التايدئث كةربذعئسئ
استانا. 9- اقپان. قازاقپارات - ورالحان بوكةي - قازاق وقئرماندارئ ءذشئن قاستةرلئ دة قاسيةتتئ جانة وقئرمانئ ةث كوپ جازؤشئ. ونئث ءاربئر شئعارماسئن جذرت اسئعا كذتتئ. ال قولئنا قالام ذستاعان جاستاردئث اراسئندا ورالحانعا ةلئكتةمةگةنئ از شئعار. ورالحانشا جازؤ - اركئمنئث ارمانئ ةدئ.
ورالحان بوكةي التايدئث مذزارت شئثدارئنان بذكئل قازاق حالقئنئث زاثعار كوگئنة سامعاپ ذشقان تةمئرقانات قئرانئ ةدئ. ءبئراق قازاق ادةبيةتئ كوگئندة جارقئراپ قالاي تةز كورئنسة، باتؤئ دا تةز بولدئ. ةگةر دة ورالحان ءتئرئ بولعاندا، «وسئ ءوتئپ جاتقان كذندةر قيئننان گورئ قذيئنعا ذقساثقئراپ بارا ما، قالاي؟ الئمدئ، جالئندئ دةگةن جاستاردئث ءوزئن ذيئتقئتئپ الا جونةلةدئ دة، ذيئقتاتا سالادئ.
كورئپ وتئرئپ كوزئث كذيةدئ. ومئرئمةن دة، ونةرئمةن دة جاثا سيپاتتا تانئلعان ورالحان سةكئلدئ ايبوزئم (ولار كوبةيئپ كةتتئ) قالامگةرلةر قازاسئ توثئرةگئندة ويلاعاندا تاعدئر بئزگة ارتئقشا ينتةلةكتئنئ كوپسئنةتئندةي كورئنةدئ: وسئلار قازاق جذرتئنا ةث ءبئر كةرةك ؤاقئتتا، كةمةلدةنة بةرة وپات بولعانداي بذل قذدايعا نة جازدئق؟! وعان جاؤاپ جوق. قولدان كةلةتئنئ - كوزئمئز جاساؤراپ باياعئ سول حالئققا قاراي بةرةمئز، ورنئ تولماستئث ءئزباسار جذبانئشئن جذرتئمئزدان عانا كذرسئنة وتئرئپ كذتةمئز...» دةپ قازاقتئث تاعئ ءبئر دارئندئ ذلئ، ذلكةن اقئنئ حاميت ةرعاليةأ كوزئنة جاس الئپ وتئرئپ، ةستةلئك ايتپاس ةدئ عوي.
قالامداستارئ ونئ كةربذعئ دةيتئن. «ءجذرئسئ دة، تذرئسئ دا كةربةز، جذمباق، ءور دة استام، باسئنان سئنئق تذيمةدةي ءسوز اسئرمايتئن ءتذز تاعئسئ - كةربذعئ كةلئپ قوسئلعان..، لاپئلداپ كوپ سويلةي دة بةرمةيتئن، ال ايتئسا كةتسة، تذيدةك-تذيدةك ويلارئن بذلتارتپايتئن دةرةك-دايةكتةرمةن دالةلدةپ، قارسئلاسئنئث ءذنئن وشئرةتئن، جارتئ ساعات سويلةسة، ءبئر ءسوزئن ةكئنشئ قايتالامايتئن شةشةن...» دةسةتئن ارئپتةستةرئ. مارات قابانبايشا ايتقاندا، «سةنزؤرانئث مئث شيراتئلعان قئزئل جئلان جئپتةرئمةن قول-اياعئ مئقتاپ بايلانعان و. بوكةي كةثةستئ كةمسئتؤدئث جولئن ءدال تاپتئ.
ول - قازاقتئ بيئكتةتؤ، رؤحئن وياتؤ... قالامگةر سوندئقتان دا كئتاپتان-كئتاپقا قازاعئن التايدئث اسقار شئثئنا ورلةتة بةردئ. ةث اياعئندا، ءوزئ دة قاسقا قذلئنئن جةتةكتةپ، قار جامئلعان مذزتاؤدئث ذشار بيئگئندة كذنگة قاسقايا قاراپ، كةربذعئداي قارئسئپ تذرئپ قالدئ. ماثگئلئككة!».
