ذلئ دالا جاؤهارلارئ ذلئ بريتانيادا جارق ةتپةك
استانا. 13- اقپان. قازاقپارات - ادةتتة برةند دةسة، ءبئزدئث كوز الدئمئزعا بئردةن شةتةلدئك ءتذرلئ كيئم-كةشةكتةن باستاپ، ذيالئ تةلةفون دةيسئز بة، نةبئر قئمبات كولئكتةر بار ما، ايتةؤئر، ماتةريالدئق قذندئلئقتاردئث ةلةس بةرةرئ انئق.
ال ةندئ ءبئر ءسات برةند دةپ بئرةگةي تذلعالاردئ، ياعني ذلتئ ءذشئن ايانباي ةثبةك ةتئپ، التئ الاشتئث اتئن الةمنئث التئ قذرلئعئنا دةيئن پاش ةتكةن سةركةلةردئ ويلاپ كورةلئكشئ... الدئمةن اقئلعا دا، اؤئزعا دا ورالاتئنئ - اباي، سودان سوث شوقان، ءارئ قاراي ءاليحان، مذستافا سئندئ ساثلاقتارئمئز، ارينة. ءدال وسئ تذرعئدا ةثبةكتةنئپ، قازاقتئث رؤحاني قذندئلئقتارئ مةن بئرةگةي تذلعالارئن برةند رةتئندة تانئتؤعا كذش سالئپ جاتقانداردئث جايئ تئم بولةك.
اقپاننئث العاشقئ اپتاسئ الماتئ قالاسئندا «تاعئلئم» كلؤبئ «مادةني دامؤ ينستيتؤتئ» قوعامدئق قورئنئث ذيئمداستئرؤئمةن جانة «ذلت TIMES» قوعامدئق ساياسي اپتالئعئنئث اقپاراتتئق قولداؤئمةن «قازاق مادةنيةتئنئث رؤحاني قذندئلئقتارئن الةمدئك برةند رةتئندة تانئتؤ» جوباسئنئث تانئستئرئلؤئمةن باستالدئ. ةستةرئثئزگة سالا كةتسةك، بذل جوبا، نةگئزئنةن، كذنئ بذگئن اياقاستئنان پايدا بولا سالعان جوق، ياعني شالاعاي دذنية ةمةس. «قازئرگئ كةزدة قازاقتئ قايتسةك جاهان جذرتئنا تانئتامئز؟» دةگةن ساؤال كوتةرئلگةلئ دة ءبئرشاما جئلدئث ءجذزئ بولدئ. ءتذرلئ پئكئرلةر ورتاعا تاستالئپ، قئزؤ تالاسقا اينالعان دا ءجونئ بار. «ناعئز قازاق قازاق ةمةس، ناعئز قازاق - دومبئرا» دةگةندئ العا تارتئپ، دومبئرانئ ءناسيحاتتاؤدئ ايتتئ ءبئر توپ، كةلةسئ ءبئر توپ قازاقتئث سوناؤ اؤئز ادةبيةتئنةن باستاؤ الاتئن باتئرلار جئرئ، داستاندار مةن ةپيكالئق شئعارمالارئن الةم تئلدةرئنة اؤدارؤدئ العا تارتسا ت.س.س. ءتذرلئ ذسئنئستار تارازئعا سالئنعان ءجونئ بار. ال وسئ جولعئ دوثگةلةك ذستةل سول قئزؤ پئكئرتارتئستار نةگئزئندة بةلگئلئ ءبئر تذجئرئمدارعا كةلئپ، ناقتئ ءئس-ارةكةتكة بةل بؤعاندئقتئث بةلگئسئ ةدئ. سةبةبئ اتالعان جوبا نةگئزئندة مئناداي قوماقتئ جذمئستار بذگئننئث وزئندة جذزةگة اسئرئلؤدا:
1. العاش قازاق عئلئمئنئث ئرگةتاسئن قالاعان ةتنوگراف عالئم شوقان ؤاليحانوأتئث اعئلشئن تئلئندة جارئق كورگةن بئر تومدئق تاثدامالئ شئعارمالارئن؛
2. «قوزئ كورپةش - بايان سذلؤ» ماحابباتتئق ةپيكالئق شئعارماسئن؛
3. ХХІ عاسئرداعئ قازاق پوةزياسئنئث مايتالماندارئن اعئلشئن جانة باسقا دا تئلدةرگة اؤدارئپ، سول ةلدةردة تاراتؤ جوسپاردا تذر.
سامات وتةنيازوأ، تاريح عئلئمئنئث كانديداتئ، شوقان تانؤشئ:
- ءبئز كوبئنة «شوقاننئث ءومئرئ ونشا قيئن بولا قويعان جوق، سةبةبئ 30 عا دا جةتپةي، 29 جاسئندا قئرشئن كةتتئ دةپ جاتامئز. شوقاننئث ذلئلئعئ دا، تراگةدياسئ دا سوندا، ول سول 29 جاسئنا دةيئن قازاقتئث بارلئق عئلئمئنئث نةگئزئن قالاپ، ذشان-تةثئز ةثبةك ةتتئ. ءبئراق سونئ دةر كةزئندة قولعا الئپ، جارئققا شئعاراتئن جاناشئر كوپكة دةيئن قازاقتان شئعا قويعان جوق، ول بئرئنشئدةن، سول تذستاعئ الاساپئراننئث كةسئرئنةن. سونئث وزئندة كذللئ رةسةي عالئمدارئ شوقاننئث ةثبةگئنة ءتانتئ بولئپ، جارئققا شئعارامئز دةپ جاتقاندا، ولاردئث دا باسئنا قارا بذلت ءذيئرئلئپ، تاريح توثكةرئلئپ ءتذستئ. ن.ي.أةسةلوأسكي سئندئ ورئس وقئمئستئسئنئث ارقاسئندا العاشقئ تومدئعئ 1904 - جئلئ جارئق كوردئ، ءبئراق ونئث ءئشئ تولئ قاتةلةر ةدئ. سةبةبئ أةسةلوأسكيگة ةشكئم شوقاننئث قولجازباسئن بةرگةن جوق، قولجازبا گؤتكوأسكيدئث قئزئندا ةدئ، ول سةنبةدئ، عالئم ةثبةگئ اياق استئندا قور بولئپ قالادئ دةپ قورئقتئ. وسئ ؤاقئتقا دةيئن شوقاننئث ءالئ دة كوپتةگةن قولجازباسئ تابئلماي وتئر، سونئث ئشئندة بئرةؤئ - «قوزئ كورپةش-بايان سذلؤ» جئرئنئث ورئس تئلئندةگئ اؤدارماسئ. ةندئ سوثعئ كةزدةردة تابئلعان، شوقاننئث ءالئ كذنگة جارئق كورمةگةن ةكئ ماقالاسئ بار: ونئث ءبئرئ ةدئگة باتئر تؤرالئ ذلكةن ةكئ زةرتتةؤئ. سونئ كةزئندة ءبئزدئث باسشئلارئمئز شئعارؤعا قورقئپ، الئپ قالعان بولاتئن، ال ونئ 1904 - جئلعئ ةثبةگئندة أةسةلوأسكي جارئققا شئعاردئ. سوندا ءدئنئ مةن ءتئلئ باسقا بولسا دا، عئلئمعا، جالپئ شوقاننئث ةثبةگئنة بئزدةن گورئ جانئ اشئپ تذر عوي.
ايتا كةتؤئمئز كةرةك، شوقان ءؤاليحانوأ ةثبةكتةرئ مةن «قوزئ كورپةش-بايان سذلؤ» جئرئنئث ءجونئ بولةك، ال ءذشئنشئ ءبئر ماقسات، ياعني قازئرگئ زامانداعئ اقئندار اراسئنان اعئلشئن تئلئنة اؤدارئلاتئن اأتور - مارالتاي رايئمبةك ذلئ.
