رةسةي كةتسة، بايقوثئر كةرةكسئز بولئپ قالاما؟
استانا. 25- قاثتار. قازاقپارات - قازاقستان بايقوثئر عارئشايلاعئنان ذشئرئلاتئن زئمئرانداردئث سانئن ازايتؤ تؤرالئ شةشئمئن قايتا قاراماسا، رةسةي عارئشتئق ورتاق جوبالارئنان باس تارتؤئ مذمكئن.
بذل تؤرالئ رةسةيلئك «يزأةستيا» گازةتئ ماقالا جاريالادئ.
رةسةيدئث سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ بايقوثئر عارئشايلاعئن پايدالانؤعا قاتئستئ قازاقستاندئق تاراپقا رةسمي نوتا جولدادئ. رةسةيلئك باسئلئم وسئ قذجاتتئث كوشئرمةسئنة سئلتةمة جاساي وتئرئپ، بايقوثئردان ذشئرئلاتئن زئمئرانداردئ ازايتؤ تؤرالئ شةشئم كذشئندة قالسا، رةسةيلئكتةردئث قانداي قادامدارعا باراتئندئعئن تاپتئشتةيدئ. وندا «قازئرگئ قالئپتاسقان جاعدايدا» رةسةي بئرلةسكةن جوبالار، ونئث ئشئندة «دنةپر» باعدارلاماسئ، «بايتةرةك» جوباسئ جانة باسقالار بويئنشا ئنتئماقتاسؤدئ جالعاستئرؤ تؤرالئ ذستانئمدارئن قايتا قاراؤعا ءماجبذر بولماق».
بئلتئر 28- جةلتوقساندا قازاقستان ذكئمةتئ بايقوثئردا 2013- جئلعا زئمئراندار ذشئرئلؤ جوسپارئن ماقذلداعان. 2012- جئلئ 14 زئمئران-تاسئعئشتارئن جئبةرؤگة كةلئسئم بولعانئمةن، بيئل ولاردئث ذشئرئلؤ سانئ 12 گة ازايتئلعان. ذلتتئق عارئش اگةنتتئگئنئث ءتوراعاسئ تالعات مذسابايةأ وتكةن جئلئ قورشاعان ورتاعا زياندئ قالدئقتار بولةتئن زئمئرانداردئ ذشئرؤدئ جئل سايئن ازايتاتئندئقتارئن اشئق مالئمدةگةن. ال زئمئران-تاسئعئشتاردئ ذشئرؤدئ ازايتسا، بةس بئردةي عارئشتئق باعدارلاما بويئنشا كةلئسئمشارتتا كورسةتئلگةن مئندةتتةردئ ورئنداؤعا مذمكئندئك بةرئلمةيتئندئگئن ايتئپتئ «روس كوسموس».
ياعني «بذل حالئقارالئق كةلئسئمشارتتاردئث بذزئلئپ، تاپسئرئس بةرؤشئلةرگة 500 ميلليون دوللارعا جؤئق اقشانئ قايتارئپ بةرؤگة ءماجبذر ةتةدئ» دةپ جازادئ رةسةيلئك گازةت. شئعئننئث وتةمئ رةتئندة وسئنداي قوماقتئ قارجئنئث كورسةتئلؤئ قازاق عارئش جايئنئث قانداي وراسان زور پايدا اكةلةتئندئگئن كورسةتةدئ، - دةيدئ ءبئرئنشئ پرةزيدةنت قورئ جانئنداعئ الةمدئك ةكونوميكا جانة ساياسات ينستيتؤتئ ديرةكتورئنئث ورئنباسارئ ءؤاليحان تولةشةأ.
«ولار حالئقارالئق تاپسئرئستاردئ ورئنداؤ ارقئلئ مول تابئس تابؤدا. قازاقستانعا عارئش ايلاقتئ جالعا العانئ ءذشئن تولةيتئن 115 ميلليون دوللاردئ رةسةيلئكتةر جئلئنا بةس تؤريستئ عارئشقا جئبةرؤ ارقئلئ شئعارئپ الادئ» دةيدئ ساراپشئ. ال قازاقستان، ونئث ويئنشا، ولشةؤسئز تابيعي جانة ةكولوگيالئق زارداپ تارتؤدا. ماسةلةن، ونئث ايتؤئنشا، قازاق دالاسئنا قذلايتئن «پروتون» زئمئران-تاسئعئشتاردئث وتئندارئنان بولئنةتئن گةپتيلدئث كةسئرئنةن ءبئر جئلدئث وزئندة 100 مئثعا جؤئق اقبوكةن قئرئلعان. ولاردئث سانئن قالپئنا كةلتئرؤ ءذشئن بئرنةشة ونداعان جئلدار كةتپةك.
