ايتؤلئ ايتئستان ءذزئندئ
استانا. 18 - جةلتوقسان. قازاقپارات - 2001 - جئلئ "حابار" ارناسئندا ءجذرسئن ةرمان ذيئمداستئرعان ةث العاشقئ «جةكپة - جةك» ايتئس الماتئدا ءوتتئ. ايتئسقا مذحامةدجان تازابةكوأ پةن ايبةك قاليةأ شاقئرئلادئ. بذل ايتئستاعئ ةكئ اقئننئث ءسوز ساپتاسئ، بؤراداي بؤئرقانئپ، قئرانداي شامئرقانئپ، داؤئلداي بوراپ، توپةلةپ توككةن جئرلارئ ةلدئث ةسئن جيعئزبايدئ.
تةگةؤرئندئ تةثةؤلةرئنة تاثئرقاماؤ مذمكئن ةمةس. تالعام بيئگئن تانئتار شةشئمدئ سوزدةر شئرةي دة قاققان شةگةدةي شئمبايئثا شئم باتئپ، شئمئرلاپ بارئپ كوكئرةگئثة ورنئعادئ. سول ايتئستئ قايئرا قاراپ وتئرئپ، سونداي التئن سوزدةردئث شاثئن ءبئر ءسذرتئپ قويعاندئ ءجون سانادئق. الايدا، ايتئستئث ذزاقتئعئن، سوعان ساي وقئرماننئث ؤاقئتئن دا ةسكةرئپ، اقئنداردئث سول كةزدةگئ تاؤةلسئزدئك تؤرالئ جئرلاعان تذستارئن عانا جئرئمداپ الؤعا ءماجبذر بولئپ وتئرمئز. ايتپةگةندة، بذل ايتئستئث ءبئر سوزئن دة قاعئس قالدئرعئث كةلمةيدئ. ءتئپتئ ايتئستئ باستاعان مذحامةدجاننئث:
اسسالاؤماعالةيكؤم،
اسئل دا جذرتئم امان با؟
اسئعا كذتئپ ايتئستئ،
اس ئشپةي كةلگةن «حابارعا».
اسئعئث الشئ تذسكةندةي،
اسقاقتاپ كةلسةث جامان با؟
اسقاردان بيئك سئزدةردئ،
اسپانداي ذشئپ جةر شارئن،
التئ اينالسام تابام با؟
تةثئزدةن سذزگةن مارجانداي،
قذرئشتان سوققان قانجارداي،
بةلگئلئ قئمبات باعاث دا.
تاثعاجايئپ ونةردئ،
تاراتئپ جاتسئث عالامعا.
تايعا تارتقان تارتپاداي،
تارئلئپ تذرعان زاماندا.
جةكپة-جةك ايتئس ءسوز بة ةكةن،
جةلكئلدةپ تذرعان ادامعا.
اللانئث اتئن ذران عئپ،
قذراننئث ءسوزئن شئنار عئپ،
جةكة شاپقان بابام دا.
جةردةن اؤئر ناز ايتئپ،
جةبةدةن ذشقئر ءسوز ايتئپ،
دابئسئم قالسئن اراثدا.
جذرةگئ جذرتتئث اشئلار،
جذدةگةن كوثئل تاسئنار.
سؤئتئلعان تور اتتاي،
سؤعارئلعان بولاتتاي،
سؤئرئپ ايتسام تاباندا.
جالبئزداي جذپار شاشايئن،
جارئلئپ سئرئمدئ اشايئن،
جار بولا گور جاراتقان،
جارالعان پةندةث ماعان دا.
قازاق دةگةن ةل ةدئك،
قازئعئندا مال تذرعان.
قازئناسئ ئشتةگئ،
قازئلعان قئمبات التئننان.
قازاناتتئث ذيئرئنة،
قاز مويئن تذلپار سالدئرعان.
قازئمئر دذشپان كةلگةندة،
قازديئپ باتئر ةرلةرئ،
قوزئ جاؤئرئن جةبة الدئرعان.
اقساقالدارئ اقئلمةن،
اداسقان جذرتتئ تذزةتئپ،
اقيقات جولئن قالدئرعان.
انالارئ حان تؤعان،
ازاماتتارئ ار قؤعان.
...