مارالتاي رايئمبةك ذلئ، اقئن، حالئقارالئق «الاش» سئيلئعئنئث يةگةرئ:
- ХХІ عاسئرداعئ قازاق پوةزياسئنئث مايتالماندارئن اعئلشئن جانة باسقا دا تئلدةرگة اؤدارؤ جوباسئنا ساؤالناما جذرگئزؤ بارئسئندا مةنئث پوةزيام تاثدالئپ الئنعان ةكةن. جانة تاعئ ءبئر قؤانتاتئنئ، بذل - مةملةكةتتئث تاپسئرماسئمةن ةمةس، قوعامدئق ذيئمدار مةن بيزنةس وكئلدةرئنئث بئرلةسؤئمةن جذزةگة اسئپ جاتقان ءئس. سوندئقتان بذل مةنئث عانا ةمةس، ذلت ادةبيةتئنئث ماقتانئشئ دةپ ايتقانئمئز ورئندئ. جانة مةنئمةن توقتالئپ قالماي، قازاقتئث باسقا دا قالامگةرلةرئ بولاشاقتا شةت تئلدةرئنة اؤدارئلئپ، وسئ لةكتئ جالعاستئراتئن سةكئلدئ. ةندةشة، كذزگة سالئم لوندوندا وتةتئن وسئ ءبئر قؤانئشتئ اسئعا كذتةمئز.
ةرلان سايئروأ، جوبا جةتةكشئسئ:
- ةث بئرئنشئدةن، بذل جوبالار الةمگة ذلتتئق برةند شئعارؤ بولسا، ةكئنشئدةن، بذل - ازاماتتئق قوعام مةن ئسكةر ازاماتتاردئث اراسئنداعئ ذندةستئك، تئعئز قارئم-قاتئناستئث ناتيجةسئ. قازاقتئث ئسكةر جئگئتتةرئ تةك قانا قارجئلاندئردئ دةسةك، قاتةلةسةمئز، ولار وسئ جوبانئث، ياعني اتا-بابا مذراسئن بذگئنگئگة ساي قايتا تذلةؤئنئث باسئنان اياعئنا دةيئن ءجذردئ، بئلايشا ايتقاندا، وتئمةن كئرئپ، كذلئمةن شئقتئ دةسة بولعانداي. سونئث ارقاسئندا بذگئندة لوندونداعئ باسپالارمةن كةلئسئم جاسالئپ قويدئ. ءوزئمئز، بذيئرسا، وسئ جئلدئث سوثئنا قاراي شوقان ءؤاليحانوأتئث تاثداؤلئ شئعارمالارئن اعئلشئن تئلئنة اؤدارئپ، باسپادان شئعارئپ، ذلئ بريتانيانئث استاناسئ لوندوندا تذساؤكةسةرئن جاساپ ذلگةرةمئز دةگةن ويدامئز. تةك شوقان ءؤاليحانوأتئ عانا ةمةس، وزدةرئثئز بئلةتئندةي، قازاق فولكلورئنئث جاؤهارلارئ مةن بذگئنگئ ХХІ عاسئرداعئ قازاقتئث الدئثعئ قاتارلئ اقئندارئن دا قازئرگئ كةزدة ةث ءبئر الةمدئك قولدانئسقا ية اعئلشئن تئلئندة جارئققا شئعارؤدئ جوسپارلاپ وتئرمئز. ارينة، جذمئستار جذيةلئ ءارئ ناتيجةلئ بولؤئ ءذشئن كةزةث-كةزةثئمةن ئسكة اسؤئ ءتيئس. اقئندار انتولوگياسئن دا وسئ جئلدان قالدئرمايمئز دةگةن ويدامئز.
اأتور: ماريام ءابساتتار
دەرەككوز:«الاش ايناسئ» گازەتئ