ءجذرسئن ةرمان: جاميعانئ «تاؤبةسئنة كةلتئرگةن» وسئ مذحتار نيازوأ ةدئ
استانا. 15 - جةلتوقسان. قازاقپارات - قازاقتئ سةزئمگة ساراث دةپ جاتامئز. قازاقتئث ةموسياسئن كورؤ ءذشئن ايتئسقا قويا بةرؤ كةرةك ةكةن. كونگرةسس-حوللدا وتكةن تاؤةلسئزدئك كذنئ قارساثئنداعئ ايتئستان كةيئن دة حالئق سةثدةي سوعئلئسئپ ءجذرئپ الدئ.
ويتكةنئ ءبئرازئ قازئلار القاسئنئث شةشئمئنة نارازئ ةدئ. ول دا ةشتةثة ةمةس، ءبئراق «ازاتتئق» سياقتئ اقپارات قذرالدارئنئث ايتئستئ ساياسات ءذشئن بذرمالايتئنئ ذلتتئق ونةرگة قيانات، ةندئ.
بيئلعئ ءبئر جاثالئق - ايتئسكةرلةر كولئك ءذشئن ةمةس، التئن دومبئرا ءذشئن ايتئستئ. مادةنيةت مينيسترلئگئ 40 ميلليون تةثگة جذمساپ، 1 كةلئ التئننان دومبئرا قذيئپتئ. قارا ءذزئپ شئققان اقئن ونئ، ءبئراق ارقالاپ كةتة المايدئ. ءبئر اقئن قاتارئنان ءذش رةت ذزدئك شئققانشا، التئن دومبئرا مةملةكةتتئك مذراجايدا تذراتئن بولئپتئ. بذل جولئ ذيئمداستئرؤشئلار ايماقتئق ايتئستاردا ذزدئك شئققان التئ اقئندئ ذكئلةپ اكةلئپتئ. قئرئق اقئندئ قاتئستئرئپ، سوسئن ولاردئ يگةرة الماي قوبئرسئپ وتئرعاننان گورئ، ولاردئ الدئن-الا ئرئكتةپ العان دا دذرئس شئعار.
تاعئ ءبئر جاثالئق - ءجذرسئن ةرمان جذرگئزؤشئلئكتةن جئلئستاپ، قازئلاردئث قاق تورئنةن ورئن تاؤئپتئ. قازئلار القاسئندا دا «قاثعئپ كةلگةن» ةشكئم جوق. اققذشتاپ باقتئگةرةيةأا، ءاسيا بةركةنوأا، اسةلحان قالئبةكوأا، ةسةنقذل جاقئپبةكوأ... ءبئراق وسئ قئزئل ءسوزدئث مايئن ئشكةن قازئلاردئث تذپتةپ كةلگةندة اينالدئرعان التئ اقئندئ يگةرة الماي، داؤعا ذلاستئرعانئ ئثعايسئز بولدئ. اسةم ةرةجة قئزئ مةن مذحتار نيازوأ، بالعئنبةك يماشةأ پةن مةيئربةك سذلتانحان، سارا توقتامئسوأا مةن جانداربةك بذلعاقوأ جذپتاسا شئققاندا ءبارئ ورئنشا بولاتئن. اقتئق ايتئسقا كةلگةندة ازئراق اقئلداسقان قازئلار 60 بالل العان مةيئربةكتئ دارا شئعاردئ. تاعئ دا 60 ذپايدان العان جانداربةك، مذحتارلاردئث ةسئمئن كونأةرتكة جازئپ، مةيئربةككة تاثداتتئ. مذحتاردئث ةسئمئ شئعا كةلگةندة، جانداربةكتئث جاس تا بولسا اؤديتورياسئ بار اقئن ةكةنئ بةلگئلئ بولئپ قالدئ. ءتئپتئ مذحتار مةن مةيئربةك ايتئسئپ وتئرعاندا دا زالدئث تذكپئر-تذكپئرئنةن «جانداربةك!» دةپ، ةدةن تةپكئلةپ وتئرعانداردئ كوردئك.