دةپ توكپةلةي كةلة ايبةككة بذرئلئپ، ءارئ قاراي:
اسسالاؤماعالةيكؤم،
ايدئننان تذنئق ايبةگئم.
ايانئپ بذگئن قالماسسئث،
ايتئستا قوزعاپ وي كةنئن.
سئمداي تارتئلئپ كةلئپسئث،
سئندئرارداي تاي بةلئن.
الدئرماي توپتا ءجذرؤشئ ةث،
الامانداردا كوسئلئپ،
الدئن بةرمةي بايگةنئث.
كومئلگةن شوققا قايناسئن،
كوكئرةكتةگئ جئر-شاينةگئث.
كوزئثدئ ماعان سال ةندئ،
كوثئلئثنئث ءسذرتئپ اينةگئن.
كوثئلئ تازا ءئنئمسئث،
كورمةگةن ةشكئم زيانئن.
كوگةرشئنئ سةن ةدئث،
كورگةندئ كوپشئل ذيانئث.
ونةرئن ذلتقا ارناعان،
ءوزئثسئث، ايبةك، زيالئم.
وزئمة تارتقان اقئنسئث،
ؤئز مئنةز ذياثئم.
تابانئمداعئ تذياعئم،
قاناتئمداعئ قياعئم.
جانئث جذمساق جئگئتسئث،
جاماندئققا مةن سةنئ،
قالاي عانا قيامئن؟
ساؤدئراپ بوسقا قالمايئق،
ساؤئتئنداي سيانئث.
تةرةثنةن ءتالئم تارتقايسئث،
تامئرئنداي ميانئث.
ايتئستا بذگئن ايبةك جان،
ئثعايئمدئ ءدال تاؤئپ،
ئرعاسقالئ كةلدئث بة؟
جامبئل مةنةن مايكوتتةي،
ديدارلاسئپ اعاثمةن،
سئرلاسقالئ كةلدئث بة؟
سوزئثمةن ايتئپ شةكةردئ،
جئرلاسقالئ كةلدئث بة؟
بؤئرقانئپ بذحارداي،
بذلدانسا تورپاق جذتارداي،
مذثداسقالئ كةلدئث بة؟
كوكپارشئداي تاقئمداپ،
كوك بورئدةي ساقئلداپ،
كوپتئث ويئن ماقذلداپ،
ونةردةگئ وكشةمدئ،
شئن باسقالئ كةلدئث بة؟
الماتئنئث جذرتئمةن،
قاؤئشقالئ كةلدئث بة؟
التئن ايدار اعاثمةن،
تابئسقالئ كةلدئث بة؟
ارئستانداي الئسئپ،
جولبارئستاي جذلئسئپ،
ايقاسقالئ كةلدئث بة؟
ءسوزئثدئ باستا ةندةشة،
ايئزئ قانسئن ةلدئث دة.
- دةپ، سئركئرةي توككةن نوسةر جئرئن قالاي عانا قيئپ تاستارسئث!؟
ةندئ مئناداي ءدذبئر مةن قيقؤلاعان جذرتتئ كورگةندة تذياعئنا تذرا الماي تئقئرشئعان ايبةكتئث ارعئماعئنئث تئزگئنئن ءبئر جئبةرئپ الماسقا شاراث دا جوق.
ايبةك:
ءبيسميللا، امانبئسئث بار قازاعئم،
ءتاتتئ جئر تاثدايداعئ تالعاجاؤئث.
ارمئسئث، الماتئنئث اراي بةلئ،
باستاسئن ئزگئلئككة تاث نامازئث.
تورقالئ تويئن جاساپ جاتئرسئثدار،
قاسئمداي قايسار رؤحتئ حانزادانئث.
اتالاردئث اتاعئن اسپانداتئپ،
كورگةندئ ةلدئث كئرگئزدئث «اللاجارئن».
«ءانشئ جوق قاراوتكةلدة مةنةن اسقان»،
دةپ عازيز اؤةلةتكةن ءان-عازالئن.
ارقانئث ارداقتئسئ قذلتؤمانئث،
جئرلارئ جذرةككة دةم، جانعا جالئن.
يمانئنان باسقاعا يلانباعان،
وتكةن عوي يمانجذسئپ نار قازاعئث.