ورالحاننئث بةرگةنئنةن بةرةرئ كوپ ةدئ-اؤ. سوناؤ «قامشئگةر» جيناعئنان باستاپ، ءوز شابئتئنا قامشئ سالعان دارابوز دارئن ةث اقئرئ «ذيقئم كةلمةيدئگة» دةيئن قانشاما ءدذر-دذنيةلةردئ ومئرگة اكةلدئ. اماندئعئن بةرگةندة بيئل 70 جاسقا تولاتئن جازؤشئ، ءور التايدئث تورئندة مةرةيتويئن اتاپ ءوتئپ جاتار ما ةدئ، اتتةث!..
احات جاقسئبايةأ، جازؤشئ:
ورالحاندئ ويلاسام... ورالحاندئ ويلاسام... اقجارقئن، ادال دوستئث بةينةسئ كوز الدئما كةلةدئ. ءالئ دة ءتئرئ، ءبئراق ذزاق ساپارعا جولاؤشئلاپ كةتكةن سةكئلدئ كورئنةدئ...ورالحاندئ ويلاسام... ونئث جازعان كئتاپتارئ، سونداعئ كةيئپكةرلةر ةسئمة تذسةدئ. ءبارئ دة ومئردة بولعان، ءوزئمئز كذندة كورئپ، ارالاسئپ جذرگةندةي اسةر ةتةدئ. سةبةبئ شئعارمالارئنئث كوركةمدئك قؤاتئ، ءتئل بايلئعئ، شةبةرلئك كةستةسئ سةزئمدئ تةربةپ، ويئثدئ قوزعايدئ.
ول جؤرناليستيكا سالاسئندا دا ءونئمدئ ةثبةك ةتتئ. ذزاق جئلدار «لةنينشئل جاس» (قازئرگئ «جاس الاش») گازةتئندة، «جذلدئز» جؤرنالئندا قئزمةت اتقاردئ. ءومئرئنئث سوثعئ جئلدارئندا «قازاق ادةبيةتئ» گازةتئنئث باس رةداكتورئ بولدئ. ورالحاننئث اسا تالانتتئ سؤرةتكةر ةكةنئن ةرئكسئز مويئندايسئث، ةرئكسئز تابئناسئث. ورالحاندئ ويلاسام... ونئمةن زامانداس بوپ، قاتار ءجذرئپ، بئرگة وتكئزگةن كةزدةرئم ةسئمة تذسةدئ. سةبةبئ وتئز بةن قئرئق جاستئث اراسئنداعئ ءومئردئث قئزئقتئ دا قئمبات شاعئن ةكةؤمئز «جذلدئز» جؤرنالئنئث رةداكسياسئندا ون جئل بويئنا بئرگة وتكئزئپپئز. ول جؤرنالدئث ادةبيةت ءبولئمئنئث مةثگةرؤشئسئ، ال مةن جاؤاپتئ حاتشئسئ قئزمةتئن اتقاردئم. ايتؤئ دا، قايتؤئ دا تةز، وكپةلةؤگة بار دا، ءوش الؤعا جوق، قيقارلئعئ بولعانئمةن قياناتئ جوق، ءور مئنةزدئ، تةرةث ويلئ ازاماتتئث، كةمةل جازؤشئنئث قادئر-قاسيةتئن ايتا بةرسة ذزاق اثگئمةگة اينالار ةدئ.
ورالحان ايتاتئن ةدئ: «الةمدةگئ ماقتاؤلئ ادةبيةتتئث ايدارئنان جةل ةسكةن شوق تؤئندئلارئن جذتئنئپ-اق قولعا الامئن. امال قايسئ، قئزئقتئرمايدئ. ءبارئ باياعئدان بةلگئلئ دذنية سياقتئ، تاثعالدئرعان ةمةس. سودان سوث وي ايتقان تذستارئن شولئپ، اتتاپ-بذتتاپ، پاراقتاي باستايمئن. ال كةرئسئنشة، تانئمدئق ادةبيةتتةر كوپ تارتادئ. ...ءوزئم دة سولارشا جازا الاتئن سةنئم مةن سةزئم نةگة باسئم ةكةن مةندة...». ورالحان ايتاتئن ةدئ: «مةن زامانداستارئم ئشئندةگئ ءبئلئمدارلئعئ جوعارئ، ادةبيةت اؤئلئنا اؤةزوأتئق دايئندئقپةن كةلگةن ةكئ جئگئتتئ بولةكشة اتاعئم كةلةدئ. ولار - ءابئش كةكئلبايةأ پةن مذحتار ماعاؤين».
ورالحان ايتاتئن ةدئ: «مةن ءار شئعارمامدئ جازؤعا وتئرعان سايئن ةث العاشقئ ءارئ ةث اقئرعئ شئعارماعا كئرئسكةندةي تولقئپ، جذرةكسئنةمئن»، ورالحان ايتاتئن ةدئ: «حالئقتئ قالقان تذتاتئندار بار، حالئققا قالقان بولاتئندار بار» دةپ. ءيا، ورالحاننئث ايتاتئنئ كوپ ةدئ...
«ءبئر اينالدئرعاندئ شئر اينالدئرادئ» دةگةن ءسوز ورالحانعا تذپ-تؤرا كةلدئ. قئزدار ينستيتؤتئن ءبئتئرئپ، اؤئلدا مذعالئم بوپ جذرگةن كةنجة قارئنداسئ مانشذكتئث دذنيةدةن ةرتة كةتكةنئنة ورالحان قاتتئ قايعئردئ. مانشذكتئ اؤزئنان تاستامايتئن. مذنئث الدئندا ايمةن دةگةن اپكةسئ كوز جذمدئ. كوپ ءسوزئ جوق، شارؤا باققان اكةسئ بوكةي دة دذنية سالدئ. ودان كةيئن ذنةمئ دةنساؤلئعئن ويلاپ، الاثداپ جذرةتئن اؤئلداعئ اناسئ كذليا دا كوز جذمدئ. بذل از دةگةندةي، ءوزئ قئرئمداعئ شيپاجايدا دةمالئپ جاتقاندا اياؤلئ جارئ ايمان الماتئدا كذتپةگةن جاعدايدا ءوزئن ولئمگة قيدئ...
ءبئرئنئث ارتئنان ءبئرئ جةدةلدةتة دذنية سالعان اياؤلئ جانداردئث قازاسئ ورالحاننئث جانئنا قاتتئ باتقانئ سونشا، تاعدئرئنا نالئپ، كذيئنئپ، كذيزةلگةن ةدئ.قامئقسا دا، قينالسا دا - ءبارئ ئشتة. اؤزئ بةرئك، سئر ايتا قويمايتئن. كةيدة وثاشادا «ماعان سالعان تاعدئردئث تالقئسئ كوپ ةدئ» دةيتئن.
ءوزئ دذنيةدةن وتكةننةن كةيئن جارئق كورگةن «جازؤشئ كذندةلئگئنئث» 27 YIII 92 دةپ تاثبالانعان بةتئندة ول بئلاي دةيدئ: «بذگئن تاثةرتةث ةرتةمةن سةمةيگة ذشؤئم كةرةك ةدئ... بارا المادئم. قئرئقتئث بةسئنة كةلگةندة قذدايدان جالبارئنئپ ءجذرئپ، ءبئر ذل (ايحان)، ءبئر قئز (ايجان) سذراپ الدئم. ماعان دةگةن تاعدئردئث تالقئسئ كوپ ةدئ... ةندئ-ةندئ ةثئرةؤدةن ةسئمدئ جيئپ، شذكئرشئلئك ايتا بةرگةن كةزدة اؤزئمنان ءتذسئپ قالعان بوتاقانئم - ايجانئمنئث بذيرةگئندة جازئلؤئ ةكئتالاي اؤرؤ بار دةگةن اؤئر ءسوزدئ ةستئدئم. سةث سوققانداي ةمةس، قالئث سةثنئث استئندا قالعانداي حالدةمئن. كوزئمدة جاس... كوثئلئم ءذيدئث پةشئندةي ؤئلدةيدئ... قذر سذلدةرئم... نة ئستةيمئن؟! قايدا بارامئن؟ قاراعئم-اؤ، جذرةگئمدئ قاق ايئرئپ، قاثئراتتئث-اؤ! قايتةيئن؟ قايسئبئرئن ايتايئن؟ ءوزئمدئ الئپ، بالامدئ قالدئرساثشئ، اللام». اللانئث ءامئرئ، تاعدئردئث جازؤئ سولاي بولدئ ما، ارادا جئل وتپةي، ياعني 1993- جئلئ مامئردئث 17- كذنئ ورالحان بوكةي جاسئ ةلؤگة تولؤعا از قالعاندا ومئردةن ءوتتئ.
تذرسئن جذرتباي، جازؤشئ:
ةتباؤئر
ادامعا ادام ةتباؤئرئنداي بوپ باؤئر باسئپ ءومئر ءسذرؤئ مذمكئن دةگةنگة كةكسة تارتقان تذيسئك پةن سؤئق تارتقان باؤئر سةندئرة قويماس. ءبئراق ونئث ءتئرئ كةزئندةگئ مةنئث وعان دةگةن ةسسئز ئقئلاسئم سونداي رياسئز، العاؤلئ سةزئمگة تولئ ةدئ. سونئث سارتابئ مةن تاتئنان، سول ءبئر بةيمةزگئل زاؤال تاثدا نةسئپبةك جارئقشاق داؤئسئمةن: «اعاثنان ايئرئلئپ قالئپپئز» دةگةن شاقتاعئ ءوتئم جارئلئپ كةتكةندةي بوپ تذلا بويئمدئ جايلاعان اششئ ؤئتتان جيئرما جئل وتكةن سوث دا ارئلا الماي، قالامدئ ةندئ عانا قولئما الئپ وتئرمئن. مذنداي سؤئت تا سؤئق ةستئرتؤدئ ةستئگةندة تئنئس الا الماي، بؤلئعئپ قالدئم. ءبئر كةزدة قذرعاق اؤا وكسئكپةن قوسا پارلاعان جاس ارالاسا سئرتقا توگئلدئ.
ارتئنشا قاليحان (ئسقاقوأ) اعانئث: «ةستئدئث عوي، تةز وداققا كةل. ءمايئتتئ جونةلتؤدئث قامئنا كئرئسؤئمئز كةرةك» دةگةن ابدئراعان داؤئسئن ةستئگةندة بارئپ ةسئمدئ جيدئم. سوندا عانا بارئپ ونئث بذل ساپارعا توسئن ءارئ سذلةسوقتاؤ كذيدة ئقئلاسسئز اتتانعانئ كوز الدئما كةلدئ. سوثعئ ؤاقئتتا ونئث مئنةزئنةن وعان جات شاراسئز سالعئرتتئق اثعارئلئپ قالاتئن. ءوزئن بذرئنعئدان دا وثاشا، تذيئق ذستادئ. ذشئراسا قالعاندا كةؤدةسئن ءسال شالقاق ذستاپ، كوزئن اسپانعا قاداپ، بةينة ءبئر سؤرةتكة تذسةتئن ادامداي سذلق تذرئپ قالاتئن. ةشقانداي جاؤاپسئز ذنسئزدئكپةن ءسوزئثدئ تئثداپ، ءبئر سوزبةن جاؤاپ بةرئپ، باسئن ءبئر شايقاپ قويئپ ءجذرئپ كةتةتئن. كةيدة وداقتا، تةاتردا، نة قوناقتا بولسئن، تةرةزةدةن سئرتقا ذزاق قاراپ، كئلت بذرئلئپ ءجذرئپ كةتةتئنئن ءجيئ بايقاپ ءجذردئم.
بئرئنة-ءبئرئ ذلاسقان، اينالاسئ ةكئ-ءذش جئلدئث ئشئندة اكةدةن، شةشةدةن، اپايدان، قارئنداستان، جارئنان ايئرئلئپ، جالعئز باسئ سوپيئپ قالعان، كةؤدةسئنة تولعان شةردئ توگئپ الاتئنداي ءوزئن-ءوزئ اؤئرلاپ، ادئمئن اؤئرلاپ باسقان زاؤالدئ شاقتا دا مذنداي مئنةزئ بايقالماعان. ول مذنداي زاؤالدئ ءوزئنئث جالعئزدئعئن كوثئل اثسارئنا اينالدئرئپ العانئنان كورئپ: «سةن بالاثنان دا ايئرئلئپ كوردئث. مةن دة ول دا جوق. مذثعا اؤةيئ بولماؤ كةرةك ةكةن. ول بذلت سياقتئ، مذثعا مذث شاقئرادئ ةكةن. مةن، مئنة، ةندئ شئن شةرمةندة بولدئم» دةپ جذمئستاعئ جازؤ ستولئنئث ذستئندةگئ اينةگئنئث استئنداعئ ايماننئث سؤرةتئنة مذثايا قاراعان.
اينةكتئث قالتارئستاؤ ءبئر بذرئشئنان مئنةزئ دة، ءتذرئ دة وزئنةن اؤمايتئن، ةركةكشورا قارئنداسئ مارقذم مانشذكتئث اؤئلدا تذسئرئلگةن شاعئن سؤرةتئن بايقاپ قالدئم. كةؤدةنئ سازئتقان ونداي اياندئ سارئ مذثدئ دذنيةگة كةلگةن شيكئوكپةلةر - ايحان مةن ايجان سةيئلتةتئن شئعار دةپ ويلاعانمئن: «زارئعئپ كورگةندئكتةن شئعار، كذندئز-ءتذنئ كوز الدئمنان كةتپةيدئ. قذمارئم قانباي جئلاپ تذرئپ يئسكةي بةرةمئن. كوز الدئمدا تذرماسا كوز جازئپ قالاتئنداي ذرةيلةنةمئن. بذل سةزئمنةن ارئلؤ كةرةك شئعار. ازئرشة، ذزاق كذتتئم عوي، قذمارئمدئ باسا تذرايئن دةپ ءجذرمئن» دةيتئن اقتالعانداي بولئپ.
