارئ رةفورماتورئ دئث شاؤفيثنئث ايتپاقشئ، مئسئقتئث ءتذسئ قانداي بولسا دا، ول اق مئسئق بولا ما، قارا مئسئق بولا ما، ءبارئبئر، ةث باستئسئ، تئشقان اؤلاؤئ كةرةك. باسقاشا ايتساق، ناتيجة ماثئزدئ» دةگةن ةكةن.

ءتذيئن ءسوز

وسئدان 4 جئل بذرئن «ايقئن» گازةتئ «ساياساتكةردئث سذيئكتئ ماقالئ - ومئرلئك ذستانئمئ ما؟» (23.04.2009 ج.) دةگةن ماقالا جاريالاپ، وندا بذكئل قازاق ساياساتكةرلةرئنئث سذيئكتئ ناقئل سوزدةرئن كةلتئرگةن ةدئ. جالپئ، بذگئندة بايقاپ وتئرعانئمئزداي، حالئق دانالئعئنا كوپ جذگئنة بةرمةيتئن باتئس الةمئ اتا-بابا ذلاعاتئنان دا اجئراپ بارا جاتقانداي. كةرئسئنشة، قازاق قوعامئ ءذشئن قاشاندا بيلةر مةن جئراؤلاردئث، حاندار مةن سذلتانداردئث، ءتئپتئ ءبئز بذگئن «حالئق دانالئعئنا» بالايتئن، ءبئراق كةزئندة ءبئر قاراپايئم، ءبئراق پاراساتتئ بةلگئسئز بئرةؤلةردئث ايتقان دانا سوزدةرئ قاشاندا ماثئزدئ. بذگئن باتئس كذشئنة سةنسة، شئعئس اقئل-پاراساتئنا سةنةدئ. ياعني ماقالداپ سويلةيتئن قوعامنئث وي-ءورئسئ دة كةث بولماق.

 

كامشات تاسبولات

دەرەككوز:«ايقئن» گازەتئ 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى