تال بةسئكتئ توقپةن تةربةمةيئك

  استانا. 8- اقپان. قازاقپارات - قذرمةتتئ سةرئكبول، قازاقستان ذلتتئق تةلةارناسئ «تاثشولپان» اقپاراتتئق-سازدئ باعدارلاماسئنان سةنئث وي ةثبةگئمةن، اقئلئثمةن جاساعان عئلئمي جذمئسئثمةن تةلةديدار ارقئلئ تانئسئپ، ازداپ اقپارات الدئم.

تال بةسئكتئ توقپةن تةربةمةيئك

 كئشكةنتاي بالالاردئث جاتئن ورنئ، ياعني توقپةن تةربةتئلةتئن بةسئك ويلاپ تاؤئپسئث، بالا جئلاعان كةزدة اأتوماتتئ تذردة قوسئلئپ، تةربةلئپ، بالا جئلاؤئن قويسا اأتوماتتئ تذردة توقتايدئ. راس، مذنداي ونةر مةنئث قولئمنان كةلة قويماس، بةسئك جاساؤدئ ةمةس، استئنا ورناتئلعان قذرئلعئنئ ايتئپ وتئرمئن. اعاش جونئپ، كةسئپ، قذراستئرؤ قولئمنان كةلةدئ، بذل ماشئقتانئپ، ذيرةنسة ةبئ بار ءاربئر قازاقتئث قولئنان كةلةتئن ونةر عوي.

تةلةديداردان ءونةرئثدئ كورئپ، ةستئپ وتئرئپ ونشا تاثدانعانئم جوق. كوپ ويلانؤ مةن ذزاق ةثبةك ءسئثئرؤ ناتيجةسئندة جذزةگة اسقانئن تئلگة تيةك ةتتئث. ارينة، ةثبةگئثدئ باعالاؤعا بولاتئن شئعار... مةنئ باسقا جاعداي ويلاندئردئ. سول مةزةتتة قانشاما كورةرمةن - اكة-انا، اعا-جةثگة، اپكة-جةزدة، ءئنئ-قارئنداس، جاس كةلئنشةكتةر قانداي ويدا بولئپ، نة ويلاعانئن بئلة المادئم. ءوزئم قاتتئ ويلاندئم. سةبةبئ، بذل - جاي عانا كورةرمةن كوزئمةن كورةتئن جاثالئق ةمةس، ذلت بولئپ ويلاناتئن جايت، اسئرةسة وي ةثبةگئمةن اينالئساتئن ازاماتتاردئ قاتتئ تولعاندئرؤئ ءتيئس بولاتئن.

بذگئن تاث ةرتةمةن اؤلاعا شئعئپ، بذلاق سؤئنداي سالقئن تاث ساؤمالئن - تازا اؤانئ قذمارلانا جذتئپ، قاز ذ ؤ قالاشئعئنئث ئشئندة ءبئراز سةرؤةندةدئم. قاراثعئلئق سوگئلة باستاسا دا كذن كوزئ كورئنبةيدئ. وث قاپتالدا الاتاؤ شئثدارئنان جوعارئ، ارؤ قئزدئث قيئلعان قاسئنداي قياقتانئپ اي تذر. قاراكوك اسپاننئث ءار جةرئندة جذلدئزدار اعاراثدايدئ. باسئنا كوك مذز، اق قاردان بورئك، ساؤكةلة كيگةن الاتاؤ شئثدارئ ةرةكشة انئق، ايبئندئ كورئنةدئ. كوز تارتئپ، «مةن مذندالايدئ». تابيعات كورئنئسئن جازؤ سةبةبئم، قولئما قالام الئپ، ويلاندئرعان قئستئث كوركةم، كةش اتاتئن تاثئ ما، الدة «تاثشولپان» اقپاراتتئق-سازدئ باعدارلاماسئنان كورئپ، ةستئگةن ةرةكشة اقپاراتئمنئث اسةرئ مة، بئلة الار ةمةسپئن. ادةتتة تاثةرتةمةن كئتاپ وقؤعا، ءئلئم ذيرةنؤگة ماشئقتانعان ةدئم، بذگئن ويدان وي تةرئپ قانا وتئرمئن.

«تاربية تال بةسئكتةن باستالادئ» دةمةكشئ، مةن دة تال بةسئككة جاتئپ، اسئل انامنئث بةسئك جئرئن، ارداقتئ اپكةلةرئمنئث ئثئلداپ سالعان ءانئن، اسةم ءذنئن تئثداپ وسكةم. اكةمئز ءتذز جذمئسئندا بولئپ، انامئز ءذي شارؤاسئنان قولئ تيمةيتئن كذندئزگئ ؤاقئتتا جةتئ بالا - ذلكةنئ كئشئمئزدئ بةسئككة بولةپ، ءبئرئمئز ءان سالئپ، ءبئرئمئز ءان تئثداپ وستئك. بذل اتادان اكةگة، اكةدةن بالاعا، بالادان نةمةرةگة، نةمةرةدةن شوبةرةگة، شوبةرةدةن شوپشةككة، شوپشةكتةن نةمةنةگة، نةمةنةدةن تؤاجاتقا، تؤاجاتتان جذرةجاتقا جالعاسئپ كةتة بةرةتئن سالت دةپ ويلايتئنمئن. بذگئن روبوت بةسئك، توقپةن تةربةلةتئن بةسئكتئ كورئپ، ذلتئمئزدئث كةلةر ذرپاعئنئث حال-جاعدايئ قالاي بولار ةكةن دةگةن ويعا قالدئم، بذل - ءاربئر قازاق ويلاناتئن شئثئراؤ وي.

«انتتئ بذزعان وثبايدئ، سالتتئ بذزعان سورلايدئ» دةگةن دانالئق ءسوزدئث استارئن ويلاپ كورةيئكشئ. قازئرگئ كةزدة انتتئ بذزئپ وثباي، سالتتئ بذزئپ سورلاپ جذرگةن جاندار قانشاما. ءبئراق كوز كورئپ، كوثئلگة تذيگةندئ ايتپاساق، جازباساق، ذلت مذراتئ جولئندا يگةرگةن ءبئلئمئمئزدئ ذلت كةلةشةگئ ءذشئن قولدانباساق، وندا ءبئزدئث جوعارعئ ءبئلئم العانئمئزدان نة قايئر. ارتئق ايتئپ، جازعان جةرئم بولسا الدئن الا كةشئرئم سذراپ الايئن، راس ءسوز بولسا، شةشئمئن تاپسا ةكةن دةيمئن.

ؤاقئت وتكةن سايئن جاهاندانؤدئث جالئنئ ءبئزدئ دة شارپئپ جاتقانئ راس. قارجئلئق (ةكونوميكالئق) جاعئنان ءبئراز جةتئستئكتةر بارئ راس. ال حالئق ءوسئمئ (دةموگرافيالئق) جاعئنا كةلسةك، يئلگةن باسئن كوتةرة الماي تذرعان سذراقتار مةن ئزئنة تذسسةث ذزاق سونارعا كةتةتئن نذكتةلةر الدئثنان كولبةثدةپ شئعا بةرةدئ. سالت-ءداستذردئ ذستانؤ، حالئق ءوسئمئ جاعئنان كةلگةندة ءتئلئمئزدئ تئستةيتئنئمئز سوندئقتان. اتا وسيةتئن تئثداماعان كذيةؤ مةن كةلئن، اكة ءتئلئن الماعان، اجةسئنةن ةرتةك، اناسئنان بةسئك جئرئن ةستئمةگةن ذل مةن قئز، اعاسئ مةن جةثگةسئنئث، اپكةسئ مةن جةزدةسئنئث ءتئلئن المايتئن، اكةسئ بار بولسا دا، ءتذرئن كورئپ، ءذنئن ةستئمةگةن ءتئرئ جةتئم، ءتذبئن، تةگئن بئلمةيتئن بؤئن ءوسئپ كةلةدئ. بذلاردان تؤعان ذرپاق كئم، نة بولماق؟