قاجئمذقان بابامئز دا قارت ةسئلدة،
تانئتقان تالاپتئنئث تاثعاجابئن.
وسئنداي ةرلةر وتكةن ةرةيمةن مةن،
اكةلدئم قاراوتكةلدئث قان بازارئن
- دةپ جئر توعاناعئنئث اؤزئن اعئتادئ. ءارئ قاراي ابئلايدئ، حان
كةنةنئ ءسوز ةتئپ، ارقانئث ارعئ-بةرگئسئن قازا سويلةپ، جاثاعئ مذحامةدجاننئث وزئنشة، ارئپتةسكة قاراي بةت بذرادئ:
...
ارمئسئث، مذحامةدجان، التئن ادام،
بةلگئلئ جئرلارئثنئث نارقئ ماعان.
ءسذيئنباي سذرةسئنةن جةلئ تارتئپ،
ارئندئ ارعئماقتاي ارقئراعان.
قات-قابات قارا ولةثنئث قارا نارئ،
قارا تذرماق حانئث دا قالتئراعان.
باقتئبايشا بابئمةن ءسوز سؤئرساث،
تئثدارماندا جان قالماس بالقئماعان.
قذلان اياث قذلمانبةت قاينار بذلاق،
حان-ءتاثئردئث شئثئنان سارقئراعان.
جامبئلدئ جةر-جاهاندا جان جةثبةگةن،
ةسئمئن اسپةتتةيدئ جالپئ عالام.
وسئنداي اسئلداردئث سئنئعئسئث،
ءنار العان بؤئرقانعان بال تذمادان.
يسلامنئث يبالئ يمامئسئث،
تذلعاثا، تالعامئثا ءتانتئ دالام.
قابئسئپ قاجئلئعئث قارا ولةثمةن،
تذسپةسئن تذعئرئثنان داثقئث ءامان.
تاثدايئثدا قذراننئث قؤاتئ بار،
ماثدايئثدا جذلدئزئث جارقئراعان.
- مئنةكيئثئز، ايتئستارئنئث اؤانئنا قاراي بئردة ةگئز ةكئ بذلاقتاي
ةمئرةنئسئپ ةكپئندةي اقسا، ةندئ بئردة ايعئرداي شوقتئق جذلئسئپ، بؤراداي تئزة بذگئسئپ، ارقاسئن جذرتتئث قوزدئرئپ، ةسةلةپ سوزدةر وزدئرئپ، ومئراؤلاپ بوي بةرمةي، ءورئپ-ءورئپ سويلةيدئ. ةلدئث جايئن دا ايتادئ، جةردئث جايئن دا ايتادئ.
ةندئ جوعارئدا ايتقان تاؤةلسئزدئككة بايلانئستئ جئرئمداپ الدئق دةگةن تذستارئنا كةلةيئك.
مذحامةدجان:
...
الماتئ - ازاتتئقتئث ارناسئ ةكةن،
استانا - الماتئنئث جالعاسئ ةكةن.
استانادان كةلگةن سوث تئلةيئنشئ،
اقوردام قارةكةتئن قامداسا ةكةن.
جاقسئسئن جذعئستئ قئپ الماتئنئث،
جاماندئعئن جاپسئرئپ الماسا ةكةن.
ساين مةن سةيفؤلليننئث ونةگةسئ،
سارئ ارقاعا ورنةگئن سالماسا ةكةن.
ورئسشئلدئق دةرتئ ةندئ وسئنداعئ،
قازاقتئث جاثا ورداسئن شالماسا ةكةن.
قالانئث قذرئلئسئنا بارعان اقشا،
قالتانئث قؤئسئندا قالماسا ةكةن.
رؤشئلدئق، جذزشئلدئك دةگةن بالة،
باس قالاعا باس سذعئپ بارماسا ةكةن.
كةثةستئث كةزئندةگئ الاؤئزدئق،
استانادا قاؤئزئن جارماسا ةكةن.
اق وردادا ازاتتئق باياندئ بوپ،
ةندئ ةشقانداي جةلتوقسان بولماسا ةكةن.
ايبةك:
بذل مذحاش ايتئپ ءوتتئ اقئل داستان،
بذل ويئم دذرئس بولار ماقذلداسقان.