گةپتيلدئث (سيممةتريالئق ةمةس ديمةتيلگيدرازي) انئقتاماسئندا ونئث اعزانئ ؤلاپ، گةندئك تذرعئدا ذلكةن زيان كةلتئرةتئندئگئ جازئلعان. سونئمةن قاتار زئمئراندار تذسةتئن جةزقازعان مةن قئزئلوردا وبلئستارئ تذرعئندارئنئث دةنساؤلئعئ دا ءالئ تولئق زةرتتةلمةگةن، ولارعا ةشقانداي تولةماقئ بةرئلمةيدئ.
رةسةي ءوز عارئش ايلاعئن سالئپ، بايقوثئردان كةتكةن جاعدايدا قازاقستان عارئشايلاعئن ءوز بةتئمةن يگةرة المايتئندئعئ تؤرالئ ساراپشئلاردئث پئكئرئن كةلتئرةدئ رةسةيلئك باسئلئم. «بذعان ولاردئث ماماندارئ جوق» دةيدئ رةسةيدةگئ عارئش ساياساتئ ينستيتؤتئنئث جةتةكشئسئ ءيأان مويسةيةأ «يزأةستيا» گازةتئنة. «ارينة، قورشاعان ورتاعا زيان اكةلةتئن «پروتون» زئمئراندارئن ازايتقان دذرئس.
رةسةي كةتسة، بذل عارئشايلاق ةشكئمگة كةرةكسئز بولئپ قالادئ» دةپ ةسةپتةيدئ ةكولوگ، «تابيعات» قوعامدئق قوزعالئسئنئث جةتةكشئسئ مةلس ةلةؤسئزوأ. «ءوزئمئز عارئشتئق الةؤةتئمئزدئ تولئق دامئتا المادئق. ماسةلةن، ءذندئستان ءوز زئمئراندارئن شئعارا باستادئ. ءبئزدئث دة زةرتتةؤ ينستيتؤتتارئمئز، مذمكئندئكتةرئمئز كةزئندة بولعان. ءبئراق ءدال قازئر رةسةيدةن باس تارتا المايمئز. ال ولار ءوز عارئش ايلاعئن سالا الادئ نةمةسة باسقا عارئش ايلاعئن تابؤئ مذمكئن» دةپ ةسةپتةيدئ ةكولوگ. رةسةي امؤر وبلئسئندا ءوز عارئش ايلاعئن تذرعئزؤعا كئرئسكةن، العاشقئ زئمئران بذل جةردةن 2015- جئلئ ذشئرئلؤئ ءتيئس. «سوندئقتان قازئرگئ تاثدا ةكئ تاراپ تذسئنئستئككة، ءبئر ورتاق شةشئم كةلگةنئ دذرئس. بالكئم، رةسةيلئكتةر زيانئ از زئمئراندار ذشئرؤعا كةلئسةتئن شئعار؟ بذل ماسةلة ةث جوعارعئ دةثگةيدة شةشئلؤئ كةرةك» دةيدئ ةلةؤسئزوأ.