باؤئرجان مومئش ذلئ: «ةرتةكسئز وسكةن بالا - رؤحاني مذگةدةك ادام. ءبئزدئث قازئرگئ بالالارئمئزعا اجةلةرئ، نة شةشةلةرئ ةرتةك ايتا بةرمةيدئ. سودان قورقام. مةنئث قازئرگئ كةلئندةرئم نةمةرةلةرئنة بةسئك جئرئن ايتا بةرمةيدئ. بةسئكتة جاتقاندا قذلاعئنا اناسئنئث ءالديئ سئثبةگةن بالانئث كوكئرةگئ كةيئن كةرةث بوپ قالماسا دةپ قورقامئن»،- دةپ ةدئ. تةگئن بئلمةگةن، بةسئكتة جاتئپ بةسئك جئرئن تابيعي تذردة اناسئنان، جاقئندارئنان ةستئمةگةن بالاعا تاريح، سالت-ءداستذر، انا ءتئلئ نة كةرةك؟ عئلئم مةن تةحنولوگيانئث دامئعانئ وسئ ةكةن دةپ، روبوت بةسئككة بالاسئن جاتقئزئپ، توقپةن تةربةتئپ قويماسئنا كئم كةپئل؟

بالانئ بةسئككة بولةؤدئث تذپكئ نةگئزئن ذمئتئپ، تةك سذلباسئن، سئرتقئ كورئنئسئن عانا نةگئزگة الئپ ءئس قئلئپ ءجذرمئز. «تاربية تال بةسئكتةن باستالادئ»، «بالانئ جاستان»، «تال بةسئكتةن، جةر بةسئككة دةيئن» دةگةن ءسوزدئث استارئندا ذلكةن سئر، تابيعات جاراتئلئسئ جةر قوزعالئسئمةن بايلانئس بار. بةسئكتةگئ بالا بةسئك جئرئ، انمةن تةربةلسة كةرةك.

دذنيةگة كةلگةن كئشكةنتاي بالادا ءتان قؤاتئمةن بئرگة جان قؤاتئ، سةزئم بولادئ. ميئ، جذرةگئ قاتار جذمئس جاسايدئ. سول ميئ، جذرةك سةزئمئمةن قان بةرگةن اكةسئن، قذرساعئندا توعئز اي كوتةرئپ دذنيةگة اكةلگةن، اق سذتئمةن قورةكتةندئرگةن اناسئن، ءبئر ةكئ جاس ارالئعئندا بئرگة تؤعان باؤئرئن، جاقئنئن ئزدةيدئ. سول سةبةپتئ بالا ذيقئدان ويانعاندا ءبئرئنشئ داؤئسئن شئعارئپ نيةت بئلدئرةدئ، جالعئزدئعئن سةزئنگةننةن كةيئن جئلاي باستايدئ. تةربةتپةي-اق داؤئسئثدئ اقئرئن شئعارئپ ءان سالا باستاساث، ءبئر جةرئ اؤئرئپ، قارنئ اشئپ تذرماسا، داؤئسئثدئ قذلاعئمةن ةستئپ، جذرةگئمةن كوثئلئنة بةكئتئپ، جانئ جاي تاؤئپ، تذلا بويئندا، جذرةگئندة، ميئندا ءبئر راحات سةزئم پايدا بولئپ، ذيقئعا كةتةدئ.

اقيئق اقئن مذقاعالي ماقاتايةأ: «وياتؤ بئلاي تذرسئن رذقسات جوق، ذيقتاپ جاتقان ءسابيدئ تةربةتؤگة»، «ذيئقتا، بوپةم، مةن سةنئث قاسئثدامئن» - دةيدئ. بذل ولةثدة نةلئكتةن تةربةتؤ جايئندا ءسوز جوق، بذنئ دا ويلانئپ كورگةن ءجون بولار.