مةيئربةك «جاثادان شئققان جاس پةرئ» بولسا دا، تاجئريبةسئزدئگئ وسئ تذستا بايقالدئ. حالئق دةگةن قئزئق قوي، ابئرجئپ وتئرعان اقئنعا قاراپ: «زالدا ءبئر باقسئ بار، مئنالاردئث ءسوزئن بايلاپ وتئر»، - دةپ كذبئرلةسئپ جاتتئ. قايتا مذحتار نيازوأ، پسيحولوگيالئق تذرعئدا ئثعايسئز كذيدة وتئرعانئمةن، سوزئنةن جاثئلمادئ. سونئث ارقاسئندا قازئلار وعان تذگةل ون ذپاي قويئپ، جةثئمپاز تانئعاندا، زال تاعئ دا نارازئلئق ءبئلدئردئ. ءتئپتئ ساحناعا دةيئن شئعئپ كةتكةندةرگة جذكةثنئث ايتقانئ: «وسئ اقئندارعا ةشقايسئسئثئزدئث دا جانئثئز مةنةن ارتئق اشئمايدئ»، - دةدئ. كةيبئر اقپارات كوزدةرئ مذحتاردئ «جاعئمپاز»، مةيئربةكتئ «بذلئكشئل» قئلئپ كورسةتئپ جاتئر. ءادئلئن ايتؤ كةرةك، مذنداي رول ءبولئنئسئ بولعان جوق. قاي-قايسئسئ دا شاما-شارقئ كةلگةنشة مادةنيةت، سپورت، الةؤمةتتةن باستاپ، چةلاح پةن ةكسپو-عا دةيئن ايتئپ جاتتئ. التئن دومبئرانئ جانداربةك ارقالاپ كةتسة دة، مةيئربةك السا دا جاراسار ةدئ. ماسةلة مذحتاردئث «التئن دومبئراعا» لايئقسئزدئعئندا ةمةس. قازئلاردئث تةث تذسكةن ءذش اقئننئث «پروبلةماسئن» شةشة الماي، جةرةبةگة تاپسئرعانئ عانا داؤ تؤعئزدئ.
ال ايتئستئث بارئسئنا كةلسةك، الدئمةن اسةم ةرةجةقئزئ مةن مذحتار نيازوأ ايتئستئ. ءا دةگةننةن ءسوز العان قئزئلوردالئق مذحتار «شئثعئس حان قورعاسئنمةن قورلاپ ةدئ، نذرةكةم التئنمةنةن اپتاپ قويدئ» دةپ دومبئرا جايئنان باستاپ، قارسئلاسئ اسةمگة جول ذسئندئ. اسةم:
«جولئثدئ ويقئ-شويقئ بةرمةي-اق قوي،
ول جولدا تؤمايدئ ةكةن كورئكتئ ولةث.
بولماسا جةكةمةنشئك تئكذشاعئث،
ءسئز جاقتا ءجذرؤ قيئن كولئكپةنةن»، - دةپ قئزئلوردانئث جولدارئن ايتئپ، اثگئمةنئ الةؤمةتتئك ماسةلةگة ادةمئ بذردئ.
مذحتار بولسا، «...قاراعاندئ - استانا قاندئ تاس جول، تالايدئث شئبئن جانئ شئرقئرادئ. بؤرابايعا باراتئن جولدان باسقا، دذرئس جول تابئلدئ ما، شئركئن ءالئ؟»، - دةپ ارئپتةسئنئث ءسوزئن ءئلئپ اكةتئپ، «ةسئگئثنئث الدئنان تاكسي ذستاپ، ةؤروپاعا كةتةتئن كذن تؤادئ»، - دةپ، ويئن اياقتادئ. ودان ءارئ «2017 گة امان جةتسةك، ةكسپونات بولؤعا جاراپ تذرسئث»، - دةپ، جارقئراتا كيئنگةن قذربئسئن قاعئتا كةتتئ. وعان اسةم: «كورمةگة قازاقستان مةنئ اپارسا، كوثئلئ قوناقتاردئث تاسئپ كةتةر. قاپ-قارا سةنئ اپارسا، ةكسپو-عا،كةلگةندةر كةرئ قاراي قاشئپ كةتةر»، - دةپ، ازئلمةن جاؤاپ قايئردئ. بذدان ءارئ اسةمدئ كذيةؤگة بةرؤگة تئرئسئپ، «راكةتامةن ايعا اپارئپ كةلگةن» مذحتار، ةث سوثئندا «ءبئر قاسئق ذيئتقئسئ بولماسا ةگةر، ءبئر قازان ئرئتكئگة اينالادئ»، - دةپ، ةلدئ بئرلئككة شاقئردئ. مذحتاردئث ءتئلئ شذرايلئ، ءسوزئ كوركةم، ويئ ورامدئ. اسةم قارسئلاسئنا قاراعاندا قئسقا قايئرعانئمةن، ءار سوزئنة قارئمتا قايتارئپ ذلگةرئپ جاتتئ.
ةكئنشئ جذپ بالعئنبةك يماشةأ پةن مةيئربةك سذلتانحان جذبئ بولدئ. مةيئربةك «قارتايعان ارئستاننئث ازؤئنان، كذشئكتئث وتكئر كةلةر كذرةك ءتئسئ»، - دةپ ءا دةگةننةن كذرةك ءتئسئن كورسةتتئ. «اسسالاؤماعالةيكؤم، «جاس وتانئم»، جاس وتانعا قالايشا تاس اتامئن؟»، - دةپ باستاعان بالعئنبةك، قارسئلاسئن «93 تة تؤئلعان ءوز قذرداسئث، شةكارانئ شؤلاتقان چةلاحتايسئث» دةپ سيپاتتادئ. «ماي كةمئرگةن» بال-اعاسئن مةيئربةك تة مايئن تامئزا سيپاتتاي كةلئپ، «40 قا كةپ لوندوننان التئن العان، أينوكؤروأ ساشادان قاي جةرئث كةم؟» دةپ تذيرةدئ. «اعاثدئ كوتةرةتئن كولئك بولسا، وق بويئ وزئپ كةلةم أينوكؤردان... ئنئشةك، شئنئن ايتسام سالماعئمدئ، جةثگةث عانا كوتةرةد ذيدة وتئرعان»، - دةپ، ادةتتةگئدةي بال-اعاسئ اثگئمةنئ ازئلمةن تامئزئقتاپ، سپورت جايئنا توقتالدئ: «جةتئ التئننئث تةك ءبئرئن قازاق الدئ، وسئ جاعئن باسشئلار پايئمداسئن. بئزدة قانداي قايئر بار، قانات سئندئ، قئرانداردئث قاناتئن قايئرعاسئن».
ءبئراق ءبئزدئ دة، ءسئرا، بالعئنبةكتئث ءوزئن دة تاثعالدئرعانئ، بالعئنبةك قالاي قاراي بذرسا دا، مةيئربةك جول تاؤئپ كةتئپ وتئردئ. مئسالئ، بالعئنبةكتئث زذلفيانئ كةلئن قئپ الئپ، ءبئزدئ قؤانت دةگةن سوزئنة مةيئربةك بئلاي جاؤاپ قاتتئ: «ايتاسئث چينشانلودان شةگئنبة دةپ. ول قئزعا جئگئت ةمةس، تةمئر كةرةك. ذستئنة ذن جاعاتئن سپورتشئ ةمةس، اناما نان يلةيتئن كةلئن كةرةك». نةمةسة ءار اقئندئ ءبئر تةلةارناعا تةثةگةن ءسوزئن ءئلئپ الئپ، «ءذش ءجذزدئث باسئن قوسقان ابئلايدئث، 300 جئلدئق تويئ دا ذمئت قالدئ. تذرئكتئث سذلةيمانداي ءبئر پاتشاسئن كذندئز-ءتذنئ سةريالدان ذلئقتادئق»، - دةپ ءتذيدئ. «مةيئرجان، سةن تؤعاندا تةستئ كةلگةن»، - دةگةن ويئن: «ذلتتئق ءبئرئثعاي تةستئلةؤ كةرئسئنشة، ذلتتئث بولاشاعئن تةجةؤ بوپ تذر»، - دةپ اياقتادئ. بالعئنبةك:
«بذلئككة قاتئسقاندار ورالمان دةپ،
سئلتاؤراتئپ توقتاتئپ «نذرلئ كوشتئ»،
قازاقتئ مئقتاپ تذرئپ قولعا الئپتئ».