ونئث ساناسئنا ذيالاعان مذنداي تابيعي قاراما-قايشئ ويلاردئث ةش ةرسئلئگئ جوق سياقتئ ةدئ. مةن ونئ باسقاعا، ياعني وزگةرگةن وشاقتئث رايئنا جورئعانمئن. سوثعئ جئلدارئ تةك جذمئستا عانا ءتئل قاتئسئپ جذردئك. بذرئنعئ ةلجئرةپ، ءوزئمسئنئپ تذراتئن جان جئلؤئ سالقئن تارتقانداي ةدئ.
...جول جذرةتئن كذنئ كةثسةسئنة باردئم. كئرئمدئ-شئعئمدئ كئسئ بوپ، تةرةثدةپ كةتة المادئق. ةكئنتئگة وراي دةليگة ذشؤئ كةرةك. بارعا بارئپ كوفة ئشتئك. تذستئككة ذيئنة بارماي قولجذگئن جذرگئزؤشئسئ ماحمذدقا الدئردئ دا، يئعئنا اسئپ جالعئز ءوزئ ادةتتةگئدةي باسئن كوتةرة ذستاپ كولئككة بةتتةدئ. ةشكئم شئعارئپ سالمادئ، وعان ءوزئنئث دة ئقئلاسئ بولماعان سياقتئ. ايةروأوكزالدان تالعات (كةثةسبايةأ) كذتئپ الماق كورئنةدئ ... جازؤشئلار وداعئنئث ةسئگئنئث الدئنا تذرئپ، كوزئممةن شئعارئپ سالدئم. ادةتتة ءبئر-ةكئ اؤئز ةمةؤئرئنئ بولؤشئ ةدئ. ول دا جوق. ذزئن شاشئ يئعئن جاپقان جوتاسئن بةرئپ تةرئس قاراپ ءجذرئپ كةتتئ. قايتئپ ونئث بةتئ بةرئ قاراعانئن كورؤ ماعان بذيئرماپتئ.
...قاراشانئث ءبئر كةشئندة تةاترعا باردئم. سپةكتاكلدةن سوث ور-اعاثدئ كورئپ قاپ، سالةم بةرئپ ةم، جانئنا سئمباتتئ، ايالئ جانارلئ، شاشئن تذيگةن اجارئ اشئق كةلئنشةك كةلئپ، قولتئعئنان الا بةردئ: «مئنا سذلؤ كةلئنشةك - مةنئث ايةلئم. اتئ - ايمان. كوزئن قاراشئ، كوردئث بة، قانداي ايالئ، جؤئلعان مويئل سياقتئ. مذنداي ايالئ كوز الماتئنئث كةلئنشةكتةرئندة جوق. ال مئناؤ مةنئث باؤئرئم...» دةدئ سونداي ءبئر ماساتتانئپ. ءبئرئنشئ الماتئدا، سةيفؤللين كوشةسئنئث بويئندا پاتةردة تذراتئن كةزئ. ايالداماعا شئعارئپ سالدئم. ءسويتئپ، اياؤلئ ايمان جةثةشةممةن دة تانئستئم. مذنئث ءوزئ ارامئزداعئ جئلئلئقتئ بذرئنعئدان دا مةيئرلةندئرئپ جئبةرگةندةي بولدئ.
جةلتوقساننئث ةكئنشئ جارتئسئندا ؤنيأةرسيتةتتة م.اؤةزوأ ذيئرمةسئنئث ءداستذرلئ ادةبي كةشئ ءوتتئ. بةس ءجذز ادامدئق ءماجئلئس زالئندا ينة شانشار ورئن جوق. مذقاعالي مةن تذمانبايدان سوث جاستارعا كةزةك بةرئلدئ. كةثشئلئك ءوزئنئث ايگئلئ «كوك وگئزئن» وقئدئ. ءبئر ؤاقئتتا بةكدئلدا شئعئپ: «ارامئزدا شاشئ ذزئن شالا شةكسپير، تولماعان تولستوي پايدا بولئپتئ. «التاي قازاقتارئنئث ءتئلئ» دةپ، ءسابيت مذقانوأ ايتقانداي، قئتاي قازاقتارئنئث تئلئمةن قايداعئ ءبئر قيالي كةيئپكةرلةردئ سؤرةتتةيدئ. بؤرامةن پويئزدئ سوعئپ، رةلستةن شئعارعئسئ كةلةدئ. كونةنئ اثساپ، قامشئگةردئ جازادئ. مئنا ءدذنياؤي قذبئلئستان حابارسئز كول جاعاسئندا جالعئز مةكةندةگةن، ءوزئنئث ابئرويئن توگئپ العانئن سةزئنبةيتئن قئزدئ سؤرةتتةيدئ. دافنيس پةن حلويانئ، «قورعانسئزدئث كذنئن» جاثعئرتقئسئ كةلةدئ...» دةپ ورةكپي سويلةدئ.