ارينة، مئنا زامان جامان بولدئ،
تاز ساؤعا سذراعانداي تاقئرباستان.
مذحاجان، تئلةگئثة قوسئلامئن،
باق تايئپ كةتپةسئنشئ باقئر باستان.
ازاتتئق الدئق بوساپ قان شةثگةلدةن،
ينشااللا، شئقتئق بذگئن تار شةثبةردةن.
ءوزئثنئث تئلةگئثدئ ةستئپ، مذحا،
ونةگة ةستئپ قالدئث كورگةندةردةن.
بئزگة وثاي سوققان جوق تاؤةلسئزدئك،
تاريحقا كوز جذگئرتسةك ءار دوثدةردةن.
ازاتتئق الاشئما ارمان بولئپ،
سئرئم سئندئ قاتةپتئ نارمةن كةلگةن.
موثكة بي موثكئلدةتئپ كوزدئث جاسئن،
شورتانباي سارناپ ايتقان زارمةن كةلگةن.
قوس الئپ - ماحامبةت پةن يساتايعا،
بايماعانبةت جاساعان لاثمةن كةلگةن.
جذرتئ ءذشئن عازيز باسئن قذربان ةتكةن،
كةمةثگةر كةنةسارئ حانمةن كةلگةن.
بةكبولات، امانكةلدئ، ءابدئعاپپار،
كةيكئدةن اققان تاعئ قانمةن كةلگةن.
كةشةگئ وتئز بئردة اشتان ولگةن،
قازاقتئث كوزئندةگئ سورمةن كةلگةن.
الاشتئث ارئستارئن اباقتئعا،
مذرتتئ كوسةم قاماتقان تورمةن كةلگةن.
جذرةگئ جالئنداعان جاستارئمئز،
جةلتوقساندا جئپسئتكةن توثمةن كةلگةن.
اعايئن، ازاتتئقتئ ارداقتايئق،
وسئنداي قيئن-قئستاؤ جولمةن كةلگةن.
ءدال بذگئن، جاماعاتئم، جايئث باسقا،
قذدايئم بةرگةننةن سوث قايئر باسقا.
جةتپئس جئل قاماؤ تةرئ الئنعان سوث،
تةكتئ جذرت تاسقا سالساث تايئنباس پا.
ةركئن ةل بوپ وتكئزگةن وسئ ون جئلدئ،
ءبئر عاسئرعا بةرمةيمئن ايئرباسقا.
مذحامةدجان:
ازاتتئق جايلئ ايتامئز كوپكة نةنئ،
وراسان باستان تاريح وتكةن ةدئ.
تورعايداي تورعا ذستاپ شئرئلداتقان،
وتارشئلدار نة دةگةن وكتةم ةدئ؟
اللا دةگةن سةنئمنةن اجئراتئپ،
قذلدئقتئث قامئتئنا جةككةن ةدئ.
قازاقتئث قايماقتارئن سئپئرئپ اپ،
بابامنئث قانئن تالاي توككةن ةدئ.
سويتسة دة جةر بةتئنةن جويئلماعان،
قازاق نةتكةن قايئسپاس تةكتئ ةل ةدئ.
جايقالئپ ءوسئپ-ءونئپ كةلة جاتئر،
ذرپاقتارئ دذركئرةپ كوكتةپ ةندئ.
ءبارئ بار بولئپ تذرعان قازاعئما،
تاؤةلسئزدئك ةدئ تةك جةتپةگةنئ.
ءجذرمئز-اؤ ءتول تاريحتئ جةتة بئلمةي،
جةتپةپپئز جةتئستئككة جةكة جذرمةي.
كوزئمةن رةسةيدئث قارايمئز دةپ،
سوزئمةن كةتئپ قاپپئز جةتةگئندة.
قاي كةزدة اثساماپ ةك ازاتتئقتئ،
قاي كةزدة قازاق قالدئ كوتةرئلمةي؟
سول كةزدةرئ جانشئلئپ اياؤسئز بوپ،
جئرتئلعانبئز كةدةيدئث ةتةگئندةي.
تاؤةلسئزدئك سوندئقتان قئمبات بئزگة،
قذنارلئ قئزئلشانئث شةكةرئندةي.
تاؤةلسئزدئك قازاقتئث قانئ مةنةن،
كول بوپ اققان كوز جاستئث وتةؤئندةي.