حانعا قادئر، حالئققا سابئر بةر دةپ،
اقئلعا شاقئرايئن بارشا جذرتتئ.
كذلئپ جذرگةن كذنئنةن ايئرماشئ،
جئلاپ ءجذرئپ ازاتتئق العان جذرتتئ»،
- دةدئ دة، «قوشاقان ئنئسئنة» باتا بةردئ.
ءذشئنشئ كةزةكتة سارا توقتامئسوأا مةن جانداربةك بذلعاقوأ شئقتئ. باسقا ايتئستارعا قاراعاندا، بذل ةكئ اقئن ءبئرئن-ءبئرئ اسا جاراتپاي، قئثئرايئپ وتئرعانداي اسةر قالدئردئ. جانداربةك ايتئستئث جايئن ءسوز ةتتئ: «التئ-اق اقئن شئعادئ دةگةن كةزدة، ءوزئمئز دة باس شايقاپ، اث-تاث قالدئق. ءجذرسئننئث ايتئسئندا الپئس اقئن، اقيقات ايتا-ايتا التاؤ قالدئق. شةكارادا قئرئلعان سولداتتارداي، تالتذستة شةتئمئزدةن تالقاندالدئق». ةكةؤئ دة «مةن» دةگةن اقئن بولسا دا، كوبئندة ءبئرئن-ءبئرئ قوجئرتؤمةن ؤاقئت وتكئزگةن سياقتئ. نةگئزئ، بذل ايتئستا «جذرگئزئپ» وتئرعان سارا، بئرةسة ءتذسئن ايتئپ، بئرةسة «بالا باققان» ايتاقئندئ ايتئپ، ةلدئك ماسةلةلةردةن الئستاي بةرگةندةي ةدئ. جانداربةك حالئق كوكةيئندةگئسئن تاپ باسا بئلةتئن ادةتئنشة، «بار قازاققا باسپانا بذيئرسا ةكةن، بالكونئ بايتةرةككة قاراپ تذرعان»، - دةپ «پالئ» دةگئزدئ.
سونئمةن، اقتئق جذپقا مذحتار مةن مةيئربةك شئقتئ. مذحتار تولقي باستاعان زالعا قاراتئپ، اثگئمةسئن ءبذي دةپ باستادئ: «اللانئث قالاؤئمةن بولاتئن ءئس، سوندئقتان تئنئشتالئپ، مايداندئ قوي. كونأةرتتئ اشتئ دا تازا شةشتئ، شئقتئ دةمة مئنا اقئن قايدان دذلةي. ويپئرماي، حات تاسيتئن كونأةرت، باق تاسيتئن كونأةرتكة اينالدئ عوي». مةيئربةك جانداربةكتئث وبالئنا قالدئ ما دةپ ؤايئمداپ وتئرعانئن، وسئ ايتئستئث قول باستاعان سارتايئ بولاتئنئن عانا ايتئپ تئندئ. «بذل جةردة سةنئث ةش كئناث جوق قوي، جانداربةكتئث وبالئ اق قاعازعا». مذحتاردئث جاؤابئ نذكتة قويئپ تاستاسا دا، مةيئربةك ابدئراپ، ءذش-ءتورت قايئرئمدا دا جانداربةك جايئنان اسئپ كةتة الماي وتئردئ. ابدةن ؤاقئت تاياعاندا ةسئن جيعان ول،
«پاتةراقئ قئمباتتاپ ةلوردادا، توز-توز بولئپ بايقاساق ءجذر ةلئمئز. حان شاتئرعا كئرگةندة ءماز بولامئز، مذراجايعا كئرگةندةي ذنةمئ ءبئز. ايتةؤئر ينفلياسيا كةسئرئنةن ينفاركت الماسا ةكةن جذرةگئمئز. پاتشاعا شئندئقتئ ايتار اقساقال جوق، قولئن ءسذيئپ، ءيئلئپ تذر الدئندا. ةلباسئنئث ورناتئپ ةسكةرتكئشئن، اكئمدةر ةبئن تاپتئ ذناؤدئث دا. كةيبئرةؤ كئتاپ جازئپ، جولئن اشتئ، جوعارئدان جايلئ ورئن سذراؤدئث دا. كذن سايئن مةديسينا دامئپ جاتئر، ةمئ بار اناؤدئث دا مئناؤدئث دا ...جازاتئن ءبئر ءدارئ ويلاپ تابئلسا ةكةن، «جاعئمپازدئق» دةيتذعئن ءبئر اؤرؤعا»، - دةي كةلة: «ءابساتتار دةربئسالئ ايتاتئنداي، عيدايات تاؤفيق بةرسئن، حالال بةرسئن. نذرتئلةؤ يمانعالي ايتئپ جذرگةن، باي-قؤاتتئ بولاتئن شاماث بولسئن. باعلانوأا اپامئز ايتئپ كةتكةن، الدئمةن اق پاتشامئز امان بولسئن»، - دةپ اياقتادئ ويئن.