ول كةزدة بةكدئلدانئث دا باس اساؤئ باسئلماعان شاعئ ةدئ. زال دؤئلداپ كةتتئ. شةشةن مئنبةدةن تذسةر تذسپةستةن ور-اعاث ورنئنان كوتةرئلدئ. سذلتانعالي سادئربايةأ اعامئزدئث «ورالحان! وراش! سابئر! سابئر!» دةگةنئنة قاراماستان سذق ساؤساعئن شوشايتقان كذيئ مئنبةگة شئقتئ دا، «ذلئ مذحاث - مذحتار اؤةزوأ: ءيت قاپتئ دةپ مةن دة قاپسام، اؤزئمدا نة قاسيةت قالادئ دةگةن ةكةن. مةن دة اؤزئمدئ بئلعاعئم كةلمةيدئ» دةپ مئنبةدةن ءتذستئ دة، باسئن شالقايتا ذستاپ قايقايا ادئمداپ سئرتقا شئعئپ كةتتئ. زال ءذنسئز تئنئپ، ور-اعاثنئث سوثئنان كوزئمةن ذزاتئپ سالدئ.
ول سول مئنةزئمةن شةشةننئث دة، كةشتئ جذرگئزؤشئنئث دة، تئثداؤشئلاردئث دا مئسئن باستئ. بذل - ادةبي ورتاداعئ ايتئستئ تذثعئش كورؤئم ةدئ، دئمئم شئقپاي قالدئ. سويتسةم، ول ءوزئ كادئمگئ پئكئر الئسؤدئث قالئپتاسقان جةلئسئ سياقتئ ذيرةنشئكتئ جاي ةكةن. قئس ايلارئندا «ذيقئم كةلمةيدئ» اتتئ ذزاق اثگئمةسئ جاريالاندئ. كانئگئ وقئرماندار «ورالحان ءوزئنئث باسئنداعئ ؤايئمئن جازعان» دةستئ. قانداي ؤايئم؟ ءذي الدئ. قذتتئقتاپ بارئپ ةم: «بالام بولعاندا عوي، مةن دة ءذش بولمةلئ پاتةر الار ةدئم» دةگةنئ. جذرةگئم شئم ةتة قالدئ. ايمان جةثةشةمنئث ايالئ جانارئ مذثعا تولئپ تذراتئنئ ةلةستةدئ. تةرةزةگة كوزئ جاساؤراي قارايدئ. مةنئث كوزئمنةن دة ءبئر تامشئ جاس ءمولت ةتة قالدئ. ورنئمنان كذبئرلةي قوشتاسئپ، سئرتقا شئعا بةردئم...
ءومئر كئل مذثنان تذرمايدئ عوي. كوثئلدئ، كذنشؤاق ساتتةر دة كوپ بولدئ. الايدا سونداي شاقتاردا ور-اعاثنئث داؤئسئن شئعارئپ قارقئلداپ كذلگةنئن ةستئمةپپئن. اقئرئن عانا مئرس ةتئپ، ئشئنةن كذلةدئ ةكةن.
...جئل سايئن «جذلدئزدئث» جذلدئزدارئ جاثا جئلدئ الماتئ قوناقذيئنئث مةيرامحاناسئندا قارسئ الادئ. بذل ءوزئ ءبئر جئل سايئن اثساپ كذتةتئن كذن ةدئ. ءذي-ئشئلةرئمئز دة ارالاسئپ، ءبئر-ءبئرئن تانئپ، جاقئن ارالاسؤعا نةگئز قالادئ. سول كذنئ بةكةجان تئلةگةنوأتةن باسقا ءان ايتئپ، ونةر كورسةتپةيتئن ادام بولمايتئن. تةك قانا عافاكةثنئث ءوزئ عانا ايتاتئن قاسئمنئث «داريعا سول قئز» ءانئ قانداي ةدئ. ور-اعاث «التايدئث ءانئ بئلاي...» دةپ «احوي، احا-حوؤعا» سالاتئن.
... ور-اعاثنئث «ءبئزدئث جاقتا قئس ذزاق» اتتئ حيكايالار جيناعئ شئقتئ. جئل قورئتئندئسئندا جةثئل-جةلپئ عانا اتالدئ. مةملةكةتتئك سئيلئققا كةزةكتئ شئعارمالار ذسئنئلدئ. ةث سوثئندا ور-اعاث ةكپئندةي مئنبةگة كوتةرئلئپ: «جولداستار! بيئل ورالحان بوكةيدئث «ءبئزدئث جاقتا قئس ذزاق» اتتئ حيكاتتار جيناعئ جارئق كوردئ. ذسئنعان شئعارمالاردان ءبئر ارتئق-كةمئ جوق. قايتا قذرؤدئث ناقتئ تئنئسئ بار. مةن سول دذنيةنئ ذسئنامئن. ذسئنئستئ حاتتاماعا قوسئپ، داؤئسقا سالؤلارئثئزدئ وتئنةمئن» دةدئ دة، ءتذسئپ كةتتئ. سول جيناق حاتتاماعا كئرگئزئلدئ، وداقتاعئ تالقئلاؤدان ءوتتئ، مةملةكةتتئك سئيلئق تا الدئ. مئنة، بذعان ول كئسئنئث اكتةرلئك قابئلةتئ اسةر ةتكةنئ انئق.
شئعارمالارئ ماسكةؤدة اؤدارئلئپ شئعا باستادئ. وسئدان كةيئن ور-اعاثنئث ومئرئندةگئ جاپپاي ساتسئزدئك كةزةثئ باستالدئ. مةن جازؤشئلار وداعئنان عئلئم اكادةمياسئنا اؤئسقاندئقتان دا كةزدةسؤ دة سيرةگةن كةز. قئرئمعا كةتكةنئن بئلةمئن. الدةبئر جذمئسپةن ءبئرئنشئ مامئر مةرةكةسئ قارساثئندا وداققا كئرئپ بارا جاتقانئمدا قارسئ الدئمنان ايمان جةثةشةم شئعا كةلدئ. قؤانا امانداسئپ ةم: «مئنا كئسئ مةنئث پاپام. سونئ دارئگةرگة قاراتئپ ءجذرمئن. كئرة كةتةيئنشئ دةپ كةلئپ ةم...» دةدئ دة، كةنةت ذلكةن جانارئ جاسقا ةمةس، سونداي ءبئر وكئنئشتئ مذثعا تولئپ كةتتئ. ذلكةن كئسئنئث جاعدايئ ءذمئتسئز بولدئ ما ةكةن دةگةن ويمةن: «جازئلئپ كةتةدئ. الاثداماثئز. اعا كةلگةن سوث ءبارئ دة رةتتةلةدئ» دةدئم البئراپ. «اعاثدئ ةندئ كورمةيمئن... قوش» دةدئ دة اكةسئن قولتئقتاپ سئرتقا بةتتةدئ. توبة قذيقام شئمئرلاپ كةتتئ.
الئبةكتةن، ديداحمةتتةن ماردئمدئ جاؤاپ المادئم. تةك قؤانئشباي اعا عانا: «قيئن بوپ تذرعانئ راس. ورالحان اعاثنئث ءوزئ دةمالئسئن بئتئرمةي، مةرةكةدةن سوث كةلةدئ. سوعان دةيئن شئدا...» دةدئ تةلةفوننان. شئنئمةن، اقساقال ءذمئتسئز بة، الدة... ءبئر تئكةننئث جذرةككة قادالعانئ راس ةدئ. تاعئ دا تاثةرتةث، تاعئ دا سول داؤئس: «وداققا تةز جةت. ايمان جةثةشةث وقئس قازاعا ذشئراپتئ» دةدئ. قؤانئشباي اعانئث: «ةكئ-ءذش كذن بولدئ، ايماننئث قاسئندامئز» دةگةن داؤئسئ قاتتئ الاثداتئپ ةدئ. مةرةكةدةن سوث ايمان جةثةشةم قئزمةتكة، ول كئسئ ذيئنة كةتكةن. سودان كةيئن ايمان جةثةشةم پايعامباردئث اق جولئنان اداسئپ، اجال باسپالداعئن اتتاپتئ...