قازاقستان بايقوثئردئ دامئتؤدئث ءتيئمدئ جولئن تاؤئپ، ءتئپتئ ونئ پايدا اكةلةتئن ورتالئققا اينالدئرا الادئ دةپ سةنةدئ تولةشةأ. ماسةلةن، قازئرگئ تاثدا ا ق ش-تا عارئشقا جئلئنا 20-30 تؤريستئ شئعارؤمةن اينالئساتئن جةكة كومپانيالار قذرئلؤدا. عارئش سالاسئن يگةرؤ بويئنشا رةسةيگة بالاما بولاتئن سةرئكتةستةر دة تابئلادئ. سوثعئ جئلدارئ «قازعارئش» كوپتةگةن ةلدةرمةن، ونئث ئشئندة فرانسيا، گةرمانيا، جاپونيا، كورةيا، جاپونيا، يزرايل، ءذندئستان جانة قئتايمةن بايلانئستارئن نئعايتؤدا. بذل عارئش سالاسئنا جاثا تةحنولوگيالاردئ كةثئنةن تارتؤعا، ةلئمئزدئث عئلئمي-يندؤستريالدئ مذمكئندئگئن ارتتئرؤعا سةپتئگئن تيگئزةدئ، دةيدئ ساراپشئ.
ازئرگة رةسةيمةن عارئشتئق تةحنولوگيالاردئ دامئتؤ بويئنشا ورتاق جوبالاردئث بارئن اسا تابئستئ دةؤ قيئن. «قازعارئشتئث» 65 ميلليون دوللارلئق العاشقئ تةلةكوممؤنيكاسيالئق سةرئگئ 2008- جئلئ عارئشتا عايئپ بولعانئ ءمالئم. نوتادا ايتئلاتئن «بايتةرةك» تؤرالئ ؤاعدالاستئق 2004- جئلئ جاسالئپ، بذل كةشةن وسئدان ءذش جئل بذرئن ئسكة قوسئلؤئ ءتيئس ةدئ. ءبئراق ازئرگة ونئث قاشان جذزةگة اساتئنئ بةيمالئم.
سونئمةن بئرگة رةسةيلئك ماماندار رةسةي ءوزئنئث جاثا عارئش ايلاعئن سالعان كذننئث وزئندة گةوگرافيالئق ورنالاسؤ ةرةكشةلئگئنة بايلانئستئ وندا بايقوثئرداعئ باعدارلامالاردئ تولئق ئسكة اسئرؤ مذمكئن ةمةستئگئن مويئنداؤدا. وعان قوسا كةيبئر رةسةيلئك باسئلئمدار قازئرگئدةي قارجئلاندئرؤ جاعدايئندا عارئش ايلاق قذرئلئسئنئث ءوز مةرزئمئندة، ياعني ةكئ جئلدان كةيئن اياقتالا قوياتئندئعئنا تاعئ كذمان كةلتئرةدئ. سوندئقتان بايقوثئر بويئنشا كةلئسئمگة كةلؤگة قازاقستان تاراپئ عانا ةمةس، كورشئ ةلدئث دة مذددةلئ ةكةنئ انئق.
**
«يزأةستيا» گازةتئ نوتانئث قازاقستان سئرتقئ ئستةر ءمينيسترئ ةرلان ئدئرئسوأتئث ماسكةؤگة ساپارئ قارساثئندا جئبةرئلگةنئن جازعان. ءبئراق ونئ ءمينيستردئث ساپارئمةن بايلانئستئرؤدئث ءمانئسئ جوق ةكةندئگئن مالئمدةدئ قازاقستان سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئنئث حالئقارالئق اقپارات كوميتةتئنئث ءتوراعا ورئنباسارئ جانبولات ذسةنوأ جؤرناليستةرگة. ول رةسةي تاراپئنئث عارئش ايلاعئنا قاتئستئ نوتا جئبةرگةنئن راستايدئ، ءبئراق وندا ونئث مةرزئمئ 18- قاثتار دةپ كورسةتئلئپتئ.
ذسةنوأتئث ايتؤئنشا، «قازئرگئ تاثدا بايقوثئر عارئش ايلاعئنا بايلانئستئ بارلئق ماسةلةلةردئ تالقئلاؤ، جذمئس پروسةسئ قالئپتئ وتؤدة». بذل ماسةلةدة «ةشقانداي دذرلئگؤ، ؤلتيماتؤم قويؤ جوق». ةكئ ةلدئث دة ذلتتئق مذددةلةرئ ةسكةرئلئپ، «ةرتة مة، كةش پة، ةكئ تاراپتئث دا كوثئلةن شئعاتئن كونسترؤكتيأتئ شةشئم تابئلادئ» دةپ سةنةدئ سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئنئث وكئلئ.
ايجان كوشكةنوأا
«ايقئن» گازةتئ