«شاتتئعئ شالقئپ تذرعان مذنداي ةلدئث شئبئنئ دا ولمةي مة بالعا باتئپ، - دةگةن مذحتار بولسا، ءئنئ-شاكئرتئنة «باتا» بةرگةندةي ةدئ: جذرت قانشاما سئناعان، مئنةگةنمةن، ةلدئ ةشقاشان قورلاتپاس دانالار بار. قذداي بةرگةن توبةنئ الاسارتپاس، كةتپةنمةن كةرتكةنمةنةن ول ادامدار. سةن بولدئث بذل ايتئستئث قاهارمانئ، مةن بولدئم قاسئثدا اعاث قاتارداعئ. باعئثدئ بايلامايمئن بذگئن سةنئث، بولساث ةگةر ايتئستئث اتار باعئ». اقئرئندا ءوزئنئث باعئ جاندئ. جانة ءجذرسئن ةرمان: «قازئرگئ قازاقتئث ةث مئقتئ اقئنئ - مذحتار نيازوأ» دةدئ. قالاي بولعاندا دا، مذحتاردئث سوزئندة تذراقتئلئق بار. مةيئربةك التئن دومبئرانئ الار دا ما ةدئ، تاجئريبةسئنئث ازدئعئ كةدةرگئ بولئپ، جينالا المادئ. ال مذحتار ساسپايدئ، سابئرلئ، ساباز قالپئن ساقتايدئ. بئلتئر «جاميعا دةگةن دذلةي» كةلئپ، اقئنداردئ قوعاداي جاپئرعاندا، سول جاميعانئ «تاؤبةسئنة كةلتئرگةن» وسئ مذحتار ةدئ. ول ةموسياعا ةموسيامةن جاؤاپ بةرمةيدئ، ءبئراق سوزدةرئندة وزئنة سةنئمدئ سئربازدئق بار. «قولئمداعئ دومبئرا التئن بولسا، اؤزئمداعئ ءسوزئم قايدان كذمئس بولسئن!؟» - دةگةن دة مذحتارعا جاراساتئن ءسوز.
«ايتئستئث جالپئ سيپاتئنا كةلسةك، ءوزئمنئث كوثئلئم تولدئ. بذل ايتئستئث تذپكئ ماقساتئ - قازاق دةگةن ةلدئث رؤحئن كوتةرؤ، ةثسةسئن بيئكتةتؤ، ذلتتئث ذيئتقئسئ بولؤ. مئنة، بذگئنگئ ايتئس سول دةثگةيدةن تابئلدئ دةپ ويلايمئن. بئلتئرعئ ايتئستئ «حابار» ارناسئ تذسئرگةن، ءبئراق كورسةتپةي تاستادئ. بيئلعئ ايتئستئ «قازاقستان» ارناسئ ءتذسئرئپ جاتئر. وسئنداعئ مئث جارئم حالئقتان كةيئن، 16 ميلليون حالئققا جةتسة ةكةن دةپ وتئرمئز»، - دةدئ ءجذرسئن ةرمان. الئپ-قوسارئمئز جوق. وتكئرلئك جةتئسپةدئ، ؤاقئت تةجةدئ دةمةسةك، ساپالئ ايتئس بولعانئ انئق ةندئ.