قاليحان اعانئث بولمةسئنة كئرسةم، قال-اعاث، الئبةك، ديداحمةت، نةسئپبةك تورتةؤئ ءذرپيئسئپ وتئر: «ءذيدئث ةسئگئ بةرئك. سةنئ كذتئپ وتئرمئز ءئنئسئ دةپ. ةسئگئن اشايئق...» دةدئ قال-اعاث. نةسئپبةك وداقتا قالدئ. تورتةؤمئزدئ كورشئسئ سايئمجان ةركةبايةأ قارسئ الدئ. كئلتتئ مةنئث قولئما بةردئ. بولمة سول قالپئ. جذگئرئپ ور-اعاثنئث جازؤ بولمةسئنة باردئم. اشئق اق قاعازدئث بةتئنة: «وراش! قوش بول، وراش! باقئت تئلةيمئن. مةن ساعان تولئق باقئت سئيلاي المادئم. وراش! نة ئستةدئث؟ راس پا؟ قوش، وراش. ةندئ مةن ساعان جوقپئن. قوش. ايمان» دةگةن مازمذنداعئ جازؤدئ وقئدئم.
قال-اعاثدئ، الئبةكتئ، ديداحمةتتئ سول بولمةگة شاقئرئپ وقئپ بةردئم دة، حاتتئ قاليحان اعاعا ذسئندئم (ول حات كةيئن پروكؤروردئث تةرگةؤ ئسئنة تئركةلئپتئ). تورتةؤمئز سول بةتئندة لةنينگراد كوشةسئنئث بويئنداعئ №4 ةمحانانئث ءمايئتحاناسئنا باردئق. قايران ايماثدايلئ ايمان جةثةشة! كةزةكشئ حيرؤرگكة جولئعئپ ةدئك: «ةمحاناعا كةلگةندة ةسئ كئردئ. «بارئنة دة ءوزئم جازئقتئمئن. ةشكئمدئ كئنالاماثدار» دةپتئ. امان الئپ قالؤدئث مذمكئندئگئ بولماپتئ. ةرتةثئندة ةثئرةپ ورالحان اعانئث ءوزئ جةتتئ. مذنئ كورئپ، داؤئسئن ةستئگةن ادام، ونئ جةتكئزؤگة «بوتاداي بوزدادئ» دةگةن ءسوزدئث ازدئق ةتةرئن مويئندار ةدئ.
سودان باستاپ ور-اعاث قاباق كوتةرئپ قانا امانداسئپ، جاقئن سئرلاسؤعا بارماي، مةنئ شةتتةتة بةرگةندةي بولدئ. باستاپقئدا تذسئنبةدئم. سوثئنان ةستئدئم. ذيلةنئپتئ. ايحان كةلدئ دذنيةگة، ايجان كةلدئ دذنيةگة... كةثسةسئنة بارعانئمدا اينةكتئث استئنان ايمان جةثةشةمنئث سؤرةتئن كورةتئنمئن. شئعارماشئلئق تؤرالئ ايتساق تا، اشئلئپ كةتپةي، تذيئقتالئپ ءجذردئ.
دةليگة ذشاردا... كوثئلسئزدةؤ كذيدة اتتانئپ ةدئ. ورالحان دا ءوتتئ ومئردةن. سول كةزدة ةتباؤئرئنداي جابئسئپ ذيرةنگةن جالعئز مةن عانا ةمةس، بذكئل قازاق دالاسئ وكسئپ تذرعانداي سةزئلدئ. ةكئنشئ ءومئرئ ةشكئمگة سالماق تذسئرمةستةن تئلةؤلةستةرئنئث ارقاسئندا ماثگئلئك جولعا ءتذستئ. شئندئعئن ايتسام، ورالحاننئث بالالارئ ايحان مةن ايجان ءبئزدئ جاتئرقاپ وسةدئ-اؤ دةگةن وي ةشكئمنئث قاپةرئنة كئرمةپ ةدئ. ساعئنئش پةن مذثعا اثسارئ باسئلماعان عذمئردئث ئثكارئنئث نئساناسئنداي بولئپ ولار دا ةرجةتتئ. ذزاق عذمئر، تولئق باقئت بةرسئن. عاليا قارئنداسئممةن جاقئن ارالاسا باستاعاننان كةيئن سول وكسئگئم جةثئلدةگةندةي بولدئ. جيئرما جئل بويئ سان وقتالئپ، جازا الماعان ةستةلئكتئ دة جازدئرعان دا سول باسئلماعان وكسئك.
(ةستةلئك قئسقارتئلئپ الئندئ)
سةيسةن امئربةك ذلئ
«ايقئن»