رةسةي كةلئپ ةدئ اسپانداتپاي،
جةتپئس جئل كةلئپ ةدئك جاسقانشاقتاي.
ءوز جةرئثدة ءوزئث وگةي بولئپ ةدئث،
قامئسقا كةپ تئعئلعان قاسقالداقتاي.
بازارئثدئ وزبةك پةن كارئس بيلةپ،
قايقايئپ تذرؤشئ ةدئ باس بارماقتاي.
جذندةس حالئق كةؤدةسئن كةرگةن كةزدة،
ذركؤشئ ةدئك قاسقئردان قاشقان لاقتاي.
ذلتتئق رؤح دةگةندئ سةزئنبةؤشئ ةك،
كةلئپ ةك سؤداي سئثبةي، تاستاي باتپاي.
سول ذرةيلئ كذندةرگة نذكتة قويعان،
جةلتوقسان ةرلةرئ عوي تاس قايراقتاي.
تاؤةلسئزدئك كوتةردئ رؤحئثدئ،
باقئتقا باستايتذعئن باسپالداقتاي.
جارقئراپ شئعا كةلدئك ون-اق جئلدا،
جاباعئسئن تاستاعان جاس تايلاقتاي.
- دةپ ازاتتئقتئث قادئرئن بئلةر جاننئث جانارئنا جاس
ذيئرةردةي قازاقئ ءسوزدئث ءسولئن سئعئپ وتئرئپ توگئلة جئرلايدئ. جانة:
تاريحتئث قالئپتاسئپ ءتول مةكتةبئ،
تابئلدئ ةل-جذرتتئث دا ةرمةكتةرئ.
استانا ازات بولئپ جاتقانمةنةن،
وزگة ةلدئث سالئنؤدا ورنةكتةرئ.
تؤعان ةل تاريحئنا ورالماساث،
باقئتتئث دا سئنار سان شولمةكتةرئ.
تاؤةلسئزدئك - ءبئزدئث ول نارةستة عوي،
قورعاماساث قورعانسئز جورگةكتةگئ.
- دةپ ةندئ عانا كةرةگة جايئپ، شاثئراق كوتةرئپ جاتقان تاؤةلسئز ةلئنئث كةم-كةتئگئنة كةشئرئممةن، جئرتئعئنا جاماؤ بولارلئق جاناشئرلئقپةن قاراپ، سول نارةستةنئ ازامات ةتئپ ءوسئرؤ، قورعاؤ ءبارئمئزدئث مئندةتئمئز ةكةندئگئن العا تارتا ارئنداپ بارئپ باسئلادئ.
قازاقئ جذرةك، قازاقئ ءتئل، قازاقئ تاعدئر، قازاقئ بولمئس، قازاقئ مئنةز! ةكئ اقئننئث دا جئرئنان جالبئزداي اثقئپ تذر! «ذكئمةت وعان اؤزئن اشپاي وتئر، سويداق ءتئسئن جاسئرعان بويداق قئزداي» دةگةن سةكئلدئ وبرازدئ تةثةؤلةگة ةرئكسئز ةزؤ تارتاسئث. ايتئستئ تولئعئمةن وقئعاندا مذندايدئث تالايئنا تاثداي قاعئپ، قازاقتئث شذرايلئ تئلئنةن شئنايئ ءلاززات الئپ، شالعئنعا اؤناعان جاس قذلئنداي قؤناپ قالاسئث.
سودئقتان، قادئرلئ وقئرمان! بذيئرسا، سايتئمئزدئث «ايتئسمذرا» ايدارئندا وسئ جانة باسقا دا ايتؤلئ ايتئستاردئث جازبا نذسقاسئن جاريالاپ وتئراتئن بولامئز. قازئرگة وسئنئ قاناعات تذتا تذرئثئز. تاؤةلسئزدئك مةرةكةسئ قذتتئ بولسئن! اللا تاعالا الاشتئث ءسوزئن سويلةگةن اقئندارئمئزدئث اؤزئنا، ةسكئرمةيتئن ةستئ ءسوز سالعاي! ازاتتئعئمئزدئ باياندئ قئلعاي!
ذلاربةك نذرعالئم ذلئ
دەرەككوز: kazaitys.kz