ماعجان جذمابايةأ اتامئز «پةداگوگيكا» اتتئ عئلئمي ةثبةگئندة قاتتئ تةربةتئپ ذيقتاتؤدئ: «بذل دذرئس ذيقئ ةمةس. بذل ذيقتاؤ ةمةس، شايقاپ-شايقاپ بالانئث باسئن اينالدئرؤ، باسئن اينالدئرئپ، ةستةن تاندئرؤ.

تةربةتئپ ذيقتاتؤ - بالانئ تالدئرئپ ذيقتاتؤ دةگةن ءسوز. تةربةتئپ ذيقتاتئلعان بالا ذيقتاپ جاتقان جوق. تالئپ جاتئر. ءوزئثدئ ءبئر نارسةگة تاس قئلئپ تاثئپ تذرئپ، ةرسئل-قارسئل شايقاپ-شايقاپ، تةربةتئپ-تةربةتئپ تالدئرئپ تاستاسا، جاقسئ بولار ما؟ قازاق ايةلئ! بالاث دا قاسئث بولماسا، تةربةتپة بالانئ. بةسئك - بالانئث جاتاتئن ورنئ. ةستةن تاندئرئپ، تالدئراتئن ورنئ ةمةس. وسئنئ ذعئنؤ كةرةك، ذعؤ كةرةك»، - دةيدئ.

ادام اقئلئ ارقئلئ قولمةن جاسالعان توكبةسئك، روبوت بةسئكتة سانا-سةزئم، تذيسئك بولمايدئ. تةك قيمئل مةن داؤئس شئققان كةزدة اأتوماتتئ تذردة تةربةلةدئ.

گةندةرلئك ساياسات بةلةث الئپ، گةن جاراسئ اسقئنئپ تذرعان ؤاقئتقا كةلة جاتقان كةزةثدة، ءتاثئرئنئث بةرگةن قئزمةتئنة مويئن ذسئنعئسئ، بالا تاپقئسئ كةلمةيتئن، بالا تاپسا دا باققئسئ كةلمةيتئن ةرئمةن جارئسقان، بيلئك قذمار، اتاق، مانساپ قؤعان ايةل زاتئ كوبةيئپ كةلةدئ. مذنداي جاندارعا قولعا بايلاؤ بولاتئن بالانئ توقپةن تةربةتةتئن بةسئك جاقسئ جاثالئق بولئپ ةلةستةيتئن شئعار... ايةل بالا تاؤئپ، ونئ وسئرسة، سول بالا ءذشئن اناسئ - ذلئ، بالا تاؤئپ، ءتذن ذيقئسئن ءتورت بولئپ جذرگةن بارلئق انالار - ذلئ. ءبئراق باسقا جاعدايدا اتام قازاق «ايةل باستاعان كوش وثبايدئ» دةگةن. روبوت بةسئكتئث، توق بةسئكتئث بيلئگئن، بايلاؤئن ايةلدةرگة نةمةسة ايةلدةرشة ويلايتئن نادان ةرلةرگة بةرسةك... كوشئمئزدئث باعئتئ مةن ءئزئ بةلگئسئز بولادئ...

عئلئم مةن تةحنيكانئث دامئعانئ دذرئس، ءبئراق بةسئك تةربةتؤگة پايدالانؤدئث ءتذبئ قايئر بةرةتئن ءئس پة؟ ول جاعئن ذلت بولئپ، ةل بولئپ، مةملةكةت بولئپ ويلانؤئمئز كةرةك. ذلتتئق بئرلئك دةگةن تةك بئرلةسئپ توي تويلاؤعا ةمةس، بئرلةسئپ وي ويلاؤعا، وسئنداي ؤاقئتتا كةرةك دذنية. بذل ءسوزدئ ساعان جازئپ، ةلگة ايتئپ وتئرمئن. «كةلئنئم ساعان ايتام، قئزئم سةن تئثدا» دةگةن ماقالعا سايادئ.

نذرلان اسقار ذلئ،  الماتئ قالاسئ، ءالفارابي اتئنداعئ قازاق ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتتئ (قازذؤ) ستؤدةنتئ 

«تذركئستان» گازةتئ 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى